Phấn ong dú bị trộn tạp chất thường lộ ra ở mấy chỗ: màu đều tăm tắp, vị ngọt lịm mà không chua, lợn cợn như bột hay cát, lẫn những viên phấn tròn của ong mật, hoặc lắng cặn lạ khi khuấy với nước. Những mẹo này chỉ giúp mình nghi ngờ. Muốn chắc chắn thì phải mua từ trại rõ nguồn hoặc gửi mẫu đi kiểm nghiệm.
Có người từng kể: mua phấn ong dú qua mạng, ăn thấy “bùi bùi, ngọt ngọt, không chua như lời đồn”, rất hài lòng. Tới khi đến một trại ong dú thật, nếm phấn vừa tách từ bình sáp, mới biết thứ mình ăn mấy tháng nay khác xa. Bài này giúp mình nhận ra sớm hơn.
Người ta trộn gì vào phấn ong dú, và vì sao
Phấn ong dú lấy được ít, tách tay mất công, nên giá cao hơn nhiều món khác. Đó là động cơ để trộn. Thứ trộn vào thường là những thứ rẻ hơn, dễ kiếm hơn, và trông na ná khi đã dằm chung: phấn hoa ong mật dạng viên xay nhỏ, bột ngũ cốc, đường hoặc mật rẻ để tăng độ ngọt và độ dẻo.
Cũng có khi tạp chất không cố ý. Người lấy phấn làm ẩu, lẫn đất cát dưới đáy hộp, mảnh sáp to, xác ong. Loại này dễ nhận ra hơn, và thường là chuyện tay nghề chứ không hẳn gian dối.
Trộn phấn ong mật là khó nhận nhất. Vì cùng là phấn hoa, màu cũng nâu vàng nếu xay mịn và ủ ẩm. Chỉ khi trộn ẩu, còn nguyên viên tròn, mình mới thấy bằng mắt. Vị chua sẽ nhạt đi, nhưng người chưa từng ăn phấn ong dú thật thì không có gì để so.
Vì vậy, cách phòng tốt nhất không phải là học nhiều mẹo thử, mà là biết vị phấn ong dú thật trông thế nào, ăn thế nào, bằng cách mua ít nhất một lần ở nơi chắc chắn. Có chuẩn trong đầu rồi, lần sau gặp hàng lạ mình nhận ra ngay.
Dấu hiệu đáng nghi khi xem phấn
Màu đều tăm tắp như bột nghệ. Phấn ong dú thật thường có sắc độ chênh nhẹ, không đều như hàng công nghiệp.
Có viên phấn tròn nhỏ nhiều màu. Đó là phấn hoa ong mật. Phấn ong dú không có dạng viên.
Ngọt lịm, không chua. Nhiều khả năng trộn đường hoặc mật, hoặc không phải phấn ong dú.
Bột mịn như bột gạo. Phấn ong dú dẻo, hơi lợn cợn, không mịn như bột khô.
Nhai thấy sạn. Lẫn cát, đất. Có thể do làm ẩu.
Không có mùi lên men. Phấn ong dú thật có mùi chua thơm đặc trưng.
Khô rời dù người bán nói là phấn tươi. Phấn ong dú tươi phải ẩm.
Lượng bán dồi dào quanh năm. Phấn ong dú ra theo đợt, không có nhiều mãi.
Giá thấp hơn hẳn mọi nơi. Không chắc là giả, nhưng nên hỏi kỹ nguồn.
Người bán né câu hỏi về trại. Đây là dấu hiệu đáng ngại hơn cả màu hay vị.
Ghi “phấn rừng nguyên chất” mà không nói ong gì. Chữ “rừng” không chứng minh được gì.
Vài cách thử ở nhà và giới hạn của chúng
Khuấy một chút với nước. Phấn sẽ tan một phần, lắng một phần. Lắng cặn sạn, cặn trắng đục như bột thì đáng nghi.
Soi bằng kính lúp. Tìm viên phấn tròn, hạt cát, mảnh lạ.
Ép mỏng giữa hai tờ giấy nến. Nhìn ngược sáng xem hạt có đều hay lẫn hạt to bất thường.
Nếm so với mẫu chuẩn. Nếu có mẫu phấn đã mua ở trại tin cậy, nếm song song là cách hiệu quả nhất.
Ngửi ngay khi mở nắp. Mùi chua thơm có hay không.
Để ngăn mát vài ngày. Phấn thật vẫn tiếp tục chua dần; hàng trộn nhiều đường có thể chảy nước, kết tinh lạ.
Giới hạn: mẹo không phát hiện được trộn ít. Trộn một phần nhỏ phấn ong mật thì mắt thường không thấy.
