Mật ong dú đen và mật ong dú vàng khác gì? Đó là cách người bán gọi theo màu thân con ong, nghĩa là gọi theo loài. Mỗi loài cho mật khác nhau về vị, độ chua, độ loãng và lượng mật mỗi tổ. Không loài nào “bổ hơn” loài nào; nên chọn theo khẩu vị nhà mình và hỏi rõ người bán đang nói tới loài nào.
Một khách hỏi mua: “Cho chị loại mật ong dú đen, nghe nói loại đó mới là xịn.” Người bán hỏi lại: “Chị thích vị chua nhiều hay chua ít?” Câu hỏi lại đó đúng hơn mọi lời quảng cáo, vì cái mình cần biết là vị mật, không phải màu con ong.
Ong dú, ong vú, ong muỗi, ong lỗ… là các tên địa phương cho nhóm ong không ngòi. Cùng một tên ở hai vùng có thể chỉ hai loài khác nhau. Bài này giúp người mua khỏi lạc trong tên gọi.
Tên gọi theo màu ong nói lên điều gì?
Ở Việt Nam có nhiều loài ong không ngòi. Người nuôi phân biệt chúng bằng mắt: con thân đen nhỏ, con có ánh vàng nâu, con to hơn chút, con làm miệng tổ dạng ống dài hay ngắn. Từ đó sinh ra tên gọi dân gian như ong dú đen, ong dú vàng, ong dú nghệ.
Vấn đề là tên dân gian không thống nhất. Ở tỉnh này, “ong dú vàng” chỉ một loài; ở tỉnh khác, cùng cái tên lại chỉ loài khác. Người mua đọc thấy hai nơi cùng bán “mật ong dú vàng” rồi so giá, so vị thì rất dễ so nhầm hai thứ khác nhau.
Vì vậy, khi mua, đừng dừng ở cái tên màu. Hỏi thêm: ong nhỏ hay to, miệng tổ trông thế nào, có ảnh không. Người nuôi thật sẽ gửi ảnh miệng tổ của họ, có khi kèm tên khoa học của loài nếu họ biết.
Còn nếu người bán chỉ biết nói “đen là loại tốt nhất”, “vàng là loại rừng” mà không giải thích được, thì nhiều khả năng họ đang nhắc lại lời quảng cáo chứ không phải người có tổ.
Các loài khác nhau ở những điểm người mua cảm nhận được
Độ chua. Có loài cho mật chua rõ, có loài chua dịu. Đây là khác biệt dễ nhận nhất khi nếm.
Độ loãng. Mật ong dú nhìn chung đều loãng, nhưng mức loãng mỗi loài mỗi khác.
Mùi. Ngoài mùi hoa, mật còn mang chút mùi nhựa cây từ bình sáp. Loài nào dùng nhiều nhựa thì mùi này rõ hơn.
Màu mật. Màu chủ yếu do nguồn hoa, nhưng loài cũng góp phần. Đừng chỉ nhìn màu mà đoán loài.
Sản lượng mỗi tổ. Loài cho ít mật thì mật hiếm hơn, người bán thường đặt giá cao hơn.
Độ bền khi cất. Mật nhiều nước hơn thì dễ lên men hơn. Hỏi người bán loài của họ cần cất thế nào.
Kích cỡ bình sáp. Mỗi loài làm bình to nhỏ khác nhau, nên mật cả bình sáp trông cũng khác.
Vị hậu. Có loài để lại vị chát nhẹ cuối lưỡi, có loài không. Nếm thử mới biết mình hợp loại nào.
Hợp đồ uống. Mật chua rõ hợp pha nước chanh, trà; mật dịu hợp ăn kèm.
Độ quen của người dùng. Người mới dùng thường dễ chịu với mật chua dịu hơn.
Có sẵn hàng hay không. Loài ít mật thì hay hết hàng; đặt trước nếu thích đúng loại đó.
Lời đồn về loài ong, nghe sao cho đúng
“Ong dú đen mới là xịn.” Không có loài nào xịn hơn về mặt thực phẩm. Chỉ có loài hợp khẩu vị mình hơn.
“Mật ong dú vàng là mật rừng.” Loài nào cũng có thể được nuôi trong hộp. Nuôi hay rừng là chuyện khác hẳn với màu ong.
“Loài hiếm thì chữa được nhiều bệnh.” Mật là thực phẩm. Hiếm thì đắt, không có nghĩa là thành thuốc.
“Mật càng chua càng nhiều chất.” Độ chua do loài, mùa và độ nước. Chua không phải thước đo chất lượng.
“Ong to cho mật ngon hơn ong nhỏ.” Ngon hay không là chuyện khẩu vị; to nhỏ chỉ khác sản lượng và cách nuôi.
