Thời điểm tốt nhất để mua tổ ong dú giống là đầu mùa hoa của chính vùng mình: trời ráo, quanh nhà có nhiều cây đang trổ bông, đàn mới về có ngay nguồn mật phấn để xây lại tổ. Giữa mùa mưa dầm, đợt nắng nóng gắt, mùa bão miền Trung hay đầu mùa lạnh miền Bắc là những lúc nên khoan.
Hình dung một vườn chôm chôm đầu mùa khô ở Nam Bộ: hoa trắng li ti phủ kín ngọn, sáng sớm đã nghe tiếng côn trùng rì rào. Một tổ ong dú đặt vào đúng lúc này, chỉ vài hôm là ong mang phấn về đều. Cũng tổ đó đặt vào giữa tháng mưa dầm, ong rúc trong thùng cả tuần, kho mật vơi dần, đàn dễ suy hoặc bỏ đi.
Cùng một đàn, cùng một giá, chỉ khác thời điểm mà kết quả khác hẳn. Bài này chỉ cách chọn lúc mua theo vùng, những lúc nên khoan, và cách chọn ngày giờ giao cho đàn ít bị sốc.
Vì sao thời điểm mua quan trọng không kém chọn đàn?
Một đàn ong dú vừa bị chở đến chỗ mới phải làm lại nhiều việc cùng lúc: học đường bay, tìm nguồn hoa mới, sửa lại những bình sáp bị xóc vỡ, tiếp tục nuôi ấu trùng. Tất cả cần mật và phấn. Kho dự trữ trong thùng chỉ đủ cầm cự một thời gian ngắn.
Nếu quanh nhà đang có hoa, ong đi làm được ngay, đàn vừa ăn vừa bù kho, nhanh chóng ổn định. Nếu đang mưa dầm hoặc không có hoa, đàn phải ăn vào kho, càng ngày càng yếu, ổ trứng thu nhỏ lại. Đàn yếu cũng là đàn dễ bị kiến và ruồi nhỏ lấn vào.
Thời điểm còn ảnh hưởng đến chuyến chở. Chở trong mùa nắng gắt, thùng dễ nóng, ong chết nhiều. Chở trong mùa bão, đường sá trắc trở, thùng dễ ướt.
Vì vậy nhiều trại có kinh nghiệm sẵn sàng khuyên khách chờ thêm vài tuần thay vì giao ngay. Người mua nên coi đó là dấu hiệu tốt, không phải người bán làm khó.
Lịch mua tổ giống theo từng vùng
Nam Bộ, mùa khô. Khoảng cuối năm sang đầu năm sau, nhiều vườn cây ăn trái và cây công nghiệp ra hoa, trời ráo. Đây thường là lúc đẹp để nhận tổ mới.
Nam Bộ, cuối mùa khô. Những tuần nắng gắt nhất, chở giữa trưa rất dễ hỏng đàn. Nếu mua, chỉ chở sáng sớm hoặc chiều mát.
Nam Bộ, đầu mùa mưa. Những cơn mưa đầu mùa làm cây đâm chồi, ra hoa lại ở nhiều vùng, nhưng thời tiết thất thường, nên theo dõi dự báo.
Nam Bộ, giữa mùa mưa dầm. Những đợt mưa kéo dài nhiều ngày, ong ít ra được. Nên khoan nếu không thật cần.
Tây Nguyên, mùa hoa cà phê. Hoa nhiều nhưng cũng là lúc nhiều vườn phun thuốc. Phải hỏi kỹ lịch phun quanh chỗ đặt tổ.
Tây Nguyên, mùa mưa. Mưa kéo dài, trời lạnh hơn đồng bằng, đàn mới về khó đi làm.
Miền Trung, sau mùa mưa bão. Khi trời ráo trở lại, cây cối ra hoa là thời điểm hợp lý hơn.
Miền Trung, mùa mưa bão cuối năm. Nên tránh: mưa lớn, gió mạnh, ngập lụt, chở hàng sống rất rủi ro.
Miền Bắc, mùa xuân. Thời tiết ấm dần, nhiều cây ăn trái ra hoa. Thường là lúc thuận để nhận đàn.
Miền Bắc, đầu mùa đông. Trời trở lạnh, ong ít ra, đàn mới về khó tích lũy kho cho mùa lạnh. Nên khoan.
Vùng cao, núi. Lạnh hơn đồng bằng cùng vĩ độ, mùa hoa có thể lệch. Hỏi người nuôi ong tại chỗ là chính xác nhất.
Mọi vùng: hỏi người địa phương. Lịch trên đây chỉ là khung chung. Năm nào mưa sớm, nắng muộn thì phải điều chỉnh theo thực tế.
Đầu mùa hoa: vì sao là lúc đẹp nhất?
Đầu mùa hoa là lúc nguồn mật phấn bắt đầu dồi dào và còn kéo dài nhiều tuần phía trước. Đàn về đúng lúc này có đủ thời gian để ổn định, mở rộng ổ trứng, tích kho trước khi mùa hoa tàn.
Nếu mua vào cuối mùa hoa, đàn vừa kịp quen chỗ thì hoa đã hết, phải bước vào giai đoạn thiếu thức ăn khi chưa kịp tích lũy. Kết quả là đàn yếu đúng lúc khó khăn nhất trong năm.
