Giá tổ ong dú giống cao hay thấp phụ thuộc chủ yếu vào năm thứ: loài ong, sức đàn, đàn đã có chúa đẻ ổn định hay chưa, loại thùng đựng và phần bảo hành đi kèm. Hai tổ cùng gọi là “tổ giống” nhưng khác nhau ở năm điểm này thì giá chênh nhau là chuyện bình thường, và so giá chỉ có nghĩa khi đặt hai tổ ngang hàng nhau.
Câu bà con hỏi nhiều nhất khi gọi điện là: “Sao chỗ kia bán rẻ hơn mà cũng là tổ ong dú?”. Câu trả lời thật thà là: cái hộp trông giống nhau, còn thứ nằm bên trong thì không. Một tổ giống là một đàn ong sống, có con chúa, có ổ trứng, có kho mật kho phấn. Người mua trả tiền cho phần sống đó chứ không trả cho miếng gỗ.
Bài này đi lần lượt từng yếu tố đẩy giá lên hay kéo giá xuống, chỉ ra tổ giá thấp thường đang thiếu thứ gì, và đưa một bảng câu hỏi để bà con so hai nơi bán cho công bằng trước khi chuyển tiền.
Vì sao tổ ong dú giống không thể rẻ như mua cây giống?
Cây giống thì vườn ươm gieo một lần ra cả ngàn cây. Tổ ong dú thì không. Muốn có một tổ để bán, trại phải tách từ một đàn mẹ đủ mạnh: chia ổ trứng, chia bình mật bình phấn, chia ong thợ sang thùng mới. Đàn con sau đó phải tự nuôi ra chúa mới, chúa phải bay giao phối rồi mới đẻ ổn định. Đoạn này mất nhiều tuần, có đàn hỏng giữa chừng.
Đàn mẹ sau khi bị chia cũng yếu đi một thời gian. Trại muốn giữ đàn mẹ khỏe thì không thể tách liên tục, mỗi đàn chỉ tách được vài lần trong mùa thuận. Nghĩa là số tổ giống đạt chuẩn của một trại mỗi năm có giới hạn, không phải muốn bán bao nhiêu cũng có.
Thêm nữa, tổ giống phải được trông nom trong lúc chờ bán: chặn kiến, canh ruồi nhỏ chui vào ăn phấn, che mưa nắng. Đàn nào yếu đi thì phải giữ lại nuôi tiếp chứ không đem bán. Tất cả những công đó đều nằm trong giá, dù người mua không nhìn thấy.
Vì vậy khi thấy một nơi rao tổ giống rẻ hẳn so với mặt bằng chung, đừng vội nghĩ mình gặp may. Hãy hỏi xem họ đã bớt đi công đoạn nào. Phần lớn trường hợp, câu trả lời nằm ở sức đàn, ở việc đàn mới tách chưa có chúa đẻ, hoặc ở chỗ không có bảo hành gì sau khi giao.
Những yếu tố làm giá tổ ong dú giống cao hay thấp
Loài ong. Ong dú ở Việt Nam có nhiều loài, người bán gọi theo tên địa phương như ong dú đen, ong dú vàng. Loài phổ biến, dễ nhân thì giá mềm hơn; loài ít gặp, nhân chậm thì giá cao hơn. Hỏi rõ loài trước rồi mới nói chuyện giá.
Sức đàn. Đàn đông ong, ra vào miệng tổ đều, ổ trứng to thì đáng tiền hơn đàn lưa thưa. Đây là yếu tố quan trọng nhất mà người mua lại hay bỏ qua vì chỉ nhìn cái thùng.
Chúa đã đẻ ổn định hay chưa. Đàn mới tách mà chúa chưa đẻ thì rủi ro hỏng cao hơn. Đàn đã thấy ô trứng mới được xây liên tục là đàn đã qua giai đoạn nguy hiểm, giá cao hơn là hợp lý.
Kho mật và kho phấn dự trữ. Tổ có nhiều bình mật, bình phấn (những túi sáp tròn chứa thức ăn) thì đàn có lương ăn để vượt qua mấy ngày đầu bị chở đi, đặt chỗ mới. Tổ trống kho thì dễ suy.
Loại thùng đựng. Thùng gỗ dày, kín, kích thước vừa với đàn thì đắt hơn thùng ván mỏng ghép vội. Có nơi bán đàn còn nằm trong khúc gỗ rỗng, người mua phải tự chuyển sang thùng, tốn thêm công và rủi ro.
Tuổi của đàn. Đàn đã ổn định qua một mùa thường chắc hơn đàn vừa tách tuần trước. Đàn lâu năm thì giá cao hơn, nhưng cũng nặng hơn và chở đi xa vất vả hơn.
