Nhà nào mua mật ong dú đều đặn vài năm sẽ để ý: lần này mật vàng nhạt, lần sau hổ phách sẫm, có lần hơi ngả nâu. Đó là chuyện bình thường, vì ong kiếm hoa theo mùa và mỗi mùa hoa cho mật một màu. Ngược lại, mua nhiều lần, qua nhiều mùa mà lô nào cũng một màu, một vị y hệt, là chỗ nên hỏi người bán. Chưa phải bằng chứng giả, vì có nơi trộn đều nhiều đợt để hàng đồng màu, nhưng đáng một câu hỏi.
Ít ai nghĩ tới chuyện so màu giữa các lần mua, trong khi đây là một trong số ít phép kiểm người mua lâu năm tự làm được, không tốn đồng nào. Bài này chỉ cách làm và cách hiểu kết quả.
Vì sao mật ong dú thật đổi màu theo mùa
Màu mật đến chủ yếu từ mật hoa mà ong mang về. Hoa mỗi loài cây có sắc tố, khoáng chất, hương khác nhau. Mùa hoa này nở rộ, ong kiếm chủ yếu ở đó, mật mang màu của nó; sang mùa khác, cây khác nở, màu mật đổi theo. Một trại ong dú quanh năm thường có vài mùa mật khác màu.
Ong dú bay không xa tổ như ong mật thường, nên mật của chúng gắn chặt với cây cối quanh trại. Trại cạnh rừng tràm, trại giữa vườn cây ăn trái, trại gần ruộng lúa, mỗi nơi một kiểu màu. Cùng một trại, mùa nắng và mùa mưa cũng khác.
Cách cất và độ lâu cũng ảnh hưởng. Mật để lâu ở nhiệt độ phòng sẫm dần. Mật hạ nước thường đậm màu hơn mật để nguyên. Mật lọc kỹ trong hơn mật lọc thô. Những chênh lệch này cộng thêm vào sự khác biệt theo mùa.
Vì thế, nếu mua mật ong dú của một trại qua cả năm mà màu không xê dịch chút nào, đó là điều lạ so với cách mật được làm ra, chứ không phải dấu hiệu “chất lượng ổn định” như người bán hay quảng cáo.
Lý do bình thường khiến mật các lô giống màu
Mua trong cùng một mùa. Hai lần mua cách nhau vài tuần, cùng mùa hoa, màu gần như nhau là đúng.
Cùng một đợt lấy. Người bán chia một đợt mật ra giao nhiều lần.
Trộn đều các đợt. Có nơi gom mật nhiều đợt vào bồn chung rồi mới đóng hũ cho đồng màu; mật vẫn thật, chỉ mất nét riêng từng mùa.
Vùng ít đổi mùa hoa. Có nơi một loại cây chiếm ưu thế gần như quanh năm.
Hạ nước làm màu đậm đều. Các đợt hạ nước có thể sẫm gần giống nhau.
Mắt nhìn trong ánh sáng khác nhau. Đèn vàng, đèn trắng, nắng làm cùng một màu trông khác hoặc khác màu trông giống.
Hũ to nhìn sẫm hơn hũ nhỏ. Lớp mật dày trông đậm hơn; so phải dùng hũ cùng cỡ.
Trí nhớ về màu kém. Không có mẫu cũ để so thì dễ tưởng giống nhau.
Người bán chọn đợt cùng màu để giao. Một số nơi chủ động giao đợt gần màu cho khách quen.
Hỏi thẳng người bán. Nghe lời giải thích: trộn đều, cùng mùa, hay không rõ.
Một lô giống không nói lên gì. Cần nhìn qua nhiều lô, nhiều mùa mới đáng để ý.
Khi màu giống hệt là dấu hiệu nên nghi
Giống hệt qua nhiều mùa. Một năm mua bốn năm lần, mùa nắng mùa mưa, màu vẫn y nguyên.
Vị cũng giống hệt. Mật thật đổi cả vị chua, mùi theo mùa; vị không đổi chút nào là lạ.
Người bán nói “mật để nguyên từ tổ, không trộn”. Vừa không trộn vừa đồng màu quanh năm thì mâu thuẫn.
Trong veo, sáng bóng như nhau mọi lô. Kiểu đồng đều của hàng làm theo công thức.
Hàng luôn có sẵn số lượng lớn. Ong dú ít mật; vừa nhiều vừa đồng màu là hai dấu hiệu chồng nhau.
Không biết nói mùa hoa. Người bán không giải thích được vì sao mật màu đó.
Đóng đường mỗi lần cất lạnh. Kèm màu đều thì nghiêng về mật ong thường.
Giá mềm, ổn định bất thường. Mật ong dú theo mùa, sản lượng thay đổi.
