Mật ong dú gửi về có lớp bọt mỏng trên mặt, mở nắp nghe xì nhẹ, mùi vẫn thơm chua dịu, thì thường không phải lỗi: mật loãng bị lắc suốt chặng đường và gặp hơi ấm nên sinh ít bọt, để yên ở chỗ mát một hai ngày sẽ lắng. Còn nắp phồng căng, bọt trào liên tục, mùi hắc như men rượu nặng thì mật đã lên men mạnh, nên ngừng dùng, chụp ảnh và báo người bán.
Bà con hỏi chuyện này nhiều nhất, và thường hỏi với giọng lo lắng: “Mật thật sao lại sủi?”. Người quen mật ong thường đặc sệt, để cả năm không đổi, nhìn hũ mật ong dú có bọt là nghĩ ngay tới mật pha, mật hỏng. Thật ra bọt là một đặc điểm khá quen của mật ong dú, chỉ cần phân biệt bọt nào bình thường, bọt nào đáng lo.
Bài này giúp bà con nhìn, ngửi và quyết trong vài phút: để lắng rồi dùng, hay giữ nguyên hũ để báo người bán.
Vì sao mật ong dú dễ sủi bọt hơn mật ong thường?
Mật ong dú chứa nhiều nước hơn hẳn mật ong thường, nên nó loãng, chảy như siro. Trong mật lại có sẵn men tự nhiên từ tổ ong. Ở mật đặc ít nước, men gần như ngủ yên. Ở mật nhiều nước, men còn hoạt động được, chậm khi mát, nhanh khi nóng.
Trên đường giao, hũ mật bị lắc liên tục, không khí trộn vào mật thành bọt li ti. Mật loãng nên bọt nổi lên mặt nhanh và dễ thấy. Thêm vài giờ nằm trong kho hay trên xe ấm, men làm việc nhanh hơn chút, sinh ra ít khí, mở nắp nghe xì nhẹ.
Đó là lý do cùng một người bán, cùng một lô mật, có khách nhận hũ trong veo, có khách nhận hũ có lớp bọt. Khác nhau ở chặng đường, thời tiết, số giờ nằm chờ, chứ không nhất thiết khác nhau ở mật.
Mật ong dú đã được giảm bớt nước hay qua sơ chế thì ít sủi hơn. Mật để nguyên tự nhiên thì dễ sủi hơn khi gặp nóng. Hai loại đều có người thích, mỗi loại có cách cất riêng. Bà con nào ngại chuyện bọt thì hỏi người bán loại mật mình mua đã được xử lý thế nào.
Cũng vì thế mà bọt không phải là cách để phân biệt thật giả. Có bọt không có nghĩa là pha, không bọt cũng không chứng minh là thật. Thật giả phải xét bằng nguồn trại, lô hàng, giấy tờ, không bằng mắt nhìn mặt hũ.
Bọt bình thường: nhìn, ngửi thế nào?
Lớp bọt mỏng, trắng ngà trên mặt. Bọt mịn, không dày, nằm yên ở mặt mật.
Mở nắp nghe xì rất nhẹ, không trào. Chút khí thoát ra rồi thôi, mật không dâng lên miệng hũ.
Mùi thơm, chua dịu. Mùi đặc trưng của mật ong dú: thơm hoa, chua nhẹ như trái cây chín.
Vị chua ngọt hài hòa. Nếm một chút thấy chua nhẹ, ngọt, không đắng, không cay nồng.
Nắp phẳng, không cong. Nắp kim loại vẫn phẳng, ấn không thấy bật.
Để yên chỗ mát, bọt giảm dần. Sau một hai ngày ở ngăn mát, bọt thường lắng bớt hoặc tan.
Hũ không rỉ ngoài thân. Không có vệt mật chảy dọc ren nắp.
Màu mật trong, không đục bất thường. Màu có thể sẫm hay nhạt tùy mùa, nhưng không đục như sữa.
Hớt lớp bọt ra cũng được. Không bắt buộc. Bọt chỉ là mật lẫn không khí, ăn được, nhưng có người không thích nhìn.
Không có váng mốc. Không có đốm xanh, đốm trắng như bông trên mặt.
Các hũ khác cùng đơn cũng tương tự. Cả đơn đều có ít bọt thì càng cho thấy do đường đi, không phải một hũ hỏng.
Dấu hiệu đáng lo: chụp ảnh và báo người bán
Nắp phồng căng lên. Nắp cong, ấn vào thấy cứng như có lực đẩy từ trong. Khí sinh ra nhiều.
Mở nắp mật trào lên, bọt liên tục. Không phải một lớp bọt yên mà bọt cứ sủi lên mãi.
Mùi hắc, nồng như men rượu nặng. Khác hẳn mùi chua thơm. Ngửi thấy gắt mũi.
Vị chua gắt, cay đầu lưỡi. Chua kiểu giấm hay cay như rượu thì mật đã lên men mạnh.
Có váng, đốm mốc. Ngừng ngay, không hớt váng rồi dùng.
Mật tách lớp rõ rệt, có nước ở trên. Lớp lỏng nhạt tách lên trên mặt, khác với lớp bọt.
Hũ rỉ mật ra ngoài ren nắp. Do khí đẩy hoặc nắp không kín. Mật rỉ ra ngoài còn gọi kiến.
Mở nắp ngoài trời, hướng ra xa mặt. Hũ phồng căng có thể bật mật khi mở. Cẩn thận.
