Khu sơ chế mật ong dú cần những món đồ vệ sinh không mùi: nước rửa dùng cho dụng cụ thực phẩm, cọ rửa ống, giá phơi để mọi thứ khô hẳn, bàn và bồn inox dễ lau, đồ che tóc, găng sạch và lưới chắn côn trùng ở cửa. Nên tránh xà phòng thơm, nước tẩy mùi nồng, nước xả vải, bình xịt côn trùng trong phòng.
Có một chuyện nghe như đùa mà có thật: căn phòng sơ chế sạch bóng, gạch trắng tinh, nhưng mẻ mật đóng xong khách nếm thấy thoang thoảng mùi chanh. Truy ra là nước rửa chén hương chanh, tráng chưa kỹ trên lưới lọc. Mật ong dú hút mùi rất nhanh, nên sạch thôi chưa đủ, mà phải sạch và không mùi.
Vì sao mật ong dú đòi khu sơ chế khô và không mùi?
Mật ong dú loãng, nhiều nước hơn mật ong thường. Chỉ cần thêm một ít nước từ dụng cụ chưa khô, từ thau còn đọng, là mật càng dễ lên men. Vì vậy với khu sơ chế mật ong dú, khô quan trọng ngang với sạch. Dụng cụ rửa sạch mà dùng lúc còn ướt thì coi như chưa xong.
Mật cũng hút mùi. Để thau mật hở trong phòng có mùi nước tẩy, mùi bếp, mùi thuốc, một lúc sau mật mang theo mùi đó. Khách mua mật ong dú thường nếm rất kỹ, nhận ra mùi lạ nhanh hơn người làm mật nghĩ.
Mật lại kéo côn trùng. Ruồi, kiến, ong lạc vào phòng sơ chế là chuyện thường. Một con ruồi rơi vào thau mật là cả thau phải lọc lại, mà khách thấy xác côn trùng trong hũ là mất khách.
Từ ba điều đó, danh sách đồ vệ sinh tự nhiên hiện ra: đồ để rửa sạch mà không để lại mùi, đồ để phơi cho khô hẳn, đồ để chặn côn trùng. Chọn đồ theo ba hướng này thì ít mua nhầm.
Nếu định bán mật chính thức, nên hỏi cơ quan quản lý an toàn thực phẩm ở địa phương về điều kiện cơ sở sơ chế. Mỗi nơi, mỗi quy mô có thể có yêu cầu riêng.
Đồ rửa và làm sạch: chọn gì
Nước rửa dùng cho dụng cụ thực phẩm, không hương. Ghi rõ không mùi hoặc không chất tạo hương. Dùng ít, tráng kỹ.
Nước ấm. Mật tan rất nhanh trong nước ấm, nhiều khi chỉ cần nước ấm là sạch.
Cọ rửa ống dài. Rửa ống hút, ống máy, cổ bình. Chọn loại lông mềm, cán dài.
Bàn chải nhỏ rửa lưới. Lông vừa phải, không làm giãn mắt lưới.
Miếng rửa không trầy. Miếng cứng làm trầy inox, chỗ trầy giữ bẩn.
Khăn lau riêng cho khu sơ chế. Không dùng chung khăn bếp. Giặt và phơi khô mỗi ngày.
Khăn giấy dùng một lần. Lau nhanh vết mật trên bàn, lau xong bỏ.
Cồn dùng để lau bề mặt. Nhiều cơ sở thực phẩm dùng để lau bàn, dụng cụ sau khi rửa. Để bay hơi hết rồi mới dùng.
Nước tẩy gốc clo chỉ khi cần. Nếu dùng, pha đúng nhãn, tráng thật kỹ và phơi cho hết mùi. Không dùng cho món chạm mật mà khó tráng.
Thau, xô riêng cho việc rửa. Không dùng thau rửa để hứng mật.
Chai xịt nước sạch. Tráng nhanh mặt bàn, lăng kính khúc xạ kế.
Hỏi rõ chính sách đổi trả trước khi đặt. Với món đồ to như bồn, kệ inox mua online, nên biết trước.
Đồ dùng cho người làm và cho căn phòng
Giá phơi dụng cụ treo tường. Dụng cụ treo lên, nước nhỏ xuống, khô nhanh hơn úp trên bàn.
Bàn inox. Lau nhanh, không ngấm mật như bàn gỗ.
Bồn rửa inox sâu. Rửa được thau, ca, lưới mà nước không bắn ra ngoài.
Lưới chắn côn trùng cửa sổ và cửa ra vào. Chặn ruồi, ong lạc vào phòng.
Máy hút ẩm hoặc quạt thông gió. Giữ phòng khô, giúp dụng cụ và hũ khô nhanh.
Nhiệt ẩm kế treo tường. Biết hôm nào phòng quá ẩm để chọn thời điểm đóng hũ.
Mũ trùm tóc dùng một lần. Tránh tóc rơi vào mật.
Găng tay dùng cho thực phẩm. Đổi găng khi chuyển từ việc bẩn sang việc chạm mật.
Tạp dề riêng. Không mặc đồ vừa ra trại vào khu sơ chế.
