Mật ong dú bán qua mạng có lừa đảo, và các kịch bản lừa lặp lại khá giống nhau: giá rẻ hơn hẳn mặt bằng, chỉ nhận chuyển khoản trước vào tài khoản cá nhân, ảnh trại đẹp nhưng mượn của người khác, và liên tục hối thúc "chỉ còn vài hũ". Gặp hai trong bốn dấu hiệu đó cùng lúc là nên dừng lại.
Chuyện hay gặp là thế này: một bà con lướt mạng thấy bài đăng "mật ong dú rừng nguyên chất, xả kho", kèm ảnh tổ ong chảy mật vàng óng. Nhắn hỏi thì được trả lời rất nhanh, rất ngọt, giá rẻ gần một nửa nơi khác. Chuyển khoản xong, hoặc là không nhận được gì, hoặc nhận được chai mật nhựa không rõ là gì.
Bài này gom những dấu hiệu nhận biết sớm, cách kiểm một người bán lạ trong mười phút, và việc cần làm nếu lỡ dính.
Vì sao mật ong dú là món dễ bị lợi dụng
Mật ong dú có tiếng là quý, sản lượng ít, nên giá cao hơn mật ong thường nhiều. Khoảng chênh đó là miếng mồi: kẻ gian chỉ cần nói "mật ong dú" là bán được giá cao, dù thứ trong chai có khi là mật ong thường pha loãng, pha thêm chút giấm hay nước cốt chanh cho chua.
Phần lớn người mua chưa từng nếm mật ong dú thật. Họ không biết mật này loãng, chua nhẹ, thơm kiểu riêng. Không có cái chuẩn trong đầu thì rất khó nhận ra hàng giả, nên người bán gian chỉ cần kể chuyện hay là đủ.
Thêm nữa, ảnh về ong dú trên mạng khá ít và hay bị dùng lại. Một tấm ảnh bình sáp căng mật đẹp có thể đi qua chục trang bán hàng khác nhau. Người mua thấy ảnh thật, ong thật, liền tin người bán thật.
Cuối cùng, tiền một đơn mật không quá lớn. Nhiều người bị lừa vài trăm nghìn thì ngại đi báo, ngại đòi, coi như mất. Kẻ gian tính đúng tâm lý đó, nên họ thích lừa nhiều người mỗi người một ít.
Bảy dấu hiệu nhận biết người bán có vấn đề
Giá rẻ bất thường. Mật ong dú lấy từng bình sáp, sản lượng mỗi tổ ít; ai bán rẻ hơn hẳn mặt bằng thì đang thiếu một thứ gì đó, thường là thiếu chính mật ong dú.
"Mật rừng nguyên chất, xả kho". Mật ong dú phần lớn là ong nuôi trong thùng; nói "rừng" để tăng giá, nói "xả kho" để tạo cảm giác hời, cả hai đều đáng nghi khi đi cùng giá rẻ.
Chỉ nhận chuyển khoản trước. Từ chối mọi cách khác, nhất là tài khoản cá nhân tên không khớp với tên trang bán hàng.
Hối thúc liên tục. "Chỉ còn ba hũ", "giữ giá đến tối nay", "nhiều người đang hỏi"; người bán thật ít khi phải dồn khách như vậy.
Ảnh quá đẹp, không có ảnh đời thường. Toàn ảnh chuyên nghiệp, không có ảnh trại lộn xộn, ảnh người đang làm, ảnh đóng hàng; tìm ngược ảnh thấy xuất hiện ở nhiều trang khác.
Không trả lời được câu hỏi cụ thể. Hỏi trại ở đâu, đợt mật tháng mấy, loài ong gì thì vòng vo hoặc gửi lại câu quảng cáo.
Hứa chữa bệnh. Mật ong dú là thực phẩm; ai hứa chữa dạ dày, chữa tiểu đường, chữa ho cho trẻ sơ sinh là đang nói sai, và đã nói sai chỗ này thì khó tin chỗ khác.
Trang mới lập, đổi tên nhiều lần. Trang bán hàng vài tuần tuổi, hoặc tên trang từng là bán thứ khác hẳn, là dấu hiệu nên cẩn thận.
Bình luận toàn khen giống nhau. Câu chữ na ná, tài khoản bình luận không có ảnh thật, không có lịch sử gì khác.
Không có số điện thoại gọi được. Chỉ nhắn tin, gọi thì không nghe hoặc thuê bao; người bán thật cần khách gọi cho mình.
Giao bằng chai nhựa tái sử dụng. Chai nước suối, chai nước ngọt cũ đựng mật là dấu hiệu hàng không qua sơ chế đàng hoàng, dù có là mật thật đi nữa.
Kiểm một người bán lạ trong mười phút
Mười phút này đáng hơn mọi mẹo thử mật ở nhà. Việc đầu tiên: xem trang bán hàng đã có bao lâu, đăng những gì trước đây. Một trại ong thật thường đăng lặt vặt: ong ra vào, mưa ngập, cây ra hoa, đóng hàng. Một trang lừa thường chỉ có ảnh sản phẩm và ảnh "khách nhận hàng".
Việc thứ hai: gọi điện. Đừng chỉ nhắn tin. Hỏi vài câu về nghề: mùa này ong có nhiều mật không, đợt mật này lấy lúc nào, mật để nguyên hay đã giảm nước. Người nuôi thật trả lời tự nhiên, có khi còn kể chuyện hỏng của mình. Người không nuôi thường né, hoặc trả lời như đọc.
Việc thứ ba: so tên. Tên trên tài khoản nhận tiền, tên trên trang, tên người nói chuyện qua điện thoại nên khớp nhau hoặc có lời giải thích hợp lý. Lệch hết cả ba mà người bán gạt đi "tài khoản của em họ" là nên dừng.
