Gửi mật ong dú mùa nắng nóng có rủi ro thật: mật ong dú nhiều nước, có men tự nhiên, gặp nóng lâu thì lên men mạnh hơn, sủi bọt, chua thêm, có khi căng phồng nắp. Muốn gửi an toàn thì chọn tuyến ngắn, đóng gói có lớp cách nhiệt, tránh để thùng nằm kho qua ngày nắng và nhận ngay, cất mát ngay khi hàng tới.
Nhiều người ngạc nhiên vì đã gửi mật ong thường đi xa bao năm chẳng sao, sang mật ong dú lại gặp chuyện. Lý do là hai loại mật khác nhau. Mật ong thường đặc, ít nước, để ngoài trời nóng vẫn khá bền. Mật ong dú loãng hơn hẳn, nên với nó, mấy ngày nằm trong kho tôn giữa tháng nắng là cả một thử thách.
Bài này giải thích chuyện gì xảy ra với hũ mật trên đường nóng, và những việc cụ thể người gửi, người nhận làm được để hũ mật tới nơi vẫn giữ được vị.
Chuyện gì xảy ra với hũ mật trên đường nóng?
Trong mật ong dú có nấm men tự nhiên. Ở chỗ mát, chúng hoạt động chậm. Gặp nóng, chúng làm việc nhanh hơn, ăn đường trong mật và sinh ra khí cùng vị chua. Đó là lý do mật ong dú để nóng lâu thì sủi bọt, có mùi hơi giống men rượu, vị chua gắt hơn.
Khí sinh ra trong hũ kín không có đường thoát. Nếu nhiều, nó đẩy nắp phồng lên, có khi đẩy mật rỉ ra qua ren nắp. Hũ đầy sát miệng thì càng dễ xì. Người nhận mở ra nghe “xì” một tiếng, thấy bọt trào, thế là nghĩ mật hỏng hoặc mật giả.
Thật ra mức độ khác nhau nhiều. Một lớp bọt mỏng, vị chua hơn chút, mùi vẫn thơm, thường chỉ là mật bị lắc và hơi ấm. Còn nắp phồng căng, mùi hắc, bọt trào liên tục thì mật đã lên men mạnh, không nên dùng nữa. Ranh giới này người nhận nên được người bán dặn trước.
Chỗ nóng nhất trên đường đi thường không phải lúc xe chạy, mà là lúc thùng hàng nằm chờ: trong kho mái tôn, trên xe đậu giữa trưa, trước cửa nhà không ai nhận. Vài giờ ở đó nóng hơn cả ngày lăn bánh. Vì vậy giảm số lần nằm chờ quan trọng hơn chọn xe nhanh.
Mật đã được giảm bớt nước hoặc đã qua sơ chế thì bền hơn mật để nguyên khi gặp nóng. Đây là một yếu tố bà con có thể hỏi người bán khi đặt mật gửi đi xa vào mùa nắng.
Đóng gói chống nóng cho thùng mật
Dùng thùng xốp hoặc lót tấm cách nhiệt. Thùng xốp làm chậm hơi nóng lọt vào. Không giữ lạnh được mãi, nhưng giúp hũ qua được những giờ nằm chờ.
Không bỏ đá lạnh vào thùng. Đá tan thành nước, làm ướt thùng, mục carton, hũ va nhau. Lại làm đọng hơi nước trên hũ.
Không đổ mật đầy sát miệng hũ. Chừa một khoảng nhỏ dưới nắp cho khí và mật giãn nở khi nóng.
Kiểm ron nắp kỹ hơn mùa thường. Nóng làm mật giãn nở, nắp hơi lỏng là rỉ ngay.
Quấn màng bọc quanh nắp. Thêm một lớp chặn mật rỉ ra ngoài nếu có khí đẩy.
Mỗi hũ một túi kín riêng. Lỡ một hũ xì mật thì không loang ra cả thùng.
Ngoài thùng xốp có một lớp carton. Thùng xốp trần dễ bể góc khi bốc dỡ. Lớp carton ngoài giữ dáng, chống va.
Chọn thùng màu sáng nếu có. Màu sáng hút nắng ít hơn màu tối khi thùng nằm ngoài trời.