Người mua cũng nên nhìn chính vườn nhà mình chứ không chỉ nhìn lịch chung. Vườn có cây gì, cây đó ra hoa khi nào, quanh nhà có hàng rào cây bụi, cỏ dại nở hoa không. Một khu vườn có nhiều loại cây ra hoa nối tiếp nhau là nơi lý tưởng, mua mùa nào cũng dễ hơn.
Vào thời điểm này, nhu cầu mua tổ giống cũng cao nên nhiều nơi phải đặt trước. Ở cửa hàng Shop Ong Dú, tổ giống niêm yết 2.900.000đ một tổ, lấy từ Trại Ong Quý – Aron Bee ở Trảng Bàng, Tây Ninh; bà con ở xa có thể hỏi trước thời điểm giao hợp với vùng mình.
Những lúc nên khoan mua, dù người bán đang có hàng
Đang giữa đợt mưa dầm. Dự báo còn mưa nhiều ngày thì đàn mới về sẽ phải nằm ăn kho.
Đang đợt nắng nóng cao điểm. Cả chuyến chở lẫn những ngày đầu đều dễ làm hỏng ổ trứng.
Vườn mình hoặc vườn bên sắp phun thuốc. Ong mới về chưa quen đường đã gặp thuốc là thiệt hại nặng.
Cuối mùa hoa. Hoa sắp tàn, đàn không kịp tích kho.
Mình sắp đi vắng dài ngày. Không ai theo dõi đàn trong tuần đầu, có chuyện cũng không biết để báo.
Chưa chuẩn bị chỗ đặt. Chưa có giá kê, chưa chặn kiến, chưa có bóng mát.
Quanh nhà đang nhiều kiến. Xử lý tổ kiến trước rồi mới đón đàn.
Vừa tỉa trụi cây che bóng. Chỗ định đặt tổ mất bóng mát, chờ cây ra lá lại hoặc làm mái che.
Vùng vừa ngập hoặc sạt lở. Đường chở trắc trở, vườn còn ẩm ướt, cây chưa phục hồi.
Người bán nói đàn chưa đủ chuẩn. Đàn vừa tách, chưa thấy chúa đẻ thì chờ là hợp lý.
Mình còn chưa rõ sẽ nuôi thế nào. Đọc và hỏi cho kỹ phần chăm sóc cơ bản trước, mua sau vài tuần cũng chưa muộn.
Chọn ngày và giờ giao tổ giống
Xem dự báo thời tiết. Tránh ngày có mưa lớn, bão, hoặc đợt nắng nóng cao điểm.
Chở sáng sớm hoặc chiều mát. Ong ít bị nóng trong thùng, ít chết dọc đường.
Tránh giao giữa trưa. Kể cả khi quãng đường ngắn, thùng phơi nắng vài chục phút đã đủ gây hại.
Có người ở nhà nhận. Thùng ong không thể để trước cửa chờ người về.
Chuẩn bị chỗ đặt trước. Giá kê, chặn kiến, chỗ râm, sẵn sàng trước ngày giao.
Tránh ngày vườn phun thuốc. Hỏi hàng xóm lịch phun, chọn ngày giao cách xa ngày phun.
Tránh ngày lễ, tắc đường. Đường đông làm chuyến chở kéo dài, thùng nóng lâu hơn.
Báo người bán thời tiết bên mình. Người bán có thể đề nghị dời ngày nếu bên mình đang mưa dầm.
Có phương án dự phòng. Thỏa thuận trước khả năng dời lịch nếu thời tiết xấu đột ngột.
Quan sát vài ngày sau giao. Chọn thời điểm mình có mặt ở nhà để theo dõi đàn những ngày đầu.
Không ép giao gấp. Chờ thêm vài ngày cho trời đẹp thường tốt hơn nhận ngay trong ngày mưa.
Câu hỏi thường gặp
Mua tổ ong dú vào mùa mưa có được không?
Được, nếu trong mùa mưa vẫn có những đợt nắng ráo và quanh nhà có cây ra hoa. Điều nên tránh là những đợt mưa dầm kéo dài nhiều ngày ngay sau khi nhận tổ. Hỏi người bán và xem dự báo thời tiết trước khi chốt ngày giao.
Mua tổ ong dú giống vào Tết có nên không?
Ở nhiều vùng phía Nam, dịp Tết rơi vào mùa khô có hoa nên thời tiết thường thuận. Tuy nhiên dịp lễ đường đông, nhà xe nghỉ, khó sắp xếp chuyến chở. Nên giao trước hoặc sau cao điểm lễ.
Vùng mình ít hoa thì mua mùa nào cũng như nhau?
Không hẳn. Vùng ít hoa càng cần chọn đúng lúc có hoa nhất trong năm để đàn tích được kho. Trước khi mua, nên đi một vòng quanh nhà xem trong bán kính đi bộ có những cây gì ra hoa và vào lúc nào.
Có nên mua tổ ong dú khi trời đang nắng nóng gay gắt?
Nên cẩn thận. Nắng nóng làm thùng hầm, chở dễ chết ong và sau khi đặt cũng dễ hỏng ổ trứng nếu chỗ đặt thiếu bóng mát. Nếu buộc phải mua, chỉ chở sáng sớm và chuẩn bị chỗ đặt thật râm, thoáng.
Người bán khuyên chờ thêm có phải để giữ giá không?
Phần lớn trường hợp là vì thời tiết hoặc đàn chưa đủ chuẩn để giao. Cứ hỏi lý do cụ thể. Người bán nói được lý do liên quan đến mùa, đến đàn là đang nghĩ cho đàn sống được sau khi bán.