Giới hạn: mỗi lô phấn thật mỗi khác. Khác màu, khác vị không có nghĩa là giả.
Giới hạn: không có mẹo nào chắc chắn. Đốt, thả nước, đông đá đều chỉ là gợi ý.
Muốn chắc thì kiểm nghiệm. Hỏi phòng kiểm nghiệm thực phẩm ở tỉnh mình về loại chỉ tiêu và cách gửi mẫu.
Đừng kết tội vội. Nghi thì hỏi người bán, đưa ảnh, nghe họ giải thích trước.
Mua sao để khỏi phải nghi ngờ
Cách đơn giản nhất là đến tận trại ít nhất một lần. Nhìn người nuôi tách bình phấn, nếm phấn ngay tại chỗ. Lần đầu đó cho mình cái chuẩn: phấn thật chua cỡ nào, dẻo cỡ nào, mùi ra sao. Từ đó về sau, mua ở đâu mình cũng có cái để so.
Nếu không đến được trại, mua ở nơi nói rõ nguồn: trại nào, ai nuôi, vùng nào, đợt nào. Cửa hàng Shop Ong Dú lấy hàng từ Trại Ong Quý – Aron Bee ở Trảng Bàng, Tây Ninh; mặt hàng thường trực là mật ong dú và tổ giống, còn phấn thì theo đợt, ai cần nên hỏi trước.
Mua lượng nhỏ, nhiều lần, ở cùng một nơi tin cậy. Mua lung tung mỗi lần một chỗ khiến mình không bao giờ biết phấn nào mới là chuẩn.
Khi lỡ mua phải hàng nghi ngờ, chụp ảnh, giữ lại hũ, nhắn người bán. Hỏi rõ chính sách đổi trả trước khi đặt để lúc này có cơ sở nói chuyện. Nếu thấy mình bị lừa có chủ ý, giữ lại tin nhắn và chứng từ chuyển khoản để làm việc với cơ quan có thẩm quyền.
Câu hỏi giúp lọc người bán
Phấn này của ong dú loài nào? Người nuôi thật biết đàn mình là ong gì.
Lấy ở trại nào, xã nào? Trả lời cụ thể là dấu hiệu tốt.
Đợt này lấy ngày nào? Phấn ong dú phải có ngày lấy.
Có trộn gì không? Hỏi thẳng, nghe cách họ trả lời.
Vì sao phấn này ngọt? Nếu phấn ngọt hơn mong đợi.
Vì sao có viên tròn? Nếu thấy viên phấn trong hũ.
Có cho đến xem trại không? Nơi cho đến xem thường tự tin.
Có bán hũ nhỏ để thử không? Thử trước, mua lớn sau.
Gửi hàng có giữ lạnh không? Nơi hiểu phấn ong dú sẽ trả lời ngay.
Nếu không đúng mô tả thì sao? Hỏi rõ đổi trả trước khi đặt.
Có hứa chữa bệnh không? Hứa chữa bệnh là dấu hiệu nên đi chỗ khác.
Câu hỏi thường gặp
Đốt phấn ong dú có phân biệt được thật giả không?
Không đáng tin. Phấn thật, bột, đường khi đốt đều cháy, có mùi khét, rất khó phân biệt bằng mắt. Mẹo đốt chỉ làm mình yên tâm giả hoặc nghi oan.
Phấn ong dú thật có lắng cặn khi pha nước không?
Có. Phấn hoa không tan hết trong nước, lắng cặn là bình thường. Điều cần để ý là cặn có sạn như cát hay trắng đục như bột lạ không.
Phấn ong dú có màu khác lô trước có phải hàng trộn?
Không nhất thiết. Màu phấn phụ thuộc hoa trong mùa, mỗi đợt có thể khác. Chỉ nghi khi màu khác kèm vị ngọt lịm, mất chua, hoặc có viên phấn tròn.
Gửi kiểm nghiệm phấn ong dú ở đâu?
Có thể hỏi các trung tâm kiểm nghiệm thực phẩm hoặc phòng thí nghiệm được công nhận ở tỉnh, thành mình. Hỏi trước họ có kiểm được chỉ tiêu mình cần không và chi phí ra sao. Với người mua lẻ, mua từ nguồn rõ thường tiết kiệm hơn.
Lỡ mua phải phấn trộn thì làm gì?
Ngừng dùng, chụp ảnh, giữ lại hũ và tin nhắn mua bán. Nhắn người bán nêu rõ điều mình thấy. Nếu bị lừa có chủ ý, có thể phản ánh tới cơ quan bảo vệ người tiêu dùng ở địa phương.