Không gửi chung với đồ phát nhiệt. Pin, đồ điện, hay hàng có mùi để chung thùng đều không nên.
Ghi lên phiếu là thực phẩm, tránh nóng. Không bảo đảm người chở để ý, nhưng có ghi vẫn hơn không.
Hũ nhỏ hợp mùa nóng hơn hũ lớn. Hũ nhỏ mở ra dùng nhanh hết, ít phải lo phần còn lại đổi vị.
Chọn tuyến, giờ gửi, ngày gửi
Gửi đầu tuần thay vì cuối tuần. Gửi chiều thứ sáu dễ bị nằm kho qua cuối tuần. Đầu tuần hàng đi liền mạch hơn.
Gửi buổi sáng sớm. Thùng vào luồng sớm, tới nơi trong giờ hành chính, ít nằm chờ qua đêm ở kho trung chuyển.
Ưu tiên tuyến đi thẳng, ít trung chuyển. Mỗi lần chuyển kho là một lần nằm chờ. Hỏi bưu cục tuyến nào ít chặng nhất.
Tránh ngày nắng đỉnh điểm nếu không gấp. Đợt nắng nóng gắt ở miền Trung hay miền Bắc mùa hè, gửi xa lúc đó là rủi ro cao.
Tránh cao điểm lễ Tết. Hàng ùn ứ, nằm kho lâu, thùng bị chất chồng trong không gian kín.
Chỉ dùng giao nhanh khi thật cần. Giao nhanh ít nằm chờ hơn, phí cao hơn. Hợp với tuyến xa, mùa nóng, quà gấp.
Hỏi giờ giao dự kiến để có người nhận. Hàng tới mà không ai nhận thì quay kho, lại thêm một ngày nằm nóng.
Không hẹn giao vào ngày cả nhà đi vắng. Thùng mật để trước cổng nắng trưa là kịch bản tệ nhất.
Với tuyến rất xa, cân nhắc gửi lượng ít. Một hai hũ nhỏ thử trước, thấy ổn thì lần sau gửi nhiều hơn.
Hỏi người bán đã gửi tuyến đó bao giờ chưa. Người bán quen gửi một tuyến biết tuyến đó hay kẹt ở đâu.
Theo dõi đơn, đơn nằm một chỗ lâu thì hỏi. Đơn đứng yên ở kho mấy ngày liền giữa mùa nóng thì nên hỏi đơn vị vận chuyển cho đi tiếp sớm.
Người nhận làm gì để giữ vị mật
Việc quan trọng nhất của người nhận là rút ngắn quãng thời gian hũ mật nằm ở nhiệt độ cao. Nhận ngay khi shipper tới, đừng nhờ để trước cổng. Mở thùng, kiểm, rồi cất mật vào ngăn mát tủ lạnh hoặc chỗ mát nhất trong nhà.
Nếu mở nắp nghe xì nhẹ, thấy một lớp bọt mỏng, để hũ yên ở ngăn mát một hai ngày, bọt thường giảm. Nếm thử, mùi vẫn thơm chua dịu thì dùng bình thường. Mùi hắc, nắp phồng căng, bọt trào liên tục thì ngừng, chụp ảnh và báo người bán.
Hũ mật đã cất mát thì đừng đem ra vào liên tục. Lấy một lượng vừa dùng rồi cất lại ngay. Mỗi lần để hũ ngoài bếp nóng vài tiếng là mỗi lần men được dịp hoạt động.
Mua mật ong dú ở cửa hàng Shop Ong Dú, hàng đi từ Trảng Bàng, Tây Ninh; mùa nóng bà con ở xa nên hỏi trước cách đóng gói, chọn cỡ hũ vừa với lượng dùng (hũ 100ml giá 290.000đ, 200ml giá 580.000đ, 500ml giá 1.450.000đ) và báo giờ có người nhận. Phí ship tính theo tỉnh, hiện ở bước thanh toán.
