Nói thẳng: trộn một phần nhỏ mật ong thường vào mật ong dú thì mắt, mũi, lưỡi người mua gần như không phát hiện được. Trộn nhiều thì có dấu hiệu: mật đặc hơn, ngọt đậm hơn, ít chua, để lạnh có thể đóng đường. Muốn biết chắc hũ mật có bị trộn hay không thì phải nhờ phòng kiểm nghiệm làm những phân tích chuyên sâu, và việc này chỉ đáng làm khi mua nhiều, mua để bán lại hoặc khi có tranh chấp.
Bài viết cho người mua hiểu vì sao kiểu gian lận này khó bắt, những gì vẫn tự để ý được, và cách giảm rủi ro bằng chọn nguồn thay vì trông vào phép thử.
Vì sao trộn mật ong thường vào mật ong dú lại khó phát hiện
Pha đường, pha siro là thêm một thứ không phải mật. Trộn mật ong thường thì khác: thêm vào một thứ cũng là mật thật, cũng có phấn hoa, cũng có mùi hoa, cũng có thể đạt hết các chỉ tiêu thông thường của mật ong. Những gì người mua hay dựa vào để nghi ngờ, như vị đường, mùi caramel, sánh như siro, đều không xuất hiện.
Mật ong dú có vị chua và mùi nhựa cây rất “nặng ký” trên lưỡi. Một phần nhỏ mật ong thường trộn vào bị lấn át, hũ mật vẫn chua, vẫn thơm mùi tổ, chỉ dịu đi chút ít. Người mua lại không có hũ “gốc” để đặt cạnh mà so, nên cái dịu đi ấy dễ được hiểu là do mùa, do hoa.
Người trộn cũng có thể chỉnh lại độ đặc bằng chút nước để giống mật ong dú hơn. Đến đây thì cả độ loãng, vị chua lẫn mùi đều đi đúng hướng mà người mua mong đợi.
Vì thế, với kiểu gian lận này, người mua đơn lẻ có ít công cụ. Hiểu được điều đó giúp mình bớt tin vào các mẹo thử và chuyển sức lực sang việc chọn đúng người bán.
Dấu hiệu khi trộn nhiều mật ong thường
Đặc hơn bình thường. Mật ong thường đặc hơn nên hũ trộn nhiều đặc lên, nhất là khi người bán nói mật không hạ nước.
Ngọt đậm, chua mờ. Vị ngọt lấn lên, vị chua lùi xuống; nếm cạnh mật ong dú chuẩn thì thấy rõ.
Đóng đường khi cất lạnh. Mật ong thường dễ kết tinh; hũ trộn nhiều có thể có hạt đường dưới đáy sau vài tuần ngăn mát.
Mùi hoa nổi hơn mùi tổ. Mùi keo, nhựa cây nhạt đi, mùi hoa ngọt nổi lên.
Kéo sợi dài. Mật ong dú để nguyên ít kéo sợi; hũ kéo sợi dài là chỗ đáng hỏi.
Ít lên men. Mật ong dú để ngoài nóng dễ sủi; hũ trộn nhiều mật ong thường có khi “bền” hơn.
Vị đều giữa các lần mua. Mật trộn theo công thức có thể giống nhau từ lô này sang lô khác hơn mật thật.
Lượng hàng dồi dào. Ong dú ít mật; hàng nhiều bất thường so với số thùng là manh mối.
Giá mềm hơn mặt bằng. Mật ong thường rẻ hơn nhiều, trộn vào là “kéo dài” mật ong dú.
Mỗi dấu hiệu riêng lẻ không đủ. Mật hạ nước, mật mùa khô cũng có vài dấu hiệu trên. Cần gom nhiều dấu hiệu cùng chiều.
Hỏi người bán trước khi nghi. Mật có hạ nước không, lấy mùa nào; nhiều dấu hiệu có lời giải thích bình thường.
Phòng kiểm nghiệm làm được gì, không làm được gì
Các chỉ tiêu cơ bản như độ ẩm, độ axit, đường tổng thường không bắt được chuyện trộn hai loại mật, vì cả hai đều là mật. Để phát hiện, cần những phân tích sâu hơn. Mật ong dú có thành phần đường khác mật ong thường, trong đó có một loại đường được giới nghiên cứu ghi nhận là đặc trưng của mật ong không ngòi. Phân tích thành phần đường có thể gợi ý mật có bị pha loãng bởi mật khác hay không.
Phân tích phấn hoa cho biết ong đã kiếm hoa gì, giúp đối chiếu với vùng và mùa người bán kể. Nhưng phấn hoa không nói con ong nào làm ra mật đó, nên không tự nó phân biệt được mật ong dú với mật ong thường cùng vùng.
