Mua lại đàn và thùng ong dú của người nghỉ nuôi có thể là cơ hội tốt, nhưng chỉ khi kiểm từng thùng một chứ không mua theo kiểu đếm đầu thùng. Trước khi trả tiền, cần biết vì sao người ta nghỉ, đàn nào sống khoẻ, đàn nào yếu hay rỗng, chuyển về chỗ mới mất bao lâu, và chia đợt trả tiền theo số đàn thật nhận được.
Tin "thanh lý trại ong dú, bán rẻ cả trại" thường làm người đang muốn mở rộng đàn rất háo hức. Một cái giá gộp cho cả trăm thùng nghe như món hời. Đến lúc chở về, mở ra mới thấy một phần thùng chỉ còn vỏ, một phần đàn rất yếu, còn thùng thì mối đã ăn chân. Món hời hoá ra không hời.
Bài này là danh sách những việc cần làm trước khi gật đầu mua lại một trại ong dú, hoặc một phần trại.
Hỏi lý do nghỉ nuôi trước tiên
Người ta nghỉ nuôi vì nhiều lý do, và lý do đó nói lên nhiều điều về đàn ong. Có người lớn tuổi, con cái đi xa, không ai chăm. Có người chuyển nhà, đổi việc. Những lý do như vậy thường không liên quan đến sức khoẻ của đàn, trại có thể còn tốt.
Nhưng có những lý do đáng để ý hơn. Vùng đó vừa bị phun thuốc nhiều, đàn suy hàng loạt. Đàn bị kiến hay kẻ thù khác đánh liên tục. Mấy mùa liền không có mật. Chủ trại chán vì nuôi không lên. Mua lại trong những trường hợp này là mua cả vấn đề đi kèm.
Đừng ngại hỏi thẳng. Người bán thật thà sẽ kể. Có người còn nói rõ đàn nào hay bị gì, đàn nào ổn nhất. Người bán né câu hỏi, chỉ nhắc đi nhắc lại "bán rẻ, mua nhanh", là lúc mình cần kiểm kỹ hơn.
Cũng nên hỏi hàng xóm hoặc người nuôi gần đó nếu có dịp. Người xung quanh thường biết trại này mấy năm nay ra sao, có bị phun thuốc, có mất đàn nhiều không. Thông tin đó không mua được bằng tiền.
Kiểm từng thùng: những gì cần xem
Đánh số tất cả các thùng. Dán số lên từng thùng trước khi kiểm, ghi sổ tình trạng theo số.
Đứng xem cửa tổ từng thùng. Vào buổi sáng nắng, đàn khoẻ có ong ra vào đều; cửa lặng thì đánh dấu để mở xem.
Xem ong có tha phấn về không. Ong mang phấn ở chân cho thấy đàn đang nuôi con.
Mở thử một số thùng nếu được phép. Xem bình mật, bình phấn, đám ong non; thùng rỗng hay chỉ còn ít ong thì ghi rõ.
Kiểm thùng gỗ. Nứt, mục, mối ăn, khe hở lớn đều làm giảm giá trị; thùng hỏng phải tính thay mới.
Kiểm kệ và chân đỡ. Thường không đi kèm, nhưng nếu có thì xem còn dùng được không.
Để ý kiến, kẻ thù quanh thùng. Đường kiến bò lên thùng, xác ong nhiều dưới chân là dấu hiệu đàn đang bị tấn công.
Hỏi tuổi từng đàn. Đàn lâu năm ổn định hay đàn mới tách; ghi chú vào sổ.
Hỏi loài. Trong một trại có thể có vài loài; ghi rõ thùng nào loài nào.
Phân loại. Chia ba nhóm: đàn khoẻ, đàn yếu, thùng rỗng; mỗi nhóm một giá.
Chụp ảnh từng thùng. Ảnh kèm số thùng, để đối chiếu lúc giao.
Tính chuyện chuyển chỗ trước khi mua
Khoảng cách chở về. Càng xa, càng nhiều giờ trên xe, đàn càng dễ suy; tính có kịp chở trong giờ mát không.
Số chuyến xe. Mua nhiều thùng thì một chuyến không đủ; chia đợt và tính chi phí.
Người phụ khiêng. Thùng ong nặng và phải nhẹ tay; cần đủ người.
Đóng cửa tổ đúng giờ. Đợi ong về hết mới bịt cửa; cần thời gian cho nhiều thùng.
Chỗ đặt ở nhà đã sẵn chưa. Kệ, mái che, chống kiến phải làm xong trước khi chở về.
Nguồn hoa ở chỗ mới. Đưa nhiều đàn về một chỗ ít hoa thì đàn tranh nhau thức ăn, suy cả loạt.
Chuyển ngắn trong cùng vùng. Nếu chỗ mới quá gần chỗ cũ, ong có thể bay về chỗ cũ; hỏi người có kinh nghiệm cách xử lý.