Cuối cùng, đừng vì một lần mật tới nơi hơi chua mà kết luận mật giả. Vị chua là bản chất của mật ong dú, nóng làm nó rõ hơn. Điều cần phân biệt là chua thơm hay chua hắc, và nghi thì hỏi người bán, gửi ảnh, chứ đừng tự đổ bỏ hay tự kết tội.
Hiểu lầm hay gặp về mật ong dú và trời nóng
“Mật thật thì để đâu cũng không hỏng.” Câu này đúng phần nào với mật ong thường đặc, nhưng không đúng với mật ong dú nhiều nước. Mật thật vẫn đổi vị khi bị nóng lâu.
“Có bọt là mật pha.” Bọt mỏng thường do lắc và hơi ấm trên đường. Pha hay không phải xét bằng nguồn và giấy tờ, không bằng bọt.
“Bỏ tủ đông cho chắc.” Không cần. Ngăn mát là đủ, tủ đông làm hũ thủy tinh dễ nứt khi giãn nở.
“Nắp phồng thì xả khí rồi dùng tiếp.” Nắp phồng căng là lên men mạnh. Xả khí không làm mật trở lại như cũ, nên ngừng dùng và báo người bán.
“Gửi chậm cho rẻ, mật đâu có hư.” Gói chậm nghĩa là nhiều giờ nằm kho hơn. Mùa nóng, chỗ tiết kiệm đó có khi đổi bằng cả hũ mật.
“Thùng carton dày là đủ chống nóng.” Carton chống va, không chống nóng tốt. Cần thêm lớp xốp hoặc tấm cách nhiệt bên trong.
“Mở nắp cho mật thở là hết sủi.” Mở nắp lâu làm mật hút ẩm, bụi và côn trùng rơi vào. Đậy kín, cất mát mới đúng.
“Mật chua là mật hỏng.” Mật ong dú vốn chua nhẹ. Cái cần để ý là mùi: chua thơm thì thường bình thường, chua hắc thì không.
“Gửi mật mới lấy là tươi nhất.” Mật vừa lấy chưa ổn định, đóng kín đi đường nóng dễ sinh khí hơn mật đã lọc và để nghỉ.
“Hũ to gửi một lần cho đỡ phí.” Hũ to mở ra dùng lâu, phần còn lại phải chịu thêm nhiều ngày nóng ở nhà người nhận.
“Người bán đóng gói rồi thì mình khỏi lo.” Phần cuối, từ cửa nhà vào tới ngăn mát, là phần của người nhận và lại là phần dễ bị bỏ quên nhất.
Câu hỏi thường gặp
Mật ong dú để trong xe ô tô nắng có hỏng không?
Để lâu trong xe đóng kín giữa nắng là rất không nên, mật có thể lên men mạnh, căng nắp. Mang theo thì để trong túi giữ nhiệt, đặt trong khoang có điều hòa và mang vào nhà sớm.
Có nên gửi mật ong dú kèm túi đá gel?
Túi đá gel loại kín không chảy nước có thể giúp một chặng ngắn, nhưng tan hết thì không còn tác dụng và có thể đọng hơi nước. Thùng xốp kín, tuyến ngắn, nhận nhanh quan trọng hơn.
Hũ mật bị phồng nắp có mở ra dùng được không?
Nắp phồng căng là mật đã sinh khí nhiều. Không nên dùng, và mở nên làm ngoài trời, hướng miệng hũ ra xa mặt. Chụp ảnh và báo người bán.
Mật ong dú đã hạ thủy phần có gửi mùa nóng an toàn hơn không?
Thường bền hơn vì ít nước, men khó hoạt động. Hỏi người bán loại mật mình mua đã được xử lý thế nào trước khi gửi xa mùa nắng.
Ở miền Bắc mùa hè có nên đặt mật ong dú từ miền Nam không?
Vẫn đặt được, nhưng chọn ngày tránh đợt nắng nóng gay gắt, chọn tuyến ít chặng, có người nhận ngay và cất mát ngay khi hàng tới.
Mật hơi chua hơn lần trước có phải do vận chuyển?
Có thể do đường nóng, cũng có thể do mùa thu hoạch khác. Mật ong dú vốn chua nhẹ và đổi vị theo mùa; nếu mùi vẫn thơm thì thường không phải mật hỏng.