Giữ nguyên hũ, không đổ bỏ. Người bán cần xem để tìm nguyên nhân: lô mật, đường đi hay cách cất.
Chụp ảnh nắp, mặt mật, ghi giờ nhận. Kèm video lúc mở thùng nếu có.
Nhắn người bán sớm nhất có thể. Báo kèm mã đơn, hỏi theo chính sách đổi trả đã thỏa thuận.
Nhận về rồi cất thế nào để mật không sủi thêm
Việc đầu tiên khi nhận hũ mật ong dú là đưa vào chỗ mát. Ngăn mát tủ lạnh là chỗ tốt nhất với đa số gia đình. Không cần tủ đông, không cần ủ đá. Nhiệt độ mát làm men chậm lại, mật giữ vị ổn định hơn.
Đậy kín nắp sau mỗi lần lấy. Mật ong dú hút ẩm trong không khí, để hở lâu thì mật càng loãng, càng dễ lên men. Dùng thìa khô, sạch, đừng dùng thìa vừa khuấy cà phê hay vừa ngậm miệng nhúng vào hũ.
Đừng đem hũ ra để ngoài bàn bếp cả buổi vì “lấy cho tiện”. Bếp ở Việt Nam thường nóng, nhất là gần bếp nấu. Lấy một lượng vừa dùng vào chén nhỏ, cất hũ lại ngay.
Hũ mở rồi thì dùng trong thời gian hợp lý, đừng để dành quá lâu. Đó là lý do chọn cỡ hũ vừa với nhà mình lại quan trọng: hũ 100ml giá 290.000đ, 200ml giá 580.000đ, 500ml giá 1.450.000đ ở cửa hàng Shop Ong Dú, mật từ Trại Ong Quý – Aron Bee ở Trảng Bàng, Tây Ninh. Nhà dùng ít thì hũ nhỏ, mở ra dùng hết khi mật còn tươi.
Nếu nhà không có tủ lạnh, chọn góc tối và mát nhất, tránh nắng, tránh gần bếp, và ưu tiên mua hũ nhỏ. Mật ong dú không khó cất, chỉ là không chịu được kiểu cất tùy tiện như mật ong thường.
Nhận nhầm là lỗi: những hiểu lầm về bọt
“Bọt là có xà phòng hay hóa chất.” Không. Bọt của mật là không khí lẫn trong mật và khí do men sinh ra.
“Mật thật không bao giờ có bọt.” Mật ong thường đặc ít bọt, mật ong dú loãng thì có bọt là chuyện quen.
“Có bọt thì phải đun sôi lại.” Không nên đun. Đun làm mất mùi vị đặc trưng, lại không cần thiết với bọt bình thường.
“Hớt bọt đi là hết sủi.” Hớt bọt chỉ làm đẹp mặt hũ. Muốn mật bớt sủi thì phải cất mát.
“Lắc mạnh cho tan bọt.” Lắc làm thêm bọt, không bớt.
“Bọt nghĩa là mật hư cả hũ.” Bọt mỏng, mùi thơm thì mật vẫn dùng được.
“Đổ sang chai nhựa cho đỡ phồng nắp.” Chai nhựa không ngăn được lên men, lại khó kín.
“Mở nắp hẳn để mật thở.” Mở lâu làm mật hút ẩm, bụi, côn trùng rơi vào.
“Bọt nhiều là mật nhiều men tốt.” Không có cơ sở để coi bọt là dấu hiệu tốt cho sức khỏe. Mật là thực phẩm, không phải thuốc.
“Lần sau mua mật đặc cho chắc.” Mật ong dú vốn loãng. Đòi mật ong dú thật đặc là dễ mua nhầm mật đã bị can thiệp không rõ, hoặc mật khác loại.
“Bọt là lỗi của người bán.” Thường là do đường đi và thời tiết. Báo khi có dấu hiệu lên men mạnh, còn bọt mỏng thì cất mát và theo dõi.
Câu hỏi thường gặp
Mật ong dú có bọt có ăn được không?
Nếu chỉ là lớp bọt mỏng, mùi thơm chua dịu, nắp không phồng thì thường ăn được, có thể hớt bọt nếu không thích. Mùi hắc, nắp phồng căng thì ngừng dùng.
Sao mở nắp mật ong dú nghe tiếng xì?
Do một ít khí sinh ra khi men tự nhiên trong mật hoạt động, nhất là khi hũ bị ấm trên đường. Xì nhẹ rồi thôi là bình thường, trào bọt liên tục là lên men mạnh.
Để bao lâu thì bọt trên mật ong dú lắng?
Thường một hai ngày ở ngăn mát tủ lạnh, bọt giảm rõ. Bọt không giảm mà tăng thêm thì nên báo người bán.
Mật ong dú lên men nhẹ có còn dùng được không?
Ranh giới giữa chua tự nhiên và lên men mạnh nằm ở mùi và nắp hũ. Chua thơm thì thường dùng được, chua hắc như rượu thì không nên. Không chắc thì hỏi người bán, gửi ảnh cho họ xem.
Hũ mật bị phồng nắp nên mở thế nào?
Mở ngoài trời hoặc trong bồn rửa, hướng miệng hũ ra xa mặt, xoay nắp thật chậm. Chụp ảnh trước khi mở để báo người bán.
Làm sao để lần sau mật ít sủi?
Đặt hũ vừa lượng dùng, tránh gửi đợt nắng nóng, có người nhận ngay và cất mát liền. Có thể hỏi người bán loại mật đã giảm bớt nước nếu muốn mật bền hơn.