Không ghi ngày lấy, mã lô. Không có gì để phân biệt lô này lô kia.
Nhiều nơi bán cùng một màu, cùng một vị. Có thể cùng một nguồn gom không rõ.
Gom ba bốn dấu hiệu mới nên kết luận. Màu đều một mình chưa đủ.
Tự làm “bộ sưu tập màu” để so giữa các lần mua
Cách làm đơn giản: mỗi lần mua mật ong dú, chiết khoảng một thìa vào lọ thủy tinh nhỏ, cùng một cỡ, đậy kín. Dán băng keo ghi ngày mua, nơi mua, đợt mật người bán nói. Cất ngăn mát. Sau vài lần mua, mình có một hàng lọ nhỏ để đặt cạnh nhau.
Khi so, đặt các lọ trên bậu cửa sổ lúc trời sáng, ánh sáng tự nhiên chiếu xuyên qua. Đừng so dưới đèn vàng. Nhìn màu, rồi nếm từng lọ, mỗi lọ cách nhau ngụm nước. Mật thật của một trại thường có “chất” chung, như vị chua và mùi tổ, nhưng màu, độ đậm thay đổi theo mùa.
Bộ lọ này còn có ích khi có chuyện. Lô mới khác hẳn mọi lô cũ, mình có mẫu cũ để đặt cạnh, để nói chuyện với người bán, hay để gửi kèm khi cần kiểm. Nó cũng là kỷ niệm vui: nhìn hàng lọ là thấy một năm mùa hoa của trại mình hay mua.
Ở cửa hàng Shop Ong Dú, mật lấy theo đợt từ Trại Ong Quý – Aron Bee ở Trảng Bàng, Tây Ninh, nên màu đổi theo mùa là chuyện bình thường; bà con có thể hỏi đợt đang bán lấy mùa nào khi đặt.
Lưu ý: mật trong lọ mẫu để lâu sẽ sẫm dần. So lọ mới với lọ đã để nửa năm thì nhớ cộng thêm chênh lệch đó.
Hỏi người bán về màu mật
“Đợt này mật màu gì, vì sao?” Người bán thật nói được mùa hoa.
“Mùa trước mật màu thế nào?” Họ nhớ được mật mình đổi ra sao qua các mùa.
“Nhà mình có trộn các đợt không?” Trộn hay không đều được, miễn nói rõ.
“Mật có hạ nước không?” Ảnh hưởng màu và độ đậm.
“Lấy được bao lâu rồi?” Mật để lâu sẫm hơn.
“Có ghi ngày lấy trên hũ không?” Giúp mình làm bộ lọ so màu.
“Màu đậm hay nhạt ngon hơn?” Người bán thật thường nói tùy khẩu vị, không khẳng định một màu “chuẩn”.
“Có thể chọn đợt màu nhạt hoặc đậm không?” Nơi bán theo đợt có thể cho chọn nếu còn hàng.
“Nhận hàng thấy khác màu lần trước thì sao?” Hỏi rõ chính sách đổi trả trước khi đặt; khác màu theo mùa thường không phải lỗi.
Để ý câu “mật thật phải màu này”. Không có màu “chuẩn” cho mật ong dú; ai khẳng định vậy là đang nói quá.
Lưu lại câu trả lời. Để đối chiếu với những lần mua sau.
Câu hỏi thường gặp
Mật ong dú màu đậm hay màu nhạt tốt hơn?
Không có màu nào tốt hơn cho mọi người. Màu phụ thuộc mùa hoa và cách cất. Chọn theo khẩu vị: mật màu đậm thường đậm mùi hơn, mật màu nhạt thường dịu hơn, nhưng không phải lúc nào cũng vậy.
Mật ong dú để lâu có đổi màu không?
Có. Mật để lâu, nhất là ở nhiệt độ phòng, sẫm dần. Cất ngăn mát giúp mật giữ màu và vị lâu hơn.
Mật ong dú màu nâu sẫm có phải mật hỏng không?
Chưa chắc. Có mùa hoa cho mật sẫm tự nhiên. Mật hỏng thường kèm mùi rượu nặng, sủi bọt nhiều, nắp phồng, chứ không chỉ sẫm màu.
Hai hũ mật ong dú khác màu mua cùng lúc có phải một hũ giả không?
Không nhất thiết. Hai hũ có thể từ hai đợt khác nhau. Hỏi người bán mỗi hũ lấy đợt nào; người bán theo dõi được đợt sẽ trả lời rõ.
Có nên mua mật ong dú theo màu không?
Có thể chọn theo màu nếu đã biết mình thích vị của mùa nào. Nhưng đừng dùng màu để phán thật giả, vì mật thật có đủ dải màu từ vàng nhạt tới hổ phách sẫm.
