Phấn ong dú mua về để ngăn mát thì nên dùng trong vài tuần; muốn để vài tháng thì chia hũ nhỏ, cất ngăn đá, lấy ra dần. Không ai cho được một con số chung, vì còn tuỳ phấn lấy khỏi tổ bao lâu rồi, trên đường có bị nóng không, và nhà mình lấy dùng có sạch không.
Câu chuyện quen thuộc: mua một hũ to cho tiện, để ngăn mát, mỗi sáng lấy một muỗng. Tới tuần thứ năm thứ sáu thì mặt hũ có chấm trắng, mùi chua gắt lên mũi. Lỗi không nằm ở phấn, mà ở chỗ mình đã để một món đang lên men sống trong điều kiện nó tiếp tục lên men.
Vì sao phấn ong dú khó cất hơn mật
Mật ong dú tuy nhiều nước hơn mật ong thường, nhưng vẫn là dung dịch ngọt đặc, vi sinh khó phát triển nhanh. Phấn ong dú thì khác. Nó là phấn hoa ẩm, có chất đạm, có men vi sinh đang hoạt động. Ở nhiệt độ phòng, men làm việc nhanh, phấn chua dần, sinh hơi, rồi tới lúc mốc tìm được chỗ bám.
Ngăn mát làm chậm quá trình đó nhưng không dừng hẳn. Vì vậy phấn để ngăn mát lâu vẫn chua thêm, có khi rỉ nước, nắp hơi phồng. Ngăn đá thì gần như cho phấn ngủ yên, lấy ra vẫn giữ được mùi vị khá gần lúc cất.
Thêm một chuyện ít ai để ý: mỗi lần mở nắp hũ là hơi ẩm và bào tử nấm trong không khí bếp có dịp rơi vào. Hũ càng to, mở càng nhiều lần, rủi ro càng cao. Đó là lý do chia hũ nhỏ hiệu quả hơn mọi mẹo khác.
Phấn cũng mang theo lịch sử của nó. Phấn lấy khỏi tổ xong để ngoài bếp trại vài ngày, gửi đi không đá, tới nhà mình đã đi hết một nửa quãng đường sống. Vì vậy câu hỏi “lấy ngày nào, cất thế nào” khi mua quan trọng không kém chuyện cất ở nhà.
Cất phấn ong dú ở nhà: làm theo thứ tự này
Nhận về là cất lạnh liền. Đừng để trên bàn trong lúc làm việc khác.
Chuẩn bị hũ nhỏ sạch, khô. Hũ thuỷ tinh nhỏ có nắp kín, rửa sạch, phơi hoặc sấy thật khô.
Chia phấn bằng muỗng khô. Mỗi hũ đủ dùng một đến hai tuần.
Nén nhẹ mặt phấn. Bớt khoảng không khí trong hũ, mặt phấn phẳng thì dễ nhìn thấy mốc nếu có.
Một hũ để ngăn mát. Hũ đang dùng, để ở phần trong cùng của ngăn, chỗ lạnh đều, không để ở cửa tủ.
Còn lại cho ngăn đá. Xếp đứng, nắp vặn chặt.
Dán ngày lên nắp. Ngày mua, ngày chia. Sau vài tháng không phải nhớ.
Lấy ra một hũ khi hũ cũ gần hết. Để xuống ngăn mát cho mềm dần, không rã đông ngoài nắng.
Không đông lại phấn đã rã. Rã rồi đông lại nhiều lần làm phấn nhão, chảy nước, nhanh hỏng.
Muỗng riêng cho phấn. Khô, sạch, không dùng muỗng đang dính sữa chua hay nước.
Đậy nắp ngay. Lấy xong là đậy, cất lại tủ trước khi ăn.
Dấu hiệu phấn ong dú nên bỏ
Lông trắng, xanh, đen trên mặt. Đó là mốc. Đừng chỉ hớt lớp mặt rồi ăn tiếp phần dưới.
Mùi hôi, mùi ẩm mốc. Khác hẳn mùi chua thơm ban đầu.
Mùi rượu gắt. Lên men quá mạnh, vị đã đổi.
Nắp phồng rõ. Sinh nhiều hơi, phấn đã để ấm lâu.
Phấn chảy nước nhiều, nhớt. Kết cấu đã đổi, không còn dẻo như lúc đầu.
Đổi màu loang lổ. Có mảng xám xịt, mảng đen khác với màu nâu vàng ban đầu.
Có sâu nhỏ, mạt. Hũ đậy không kín, để chỗ ấm.
Vị đắng lạ. Không phải cái chát nhẹ quen thuộc.
Hũ để ngoài qua đêm mùa nóng. Dù chưa thấy gì, nên cân nhắc, nhất là khi người dùng là trẻ nhỏ, người già.
