Nuôi ong dú không cần mua bộ áo bảo hộ kín như nuôi ong mật, vì ong dú là ong không ngòi, không chích. Thứ cần là đôi găng mỏng, khăn trùm hoặc mũ có lưới nhẹ để ong khỏi chui vào tóc, cắn nhẹ và dính keo, cộng thêm kính mỏng khi làm việc lâu như tách đàn.
Cảnh này không hiếm: một người mới, đọc tài liệu ong mật, mua cả bộ áo trắng kín mít, găng da dày, ủng cao. Giữa trưa miền Nam, mặc bộ đồ đó mở thùng ong dú chừng mười phút là mồ hôi ướt sũng, tay găng dày cầm dao vụng về, làm rơi nắp đè lên cửa tổ. Ong dú thì chẳng chích ai. Bộ đồ đắt nhất lại gây chuyện nhiều nhất.
Ong dú không chích, vậy người nuôi sợ điều gì?
Ong dú, hay ong vú, là nhóm ong không ngòi. Chúng không có kim chích như ong mật nên không gây vết chích sưng đau. Đây là lý do nhiều nhà nuôi được ngay sát hiên, sát cửa sổ mà trẻ con vẫn chơi gần.
Nhưng không chích không có nghĩa là không phiền. Khi tổ bị mở, ong lính bay ra bu vào người. Chúng thích chui vào tóc, vào tai, vào chân mày. Một số loài cắn nhẹ, cảm giác như bị véo. Có loài còn mang keo dính lên tóc, lên da, gỡ ra rất mất công, nhất là với người tóc dài.
Khó chịu nhất là khi đang cầm dao trong tổ mà ong chui vào tai. Phản xạ tự nhiên là buông tay gạt ong, và đó là lúc tai nạn xảy ra: dao rơi vào ổ trứng, nắp đè lên cửa tổ, bình mật vỡ. Đồ bảo hộ cho ong dú vì vậy không phải để tránh đau mà để mình bình tĩnh, hai tay làm việc vững.
Một số người có cơ địa dễ kích ứng với côn trùng. Nếu từng bị phản ứng mạnh với côn trùng cắn, nên hỏi bác sĩ trước khi nuôi và chuẩn bị đồ kín hơn một chút.
Bộ bảo hộ vừa đủ cho người nuôi ong dú
Găng tay mỏng ôm tay. Loại găng cao su mỏng hoặc găng vải phủ nhựa mỏng. Giữ cảm giác ngón tay, tránh keo dính tay.
Khăn trùm tóc. Món rẻ mà hiệu quả nhất. Ong chủ yếu nhắm vào tóc.
Mũ vành rộng có lưới nhẹ. Che cả tóc, tai, mặt. Hợp khi mở nhiều thùng liên tục.
Kính mỏng hoặc kính bảo hộ nhẹ. Khi cúi sát tổ, ong hay bay ngang mắt. Kính giúp mình không nhắm mắt giật mình.
Áo dài tay mỏng. Tránh keo dính lên da tay, mặc vải thoáng cho đỡ nóng.
Áo màu sáng, vải trơn. Dễ nhìn thấy ong bám trên áo để phủi trước khi vào nhà.
Cổ áo có thể cài kín. Ong chui qua cổ áo vào lưng rất khó chịu.
Quần dài vải mềm. Đi qua cỏ tới chỗ đặt thùng còn tránh được kiến và muỗi.
Giày hoặc dép kín mũi. Không cần ủng. Chỉ cần tránh dẫm trúng kiến khi đứng lâu một chỗ.
Khăn lau và dầu ăn một ít. Dầu ăn giúp gỡ keo ong dính trên da dễ hơn, rồi rửa lại bằng xà phòng.
Lược răng thưa. Gỡ ong chui sâu trong tóc mà không làm chết ong.
Túi đựng riêng đồ bảo hộ. Đồ dính keo cất riêng, không lẫn đồ mặc thường ngày.
Khi nào cần đồ kín hơn một chút?
Việc thường ngày như nhìn cửa tổ, mở nắp xem nhanh thì nhiều người không cần mang gì. Nhưng có những lúc nên kín hơn.
Lúc tách đàn hoặc chuyển tổ là lúc tổ bị xáo trộn nhiều nhất. Ong lính bay ra đông hơn, ở lâu quanh người hơn. Mũ lưới và kính lúc này rất đáng giá, vì công việc cần cả hai tay và cần tập trung.
Một số loài ong dú hăng hơn loài khác, bu đông và cắn nhiều hơn. Nếu tổ mua về thuộc loài như vậy, người nuôi sẽ biết ngay sau một hai lần mở. Khi đặt tổ giống, nên hỏi người bán loài ong trong tổ có hăng không. Tổ giống ở cửa hàng Shop Ong Dú lấy từ Trại Ong Quý – Aron Bee ở Trảng Bàng, Tây Ninh, có thể hỏi thẳng người bán về tính nết đàn.