Việc thứ tư: đặt thử ít. Một hũ nhỏ nhất. Nếu người bán từ chối bán ít, đòi mua tối thiểu nhiều hũ mới giao, thì đó cũng là thông tin. Nơi bán đàng hoàng không ngại khách thử một hũ trước.
Bốn bước này không cam đoan trăm phần trăm, nhưng lọc được phần lớn người bán có vấn đề. Còn với người đã quen, đã mua vài lần ổn, thì không cần kiểm lại mỗi lần.
Lỡ chuyển tiền rồi mới thấy nghi thì làm gì
Ngừng chuyển thêm. Kẻ gian hay đòi thêm "phí ship", "phí bảo hiểm hàng", "phí giữ đơn"; đừng chuyển thêm đồng nào.
Chụp lại mọi thứ ngay. Trang bán hàng, bài đăng, tin nhắn, số tài khoản, biên nhận; kẻ gian có thể xoá trang bất cứ lúc nào.
Gọi ngân hàng của mình. Báo giao dịch nghi lừa đảo, hỏi ngân hàng có thể hỗ trợ gì; gọi càng sớm càng tốt.
Báo cơ quan công an nơi cư trú. Mang theo các bằng chứng đã chụp; số tiền nhỏ vẫn nên báo, vì có thể cùng một người lừa nhiều nơi.
Báo cáo trang lên mạng xã hội. Dùng chức năng báo cáo lừa đảo của nền tảng đó, để người sau ít bị dính.
Cảnh báo người quen. Kể lại trong nhóm gia đình, bạn bè, nhóm nuôi ong; không cần nói tục, chỉ cần kể sự việc và đưa bằng chứng.
Đừng tin "người lấy lại tiền giúp". Sau khi bị lừa hay có người nhắn đến nhận đòi tiền hộ, thu phí trước; đó thường là lớp lừa thứ hai.
Nếu đã nhận hàng nghi giả. Đừng dùng, đừng cho trẻ nhỏ ăn; giữ nguyên chai và bao bì để làm bằng chứng.
Không tự đăng thông tin cá nhân của người kia. Đăng số điện thoại, ảnh nhà người ta có thể sai người và gây rắc rối pháp lý cho chính mình.
Rút kinh nghiệm về cách trả tiền. Lần sau chọn nơi có thanh toán xác nhận đơn rõ ràng, hoặc giao nhận tại chỗ.
Đừng tự trách quá lâu. Kịch bản lừa được làm rất khéo; điều quan trọng là báo đúng chỗ và tránh lần sau.
Mua ở đâu thì đỡ lo hơn
Không có nơi nào an toàn tuyệt đối, nhưng có những dấu hiệu giúp mình đỡ lo. Nơi bán nói rõ mật lấy từ trại nào, tỉnh nào. Có số điện thoại gọi được. Có cách thanh toán mà đơn được xác nhận rõ ràng thay vì "chuyển khoản xong nhắn em". Có giá niêm yết công khai, không phải "inbox báo giá".
Ví dụ ở cửa hàng Shop Ong Dú, mật lấy từ Trại Ong Quý – Aron Bee ở Trảng Bàng, Tây Ninh, giá niêm yết công khai cho từng cỡ hũ, và đơn thanh toán bằng quét mã QR thì hệ thống tự xác nhận. Không phải để nói nơi khác không tốt, mà để bà con có một cái mốc so sánh: một nơi bán đàng hoàng thường cho mình biết những thứ như vậy mà không cần gặng hỏi.
Một cách đỡ lo nữa là mua qua người quen đã từng mua và dùng ổn. Lời giới thiệu của người thật, có tên tuổi, đáng tin hơn trăm bình luận khen trên mạng.
Và cuối cùng, nhớ rằng giá là tín hiệu. Mật ong dú thật khó có giá rẻ, vì công lấy từng bình sáp và sản lượng ít. Khi thấy rẻ hơn hẳn, câu hỏi đúng không phải "có nên mua không" mà là "họ bớt cái gì để rẻ được như vậy".
Câu hỏi thường gặp
Người bán chỉ nhận chuyển khoản có chắc là lừa đảo không?
Không chắc. Nhiều người nuôi nhỏ chỉ nhận chuyển khoản vì tiện. Nhưng nếu đi kèm giá rẻ bất thường, tên tài khoản không khớp và bị hối thúc thì nên dừng lại kiểm kỹ.
Tìm ngược ảnh để biết ảnh mượn bằng cách nào?
Dùng chức năng tìm kiếm bằng hình ảnh trên điện thoại hoặc máy tính, tải ảnh lên và xem ảnh đó còn xuất hiện ở đâu. Thấy cùng ảnh ở nhiều trang bán khác nhau là dấu hiệu ảnh không phải của người bán.
Mật ong dú "rừng" có đáng tin hơn mật nuôi không?
Không có lý do để tin hơn chỉ vì chữ "rừng". Phần lớn mật ong dú bán ra là từ ong nuôi trong thùng; chữ "rừng" hay được dùng để đẩy giá. Điều đáng hỏi là nguồn cụ thể và cách sơ chế.
Bị lừa số tiền nhỏ có nên báo công an không?
Nên báo, mang theo tin nhắn, số tài khoản và biên nhận. Một người lừa thường lừa nhiều người, mỗi lời báo giúp ghép nối các vụ lại với nhau.
Có mẹo thử nào giúp nhận ra mật giả ngay khi nhận hàng?
Các mẹo như đốt, nhỏ nước, thả trứng đều không đáng tin với mật ong dú vốn loãng và chua. Chặn từ khâu chọn người bán chắc hơn nhiều so với thử khi đã nhận hàng.