Không nhớ cất từ bao giờ. Ngăn mát mà không biết bao lâu, nhìn ngửi thấy lạ thì bỏ.
Nghi ngờ thì bỏ. Tiếc một hũ nhỏ vẫn hơn ăn phải đồ hỏng.
Mua bao nhiêu để không phải cất lâu
Cách đơn giản nhất để phấn khỏi hỏng là đừng mua nhiều hơn lượng mình dùng hết trong khoảng thời gian cất được. Một người ăn mỗi sáng một chút thì hũ nhỏ dùng được khá lâu. Cả nhà cùng ăn thì mua nhiều hơn, nhưng vẫn phải chia hũ.
Nhà không có ngăn đá rộng, tủ lạnh nhỏ chung với cả nhà, thì càng nên mua ít mà mua nhiều lần. Đắt hơn một chút mỗi lần, nhưng không phải bỏ hũ mốc.
Khi đặt hàng, nói luôn với người bán là mình muốn hũ nhỏ. Nơi bán tử tế sẽ chia sẵn, đỡ cho mình việc mở một hũ lớn ra chia trong bếp. Nhân tiện, hỏi họ ngày lấy và cách cất để biết phấn đã đi bao xa trên quãng đời của nó.
Cửa hàng Shop Ong Dú hiện niêm yết mật ong dú theo hũ 100ml, 200ml, 500ml; phấn không phải hàng thường trực. Ai muốn mua phấn kèm thì hỏi trước xem đợt này trại có không, và dặn đóng gói giữ lạnh. Hỏi rõ chính sách đổi trả trước khi đặt, nhất là với món dễ hỏng như phấn.
Mang phấn ong dú đi xa, gửi biếu: giữ thế nào
Dùng túi giữ nhiệt. Túi giữ nhiệt nhỏ kèm vài túi đá gel là đủ cho một chuyến xe vài giờ.
Lấy phấn từ ngăn đá. Phấn đông cứng đi đường lâu ấm hơn phấn ngăn mát.
Bọc hũ thêm một lớp túi kín. Đá tan chảy nước không thấm vào nắp hũ.
Không để trong cốp xe nắng. Cốp xe giữa trưa nóng hơn ngoài trời rất nhiều.
Không gửi hàng vào cuối tuần. Hàng nằm kho vài ngày không ai mở là phấn hỏng.
Báo người nhận trước. Để họ có nhà nhận và cất tủ liền.
Kèm một dòng dặn cất lạnh. Người nhận không quen phấn ong dú dễ để trên bàn như mật.
Chọn hũ nhỏ khi biếu. Người nhận dùng hết nhanh, không phải cất lâu.
Nhận về kiểm ngay. Đá còn lạnh, hũ còn kín là đạt. Đá tan hết, hũ ấm thì dùng sớm.
Đi máy bay thì hỏi hãng. Đồ ăn ẩm, túi đá có quy định riêng; hỏi trước khi ra sân bay.
Đi nước ngoài thì kiểm tra quy định nhập. Nhiều nước hạn chế mang sản phẩm từ ong, từ thực vật; hỏi rõ trước để khỏi bị bỏ lại ở cửa khẩu.
Câu hỏi thường gặp
Phấn ong dú để ngăn đá có mất chất không?
Ngăn đá giữ phấn tốt hơn ngăn mát nhiều vì làm quá trình lên men gần như dừng lại. Mùi vị có thể đổi nhẹ sau thời gian dài, nhưng vẫn tốt hơn để ngăn mát quá lâu. Quan trọng là đừng rã đông rồi đông lại nhiều lần.
Rã đông phấn ong dú thế nào cho đúng?
Chuyển hũ từ ngăn đá xuống ngăn mát, để vài giờ hoặc qua đêm cho mềm dần. Không ngâm nước nóng, không phơi nắng, không hâm lò vi sóng. Rã rồi thì dùng dần ở ngăn mát, không đông lại.
Phấn ong dú mua về chua hơn lúc thử có sao không?
Có thể phấn đã lên men thêm trên đường hoặc trong tủ. Chua thơm, không mốc, không mùi lạ thì vẫn dùng được. Nếu chua gắt như giấm, có mùi rượu nặng thì nên báo người bán và cân nhắc bỏ.
Phấn ong dú có để ngoài được nếu trộn với mật?
Trộn mật làm phấn bớt ẩm bề mặt nhưng không biến nó thành món để ngoài lâu được. Phấn trộn mật vẫn nên cất ngăn mát và dùng trong thời gian ngắn.
Hũ phấn mốc một góc nhỏ, hớt bỏ rồi ăn tiếp được không?
Không nên. Sợi nấm có thể đã lan vào bên trong dù mắt chưa thấy. Với món ẩm như phấn ong dú, thấy mốc thì bỏ cả hũ.