Trẻ nhỏ, người lớn tuổi, người hay lo lắng cũng nên được trùm kín hơn khi lại gần tổ đang mở. Không phải vì nguy hiểm, mà vì một con ong chui vào tai có thể làm các em hoảng, chạy, vấp ngã.
Người tóc dài nên búi gọn và trùm kín. Keo ong dính vào tóc dài là chuyện phải gỡ cả buổi tối.
Chọn găng và mũ lưới: tiêu chí khi mua
Găng đúng cỡ tay. Găng rộng làm cầm dao trượt, găng chật làm tay mỏi.
Găng mỏng nhưng không dễ rách. Keo ong và cạnh nắp thùng dễ làm thủng găng quá mỏng.
Găng cổ dài vừa phải. Che được cổ tay, nơi ong hay chui vào.
Găng giặt được. Keo ong bám găng, dùng lại mà không giặt được thì găng cứng dần.
Mũ có vành đủ rộng. Vành giữ lưới cách xa mặt, ong không chạm vào da qua lưới.
Lưới màu tối, mắt lưới nhỏ. Lưới tối nhìn xuyên rõ hơn lưới trắng, mắt nhỏ để ong không lọt.
Lưới có dây rút ở cổ. Rút kín cổ thì ong không chui từ dưới lên.
Mũ nhẹ, thoáng. Đội lâu dưới nắng không bị nóng đầu.
Gấp gọn được. Tiện bỏ vào hộp đồ nghề mang ra vườn.
Tránh mùi nhựa nồng. Mùi lạ gần mặt khiến mình khó chịu, ong cũng có thể bu nhiều hơn.
Hỏi rõ chính sách đổi trả trước khi đặt. Đồ mặc có vấn đề cỡ số, nên hỏi đổi được không.
Món không cần mua và thói quen nên tránh
Bộ áo bảo hộ ong mật kín toàn thân. Nóng, đắt, không cần với ong không ngòi.
Găng da dày. Vụng tay, dễ làm rơi đồ vào tổ.
Ủng cao cổ. Ong dú không chích chân, giày kín là đủ.
Bình hun khói. Không làm ong dú hiền hơn, chỉ làm tổ rối loạn.
Dùng nước hoa, xịt tóc trước khi ra tổ. Mùi thơm có thể làm ong bu nhiều hơn.
Đập ong bằng tay. Ong chết trên người tiết mùi, ong khác kéo tới.
Mở tổ lúc trời mưa, gió lớn. Ong ở nhà đông, dễ bu, mà tổ hở lại dễ ướt.
Đứng chắn ngay cửa tổ. Ong ra vào bị chặn, bu vào người nhiều hơn. Đứng lệch sang bên.
Đeo lưới quá sát mặt. Ong bám lưới chạm vào mũi, mắt, gây giật mình.
Giặt đồ bảo hộ chung đồ trẻ em. Keo ong và mùi tổ bám sang.
Để trẻ nhỏ tự mở tổ. Luôn có người lớn đi kèm, kể cả với ong không chích.
Câu hỏi thường gặp
Ong dú cắn có nguy hiểm không?
Thường chỉ gây cảm giác véo nhẹ và hết nhanh. Người có tiền sử phản ứng mạnh với côn trùng cắn nên hỏi bác sĩ, và nếu sau khi bị cắn thấy khó thở, sưng nhiều thì cần đi khám ngay.
Keo ong dú dính tóc gỡ thế nào?
Thoa một ít dầu ăn lên chỗ dính, để vài phút cho keo mềm rồi chải bằng lược răng thưa, sau đó gội lại. Trùm kín tóc từ đầu sẽ đỡ hơn nhiều.
Trẻ em lại gần tổ ong dú có cần đồ bảo hộ không?
Khi tổ đóng thì không cần. Khi người lớn mở tổ, nên cho trẻ đứng xa hoặc đội mũ có lưới để ong không chui vào tai, tóc làm trẻ hoảng.
Găng tay y tế dùng một lần có dùng được không?
Dùng được cho việc nhẹ và rất giữ cảm giác tay. Nhược điểm là dễ rách khi chạm cạnh gỗ, keo ong, nên mang dư vài đôi.
Vì sao mở tổ có hôm ong bu rất nhiều, có hôm lại ít?
Tùy thời tiết, giờ mở, độ xáo trộn và sức đàn. Trời âm u, tổ bị rung mạnh hoặc mở lâu thường làm ong bu nhiều hơn.
Mua đồ bảo hộ trước hay đợi tổ về rồi mua?
Nên có sẵn găng và khăn trùm trước khi tổ về. Mũ lưới và kính có thể mua sau, khi đã thấy tính nết đàn của mình.