“Mật sẫm màu là của ong đen.” Màu mật chủ yếu theo nguồn hoa và mùa, không theo màu thân ong.
“Mật ong vú khác mật ong dú.” Nhiều nơi dùng hai tên cho cùng một nhóm ong không ngòi. Hỏi người bán cụ thể loài nào.
“Loại này chỉ một vùng có.” Một số loài phân bố rộng. Tên vùng trên chai không chứng minh loài.
“Mật loài này không bao giờ lên men.” Mọi mật ong dú nhiều nước đều có thể lên men nếu cất sai.
“Loài nào cũng như nhau.” Ngược lại cũng sai: các loài khác vị thật, đáng để thử.
“Ảnh ong to bóng là ong dú.” Ảnh ong mật to, có ngòi đôi khi bị dùng nhầm. Ong dú nhỏ, sẫm màu.
Chọn loài theo khẩu vị: cách thử không tốn kém
Cách dễ nhất là mua hai hũ nhỏ của hai loài khác nhau, nếm cùng một lúc. Nếm thẳng một chút trên thìa, rồi pha thử với nước ấm. Chỉ cần vậy là cả nhà biết mình thích loại nào.
Khi nếm, để ý ba thứ: chua nhiều hay ít, mùi có hăng nhựa cây không, hậu vị có chát không. Ghi lại ngắn gọn lên hũ. Lần sau mua, nói với người bán đúng những điều đó, họ sẽ chọn được lô hợp.
Nếu chỉ mua được ở một nơi, cứ hỏi người bán loài ong và mô tả vị của lô đang có. Ở cửa hàng Shop Ong Dú, có thể hỏi trước lô hiện tại thuộc loài nào, vị chua nhiều hay ít, rồi chọn hũ 100ml để thử.
Đừng bỏ công đi tìm “loài xịn nhất”. Mật ong dú hay ở chỗ mỗi loài, mỗi vườn, mỗi mùa một vị. Tìm được vị mình thích là đủ.
Những câu nên hỏi người bán về loài ong
Ong của trại là loài gì? Tên gọi địa phương và nếu được thì tên khoa học.
Ong to hay nhỏ, màu gì? Để hình dung đúng loài người bán đang nói.
Có ảnh miệng tổ không? Miệng tổ mỗi loài khác nhau, ảnh chụp thật giúp mình tin hơn.
Mật loài này chua nhiều hay ít? Câu hỏi quan trọng nhất với người mua.
Mỗi tổ lấy được nhiều hay ít? Giúp hiểu vì sao giá cao hay thấp.
Mật loài này cất thế nào? Có loài mật loãng hơn, cần để mát kỹ hơn.
Có bán mật hai loài cùng lúc không? Nếu có, mua hai hũ nhỏ để so.
Lô này lấy mùa nào? Mùa cũng làm vị đổi, đừng gán hết cho loài.
Có trộn mật nhiều loài không? Có nơi trộn chung. Không xấu, nhưng nên biết.
Có trộn mật nhiều tổ, nhiều trại không? Biết để hiểu vì sao vị lô này khác lô trước.
Lần sau muốn đúng loại này thì đặt sao? Hỏi mã lô hoặc cách gọi để lần sau khỏi nhầm.
Câu hỏi thường gặp
Mật ong dú đen có tốt hơn mật ong dú vàng không?
Không có loại nào tốt hơn tuyệt đối. Hai tên này chỉ hai loài khác nhau, cho mật khác vị và sản lượng. Chọn theo khẩu vị nhà mình là hợp lý nhất.
Mật ong vú và mật ong dú có phải một loại?
Nhiều vùng dùng hai tên này cho cùng nhóm ong không ngòi. Tuy vậy mỗi nơi có thể chỉ loài khác nhau, nên hỏi người bán cụ thể loài nào.
Làm sao biết người bán nói đúng loài ong?
Xin ảnh miệng tổ và ảnh con ong chụp tại trại. Người nuôi thật mô tả được loài của mình, cách làm tổ và vị mật.
Mật ong dú loài nào chua nhất?
Độ chua thay đổi theo loài, mùa và độ nước của mật, nên khó xếp hạng chung. Hỏi người bán vị của lô đang có hoặc mua hũ nhỏ để thử.
Có nên mua mật trộn nhiều loài ong dú?
Mật trộn vẫn là mật ong dú nếu nguồn rõ ràng. Chỉ cần người bán nói thật là trộn để mình biết vì sao vị khác lần trước.
Loài ong dú hiếm có đắt hơn không?
Loài cho ít mật thường đắt hơn vì khan hàng. Đắt hơn không có nghĩa là bổ hơn; đó là chuyện cung cầu.