Thùng rác có nắp đậy. Mảnh sáp, khăn giấy dính mật trong thùng hở là mồi cho ruồi.
Hộp kín đựng dụng cụ đã khô. Cất sau khi phơi, tránh bụi.
Đèn sáng đủ. Nhìn rõ cặn, xác côn trùng khi lọc và rót.
Những thứ nên tránh trong khu sơ chế mật
Đầu tiên là mọi thứ có mùi. Xà phòng thơm, nước rửa hương chanh, nước lau sàn hương hoa, sáp thơm phòng, nhang. Những thứ này làm căn phòng dễ chịu với người, nhưng mật sẽ mang mùi đó theo. Khu sơ chế càng "không mùi" càng tốt.
Thứ hai là bình xịt côn trùng. Xịt một lần cho sạch muỗi, hơi thuốc bám lên bàn, lên thau, lên lưới. Ruồi muỗi phải chặn bằng lưới cửa và giữ phòng sạch mật, không chặn bằng thuốc.
Thứ ba là đồ dùng chung với bếp. Thau rửa rau, khăn lau bếp, thớt đều mang mùi đồ ăn. Khu sơ chế dù chỉ là một góc nhà cũng nên có đồ riêng, cất riêng.
Thứ tư là đồ không chịu được rửa thường xuyên. Bàn gỗ không phủ, kệ sắt sơn, thau nhôm. Mật chua và nước rửa sẽ làm chúng xuống cấp nhanh, chỗ bong tróc giữ bẩn.
Thứ năm là cây trồng và vật nuôi trong phòng. Chậu cây thu hút côn trùng, chó mèo mang lông vào. Những thứ này nên để ngoài. Người mua mật ở cửa hàng Shop Ong Dú cũng hay hỏi về khâu sơ chế, và đó là câu hỏi chính đáng với bất kỳ nơi bán mật nào.
Checklist mua sắm và sắp xếp khu sơ chế
Liệt kê mọi bề mặt chạm mật. Bàn, thau, lưới, ống, hũ. Mỗi thứ cần cách rửa và chỗ phơi.
Chọn vật liệu dễ lau. Inox, gạch men, nhựa thực phẩm.
Một chiều đi: bẩn sang sạch. Xếp chỗ nhận mật thô, chỗ lọc, chỗ đóng hũ theo một chiều, không đi ngược.
Chỗ phơi đủ rộng. Phơi cả thau, lưới, hũ cùng lúc sau một buổi sơ chế.
Nguồn nước gần. Không phải bưng thau nước qua lại.
Ổ điện cao, xa vòi nước. Cho cân, máy hút, máy hút ẩm.
Cửa có lưới. Lắp trước khi bắt đầu mùa mật.
Đồ vệ sinh để đúng chỗ. Nước rửa, cồn, khăn để trong tủ riêng, không đặt cạnh thau mật.
Lịch vệ sinh sau mỗi buổi. Rửa, phơi, lau bàn, đổ rác. Ghi ra giấy dán tường.
Kiểm mùi phòng trước khi làm. Bước vào ngửi. Có mùi lạ thì tìm nguồn trước khi mở thau mật.
Không để mật thô qua đêm hở nắp. Lọc xong đậy kín hoặc đóng hũ ngay.
Ghi lô và ngày sơ chế. Có vấn đề thì truy lại được mẻ nào, ngày nào.
Câu hỏi thường gặp
Rửa dụng cụ lấy mật ong dú chỉ bằng nước ấm có đủ không?
Nhiều khi nước ấm đã đủ để làm tan mật. Với chỗ dính keo, dính phấn hoặc dụng cụ để lâu, nên dùng thêm nước rửa không mùi, tráng thật kỹ và phơi cho khô hẳn.
Có nên dùng nước Javel để khử khuẩn dụng cụ đựng mật không?
Có thể dùng nếu pha đúng hướng dẫn trên nhãn và tráng thật kỹ, phơi hết mùi. Với món khó tráng như ống nhỏ, vải lọc thì nên tránh vì mùi clo dễ còn lại.
Phòng sơ chế mật ong dú có cần máy lạnh không?
Không bắt buộc. Quan trọng là phòng khô, thoáng, không mùi và không có côn trùng. Máy hút ẩm hoặc quạt thông gió thường giúp nhiều hơn với mật nhiều nước.
Sơ chế mật ngay trong bếp nhà được không?
Được với lượng nhỏ cho nhà dùng, miễn dọn sạch, không nấu nướng cùng lúc và dùng đồ riêng. Nếu bán mật, nên có góc riêng và hỏi cơ quan quản lý an toàn thực phẩm địa phương về điều kiện cần có.
Dụng cụ inox để lâu bị ố có dùng tiếp được không?
Vết ố nhẹ do nước thường rửa được. Nếu inox có chấm gỉ thật, mặt bị rỗ thì nên thay, vì chỗ đó giữ bẩn và có thể không phải inox tốt.
Làm sao biết mật bị ám mùi từ khu sơ chế?
Nếm và ngửi mật trước và sau khi sơ chế. Nếu sau khi lọc, đóng hũ mà mật có mùi hương lạ như mùi chanh, mùi hóa chất, hãy kiểm lại nước rửa, khăn và mùi trong phòng.