Nguồn gốc đàn. Đàn do trại nhân từ đàn mẹ nuôi sẵn khác với đàn bắt ngoài tự nhiên. Đàn trại nhân thường quen sống trong thùng, người bán biết rõ lịch sử đàn.
Bảo hành sau khi giao. Nơi có cam kết đổi đàn hoặc hỗ trợ khi đàn bỏ tổ trong thời gian đầu thì phải tính phần rủi ro đó vào giá. Nơi không bảo hành gì thì giá thấp hơn, nhưng rủi ro chuyển hết sang người mua.
Hướng dẫn sau bán. Được chỉ cách đặt tổ, mở cửa tổ, chống kiến ngày đầu là phần giá trị thật với người mới. Một cuộc gọi đúng lúc cứu được cả đàn.
Đóng gói và vận chuyển. Chở ong sống cần đóng cửa tổ bằng lưới thoáng, chằng chắc, chạy giờ mát. Khâu này thường tính riêng theo quãng đường, nên khi so giá phải tách phần ship ra.
Mùa vụ. Đầu mùa hoa, người đặt mua đông, tổ đạt chuẩn ít, giá thường nhích lên. Cuối mùa hoặc mùa mưa dầm thì ít người mua, nhưng đó cũng là lúc đàn khó bám chỗ mới.
Số lượng mua. Mua một tổ và mua nhiều tổ có thể được báo giá khác nhau tùy nơi. Đừng mặc định là có giảm, cứ hỏi thẳng và yêu cầu ghi rõ.
Giá niêm yết ở cửa hàng Shop Ong Dú và những điều nên hỏi thêm
Để bà con có một con số thật làm mốc: tổ ong dú giống ở cửa hàng Shop Ong Dú đang niêm yết 2.900.000đ một tổ. Tổ lấy từ Trại Ong Quý – Aron Bee ở Trảng Bàng, Tây Ninh. Thanh toán bằng cách quét mã QR, hệ thống tự xác nhận khi tiền vào, không phải chờ người gọi lại.
Con số đó chỉ là phần hàng. Phí ship tổ sống tính theo tỉnh và hiện ra ở bước thanh toán, nên người ở xa sẽ trả thêm phần chở. Khi đặt, dù ở cửa hàng nào, bà con cũng nên hỏi rõ thêm: tổ đi kèm thùng loại gì, đàn đã ổn định bao lâu, loài gì, và chính sách đổi trả ra sao khi đàn có vấn đề trong mấy ngày đầu.
Lý do phải hỏi kỹ là vì cùng một mức giá, nơi này có thể đã gồm thùng gỗ tốt và hướng dẫn sau bán, nơi kia chỉ bán đàn trần. Có thông tin đầy đủ thì mới biết mình đang trả cho cái gì.
Một mẹo nhỏ: ghi lại câu trả lời bằng tin nhắn chứ đừng chỉ nghe qua điện thoại. Sau này có chuyện, tin nhắn là thứ cả hai bên cùng nhìn vào được, đỡ cãi nhau về “hôm đó nói thế nào”.
Tổ ong dú giống giá thấp thường đang thiếu thứ gì?
Thiếu ong. Thùng to nhưng đàn nhỏ, mở ra thấy ổ trứng chỉ bằng nắm tay trẻ con. Đàn nhỏ chở đi xa dễ suy, về đến nơi phải chờ rất lâu mới gượng lại.
Thiếu chúa đẻ. Đàn vừa tách hôm trước đã đem bán. Nếu chúa mới không ra được hoặc không đẻ, đàn tàn dần trong vài tuần mà người mua không biết vì sao.
Thiếu kho ăn. Bình mật bình phấn bị vét để lấy mật bán riêng, đàn còn lại không có lương dự trữ cho mấy ngày đầu đổi chỗ.
Thiếu thùng tử tế. Ván mỏng, khe hở to, kiến và ruồi nhỏ chui vào dễ dàng. Người mua về lại phải sang thùng, mà sang thùng là thêm một lần đàn bị xáo trộn.
Thiếu thông tin loài. Người bán chỉ nói chung chung “ong dú rừng” hay “ong dú xịn”, không trả lời được loài nào, nuôi ở đâu.
Thiếu lịch sử đàn. Không biết đàn tách ngày nào, từ đàn mẹ nào, đã ở thùng này bao lâu. Đàn không có lý lịch thì người mua chịu toàn bộ phần đoán mò.