Không phải phòng kiểm nghiệm nào cũng làm những phân tích này, và chi phí cao hơn hẳn các chỉ tiêu thông thường. Kết quả cũng cần người có chuyên môn diễn giải, vì mật ong dú thật cũng đổi thành phần theo loài, theo mùa. Một con số “lệch” chưa chắc là trộn.
Trước khi gửi, hãy gọi hỏi phòng kiểm nghiệm: có nhận mẫu mật ong không ngòi không, làm được phân tích nào, cần bao nhiêu mẫu, bao lâu có kết quả. Nói rõ mình lo điều gì để họ tư vấn chỉ tiêu, tránh tốn tiền đo những thứ không trả lời được câu hỏi của mình.
Khi nào đáng gửi mẫu đi kiểm
Mua số lượng lớn. Nhập về làm quà doanh nghiệp, bán lại, hay dùng lâu dài.
Định làm đại lý, bán lại. Mình chịu trách nhiệm với khách của mình.
Lô mới khác hẳn lô cũ. Đặc hơn, ngọt hơn, đóng đường trong khi trước không có.
Đang tranh chấp với người bán. Kết quả khách quan giúp hai bên nói chuyện.
Mua lẻ một hai hũ thì thường không đáng. Chi phí kiểm có thể cao hơn tiền hũ mật; đổi nguồn mua là cách rẻ hơn.
Lấy mẫu từ hũ chưa mở. Giữ nguyên niêm phong cho kết quả có sức nặng.
Ghi đủ thông tin. Ngày mua, nơi mua, mã lô, ảnh hũ, hoá đơn.
Cất ngăn mát trước khi gửi. Hạn chế lên men làm thay đổi thành phần.
Hỏi phòng về mẫu đối chứng. Có khi cần một mẫu mật ong dú chắc chắn để so.
Báo người bán. Người bán thật thường muốn biết kết quả, có khi cùng gửi.
Không công bố khi chưa có kết luận rõ. Kết quả cần diễn giải đúng trước khi nói ra ngoài.
Giảm rủi ro mua phải mật trộn ngay từ đầu
Mua gần nguồn. Trại hoặc cửa hàng nói rõ trại cung cấp; ở cửa hàng Shop Ong Dú, mật lấy từ Trại Ong Quý – Aron Bee, Trảng Bàng, Tây Ninh.
Hỏi số thùng và lượng mật mỗi đợt. So với lượng hàng họ bán.
Mua theo đợt. Hỏi đợt mật đang có, không mua kiểu “lúc nào cũng có”.
Giữ một hũ mẫu chuẩn. Hũ nhỏ mật mình tin chắc, cất ngăn mát để nếm so.
Nếm so cạnh nhau. Lưỡi phân biệt tốt khi có điểm so sánh.
Để ý chuyện đóng đường. Cất ngăn mát vài tuần xem có kết tinh không.
Không chạy theo giá rẻ. Trộn là để hạ giá vốn; rẻ bất thường là có lý do.
Thanh toán có dấu vết. Quét mã QR, chuyển khoản có nội dung đơn.
Hỏi rõ chính sách đổi trả. Trước khi đặt, không phải sau khi nghi.
Mua lặp lại ở một nơi. Quen vị một trại qua nhiều mùa giúp nhận ra khi có gì khác.
Tin người bán nhận mình không biết. Người bán dám nói “đợt này mật dịu hơn vì mùa khô” đáng tin hơn người lúc nào cũng nói hoàn hảo.
Câu hỏi thường gặp
Mật ong dú trộn mật ong thường có hại không?
Về an toàn thực phẩm, mật ong thường đạt chất lượng không gây hại. Vấn đề là người mua trả giá mật ong dú cho một phần là mật rẻ hơn. Đó là gian lận thương mại, không phải chuyện độc hại.
Phân tích phấn hoa có biết được mật ong dú hay mật ong thường không?
Không tự nó biết được. Phấn hoa cho biết ong kiếm hoa gì, giúp đối chiếu vùng và mùa, nhưng ong dú và ong mật cùng vùng có thể kiếm cùng loại hoa.
Gửi kiểm mật ong dú mất bao lâu?
Tùy phòng kiểm nghiệm và chỉ tiêu. Phân tích chuyên sâu thường lâu hơn chỉ tiêu cơ bản. Nên gọi hỏi trước để biết thời gian và chi phí.
Mật ong dú đóng đường có chắc là bị trộn không?
Chưa chắc, nhưng là dấu hiệu nên hỏi. Mật ong dú hiếm khi kết tinh; hũ đóng đường nhiều thì hỏi người bán về nguồn và cân nhắc đổi nơi mua.
Người bán có thể trộn mà không biết không?
Có thể, nếu họ gom mật từ nhiều nguồn mà không kiểm. Vì vậy người bán có trại riêng, lấy mật trực tiếp, thường ít rủi ro hơn người đi gom.