Giấy tờ khi chở xa. Chở số lượng lớn qua địa phương khác, hỏi trước chính quyền hoặc thú y địa phương xem có cần gì không.
Thời tiết hôm chở. Tránh ngày nắng gắt, mưa to.
Ai chịu rủi ro trên đường. Thoả thuận rõ: đàn chết trên đường do ai chịu.
Lịch nhận làm nhiều đợt. Chia đợt giúp kiểm từng đợt, trả tiền theo từng đợt.
Định giá và trả tiền thế nào cho công bằng
Đừng mua theo giá gộp "cả trại bao nhiêu". Giá gộp giấu đi tỉ lệ thùng rỗng và đàn yếu. Sau khi đã kiểm từng thùng, chia ba nhóm, mỗi nhóm thoả thuận một giá: đàn khoẻ một giá, đàn yếu thấp hơn, thùng rỗng tính theo giá trị cái thùng.
Để có mốc so sánh cho đàn khoẻ, có thể tham khảo giá tổ giống niêm yết ở những nơi bán công khai. Ví dụ ở cửa hàng Shop Ong Dú, tổ ong dú giống niêm yết 2.900.000đ/tổ, là tổ đã chọn lọc để bán giống. Đàn thanh lý không qua chọn lọc thì người mua có lý do để thương lượng, nhưng cũng đừng ép giá người đang gặp khó.
Trả tiền theo đợt giao. Mỗi đợt chở về, kiểm lại số thùng, số đàn sống, rồi trả phần tương ứng. Nếu có cọc, ghi rõ cọc trừ vào đợt nào. Viết giấy mua bán có danh sách số thùng, tình trạng, giá từng nhóm.
Cuối cùng, nhớ rằng mua nhiều đàn một lúc không có nghĩa là có lời. Mỗi đàn cần chỗ đặt, cần hoa, cần công chăm. Mua quá sức chăm thì đàn suy dần, tiền mua coi như mất. Không ai hứa được trại mua về sẽ cho lãi bao nhiêu.
Những sai lầm hay gặp khi mua lại trại
Mua theo đầu thùng. Đếm thùng rồi nhân giá, không kiểm bên trong.
Mua vào ngày mưa. Ong ít ra vào, khó phân biệt đàn khoẻ yếu; hẹn hôm khác.
Mua vội vì sợ người khác mua mất. Bị hối thúc là bỏ bước kiểm.
Không hỏi lý do nghỉ. Mua luôn cả vấn đề của trại.
Chưa có chỗ đặt. Chở về rồi mới làm kệ, đàn phải chờ trong thùng đóng kín.
Mua quá sức chăm. Từ vài thùng nhảy lên cả trăm thùng mà không có thêm người.
Trả hết tiền một lần. Không còn gì để thương lượng khi phát hiện thùng rỗng.
Không viết giấy. Số thùng, số đàn, giá mỗi nhóm chỉ nằm trong trí nhớ.
Bỏ qua thùng hỏng. Mối ăn thùng có thể lan sang kệ, sang thùng khác.
Gộp chung các loài. Không ghi loài, về sau không biết đàn nào là loài nào để chăm cho đúng.
Ép giá quá đáng. Người nghỉ nuôi thường đang khó; trả giá công bằng giữ được quan hệ và thông tin quý về trại.
Câu hỏi thường gặp
Mua lại trại ong dú thanh lý có rẻ hơn mua tổ giống không?
Giá mỗi thùng thường thấp hơn, nhưng đi kèm tỉ lệ thùng rỗng, đàn yếu và chi phí chuyển chỗ. Chỉ thật sự rẻ hơn khi đã kiểm từng thùng và tính đủ chi phí chuyển.
Có nên mua cả thùng rỗng không?
Chỉ mua nếu thùng còn tốt và mình cần thùng, với giá theo giá trị cái thùng. Thùng mục, mối ăn thì không nên lấy vì dễ mang mối về trại mới.
Làm sao biết đàn khoẻ khi không được mở thùng?
Đứng quan sát cửa tổ vào buổi sáng nắng: đàn khoẻ có ong ra vào đều, có ong mang phấn về, có ong canh cửa. Cửa tổ lặng lẽ giữa lúc nắng đẹp là dấu hiệu nên hỏi thêm.
Chở nhiều thùng ong qua tỉnh khác có cần giấy tờ không?
Quy định có thể khác nhau và thay đổi theo thời gian. Nên hỏi trước chính quyền hoặc cơ quan thú y địa phương nơi đi và nơi đến để làm cho đúng.
Người nghỉ nuôi có nên hỗ trợ người mua sau khi bán?
Không bắt buộc, nhưng nhiều người sẵn lòng chỉ dẫn vài tuần đầu. Có thể thoả thuận điều này khi mua, ghi vào giấy, và giữ liên lạc để hỏi khi cần.