Thiếu bảo hành. Giao xong là xong. Đàn bỏ tổ sau ba ngày thì người bán bảo do người mua đặt sai chỗ.
Thiếu khâu đóng gói. Tổ được nhét vào thùng giấy kín, chở giữa trưa, về đến nơi ong chết nhiều ở đáy thùng.
Thiếu hướng dẫn. Người mới không được dặn phải để tổ nghỉ rồi mới mở cửa, mở ngay giữa trưa nắng, ong bay loạn rồi lạc.
Thiếu hóa đơn, tin nhắn xác nhận. Mua kiểu tiền trao cháo múc ngoài đường, sau này không có gì để đối chiếu.
Thiếu sự kiểm tra trước khi giao. Người bán không mở tổ cho xem, chỉ đưa thùng đã đóng kín và giục nhận.
Checklist so giá giữa hai nơi bán tổ giống
Cùng một loài chưa? So giá ong dú đen với một loài khác là so hai món hàng khác nhau.
Đàn đông hay thưa? Xin video quay thẳng miệng tổ lúc nắng sáng, đếm sơ lượng ong ra vào trong một phút.
Đã thấy ô trứng mới chưa? Nhờ người bán mở nắp, chỉ vào chỗ ô trứng mới xây, màu sáp còn tươi.
Có bao nhiêu bình mật bình phấn? Không cần đếm chính xác, chỉ cần thấy có kho dự trữ chứ không trống trơn.
Thùng làm bằng gì, dày bao nhiêu? Hỏi loại gỗ và độ dày ván, nhìn các mép ghép có khít không.
Giá đã gồm thùng chưa? Có nơi tính riêng thùng, có nơi bán trọn. Phải tách ra mới so được.
Phí chở tính thế nào? Tách riêng phí chở. Một nơi giá tổ thấp nhưng phí chở cao thì tổng tiền chưa chắc rẻ.
Đổi trả ra sao? Hỏi rõ trường hợp nào được đổi đàn, trong bao lâu, cần bằng chứng gì.
Có người hướng dẫn sau bán không? Có số điện thoại gọi được khi đàn có chuyện là một khoản giá trị thật.
Giao hay tự đến lấy? Tự đến trại lấy thì được xem tận nơi, đỡ một chặng chở, nhưng tốn công đi lại.
Thời điểm giao là khi nào? Giao đầu mùa hoa với giao giữa mùa mưa dầm là hai mức rủi ro khác nhau, dù cùng giá.
Ghi lại tất cả bằng tin nhắn. Hai bảng ghi đặt cạnh nhau là thấy ngay nơi nào đáng tiền hơn.
Câu hỏi thường gặp
Tổ ong dú giống giá cao có chắc là đàn khỏe không?
Không chắc. Giá cao chỉ hợp lý khi đi kèm những thứ kiểm được: đàn đông, đã có chúa đẻ, thùng tốt, có bảo hành. Nếu người bán không chỉ ra được những điểm đó thì giá cao cũng chỉ là con số.
Mua tổ ong dú giống có nên mặc cả không?
Hỏi giá và hỏi điều kiện kèm theo là chuyện bình thường. Nhưng ép giá quá sâu thì người bán thường bù bằng cách giao đàn yếu hơn. Nên thương lượng về điều kiện như thời điểm giao, đóng gói, bảo hành hơn là chỉ cắt giá.
Tổ ong dú giống có kèm mật để ăn được không?
Tổ giống có bình mật là kho ăn của đàn, không phải phần để người mua lấy ra dùng. Vét mật của đàn mới về là làm đàn suy. Muốn có mật dùng thì nên mua mật riêng.
Một tổ giống có đủ để bắt đầu không?
Một tổ đủ để làm quen và học cách quan sát. Nhiều người mới chọn mua một đến hai tổ trước, nuôi qua một mùa rồi mới tính thêm. Mua nhiều ngay từ đầu mà chưa có kinh nghiệm thì rủi ro nhân lên theo số tổ.
Phí ship tổ ong dú giống có đắt hơn ship hàng thường không?
Ong sống cần đóng gói thoáng khí, chở giờ mát, tránh dằn xóc, nên thường không gửi chung như hàng khô. Ở cửa hàng Shop Ong Dú, phí ship tính theo tỉnh và hiện ở bước thanh toán để người mua thấy trước tổng tiền.
Giá tổ ong dú giống có thay đổi theo mùa không?
Có thể thay đổi tùy nơi. Đầu mùa hoa người đặt đông, tổ đạt chuẩn ít nên nhiều nơi giá nhích lên. Điều quan trọng hơn giá là thời điểm giao có thuận cho đàn bám chỗ mới hay không.
