Giá mật ong dú phụ thuộc chủ yếu vào bốn thứ: sản lượng rất ít của mỗi tổ, công lấy mật bằng tay từ từng bình sáp, mùa vụ trong năm, và cách người bán sơ chế, bảo quản, ghi lô. Vì vậy mật ong dú luôn đắt hơn mật ong thường, và một hũ rẻ bất thường thường đang thiếu một trong những khâu đó.
Bà con hay hỏi: cùng là mật ong, sao chai mật ong thường mua ngoài chợ giá dễ chịu, còn mật ong dú hũ nhỏ xíu mà giá cao vậy? Câu trả lời nằm ngay trong tổ ong. Mở một hộp ong dú ra, mình sẽ không thấy những bánh tổ lục giác to bản như ong mật, mà chỉ thấy những bình sáp tròn nhỏ cỡ đầu ngón tay, gom thành chùm.
Bài này giải thích từng yếu tố làm nên giá, để khi đứng trước nhiều mức giá khác nhau, mình biết hỏi gì và chọn thế nào.
Mỗi tổ ong dú cho được bao nhiêu mật?
Ong dú là ong không ngòi, thân nhỏ hơn ong mật nhiều. Đàn đông nhưng mỗi con mang về ít mật hoa, và chúng cất mật trong các bình sáp nhỏ trộn nhựa cây. Một tổ khỏe trong một lần lấy cũng chỉ cho lượng mật tính bằng vài trăm ml, có tổ ít hơn thế, tùy loài, tùy mùa, tùy nguồn hoa quanh vườn.
So với một thùng ong mật có thể quay ra nhiều lít mỗi đợt, khoảng cách là rất lớn. Muốn đủ mật để bán đều, người nuôi phải giữ nhiều tổ, mỗi tổ chỉ lấy phần dư để đàn còn ăn. Lấy cạn thì đàn yếu, mùa sau gần như không có mật.
Đây là yếu tố nền của giá. Dù người bán làm khéo đến đâu, sản lượng ít thì giá không thể xuống thấp như mật ong thường.
Cho nên khi thấy ai đó rao mật ong dú “số lượng lớn, giá sỉ rẻ, bao nhiêu cũng có”, mình nên đặt câu hỏi: họ nuôi bao nhiêu tổ để có lượng mật đó?
Các yếu tố làm giá mật ong dú cao hay thấp
Sản lượng theo mùa. Mùa nhiều hoa thì tổ nặng mật, mùa mưa dầm thì ong ít đi làm. Mùa ít mật, giá thường nhích lên vì hàng khan.
Công lấy mật. Người nuôi phải mở nắp, cắt hoặc chọc từng bình sáp, để mật chảy ra hoặc hút ra. Không có máy quay li tâm như ong mật, nên rất tốn thời gian.
Giữ vệ sinh khi lấy. Lấy mật sạch đòi hỏi dụng cụ riêng, tay sạch, lọc kỹ cặn sáp và xác ong. Làm cẩn thận thì chậm hơn và tốn hơn.
Sơ chế sau khi lấy. Mật để nguyên thì nhiều nước, phải giữ mát. Mật hạ bớt nước thì cần thiết bị và thời gian. Mỗi cách có chi phí riêng.
Bảo quản trước khi bán. Mật ong dú cần chỗ mát, đóng hũ kín. Người bán giữ mật đúng cách tốn kho, tốn điện hơn người để mật đầy can nhựa ngoài hiên.
Loài ong. Mỗi loài ong dú cho lượng mật và vị khác nhau. Loài ít mật thì giá cao hơn.
Nguồn hoa quanh trại. Vườn cây ăn trái, rừng tràm, cao su… cho mật vị khác nhau. Một số vị được nhiều người ưa nên giá chênh.
Kiểm nghiệm và ghi lô. Gửi mẫu kiểm nghiệm, in ngày lấy, ghi số lô đều tốn tiền. Người bán làm những việc này đang trả thêm chi phí để người mua yên tâm.
Bao bì. Hũ thủy tinh dày, nắp kín, hộp quà làm giá tăng. Đây là phần chi phí người mua nên tách riêng khi so sánh.
Đóng gói gửi xa. Chống sốc, chống đổ cho hũ mật đi đường dài tốn vật liệu và công. Phí ship thì tính riêng theo tỉnh.
Khoảng cách từ trại đến tay người mua. Mua thẳng từ trại ít khâu trung gian. Qua nhiều tay buôn thì mỗi khâu cộng thêm một phần.
Một mốc giá niêm yết thật để tham khảo
Để bà con dễ hình dung, đây là giá niêm yết thật của cửa hàng Shop Ong Dú: hũ 100ml giá 290.000đ, hũ 200ml giá 580.000đ, hũ 500ml giá 1.450.000đ. Ba cỡ hũ có cùng mức giá theo dung tích, nên chọn cỡ nào là theo nhu cầu dùng, không phải theo chuyện mua to cho rẻ.
Mật của cửa hàng lấy từ Trại Ong Quý – Aron Bee ở Trảng Bàng, Tây Ninh. Thanh toán bằng cách quét mã QR, hệ thống tự xác nhận đơn. Phí ship tính theo tỉnh và hiện ở bước thanh toán, nên người mua thấy rõ tổng tiền trước khi trả.
Đưa ra con số này không phải để nói nơi khác đắt hay rẻ. Mỗi trại một hoàn cảnh: loài ong, vùng hoa, cách sơ chế khác nhau thì giá khác nhau là chuyện bình thường. Điều đáng quan tâm là giá đó có đi kèm thông tin rõ ràng hay không.
Khi so giá giữa các nơi, hãy so cùng dung tích, cùng kiểu mật (để nguyên hay đã hạ nước), cùng có hoặc không có hộp quà. So lệch kiểu thì kết luận rất dễ sai.
Khi nào giá rẻ là đáng ngờ?
Rẻ hơn hẳn mặt bằng chung. Mật ong dú không có cách nào sản xuất hàng loạt cho rẻ. Giá thấp quá mức thường đi kèm thứ bị cắt bớt.
Bán theo lít, theo can. Mật ong dú bán theo can lớn là điều nên hỏi kỹ: lấy từ bao nhiêu tổ, bảo quản sao cho không lên men.
Mật đặc như mật ong thường. Mật ong dú vốn loãng. Rẻ mà lại đặc thì có thể là mật ong thường đổi tên.
Không có ngày lấy mật. Mật cũ tồn lâu dễ bị bán xả giá. Hỏi ngày lấy là biết.
Đựng chai tái sử dụng. Chai nước suối, chai nước ngọt cũ là dấu hiệu khâu đóng gói làm qua loa.
Khuyến mãi mua một tặng một liên tục. Sản lượng ít thì khó có chuyện tặng mãi. Khuyến mãi kéo dài là chỗ nên tò mò.
Người bán không nói được loài ong. Người có tổ biết rõ mình nuôi loài gì. Không nói được thì có thể là đi gom lại.
Cam kết chữa bệnh. Giá rẻ cộng lời hứa chữa bệnh là hai dấu hiệu xấu chồng lên nhau.
Không cho xem tổ, không có ảnh trại. Người bán thật thường tự hào khoe tổ. Né tránh là điều nên lưu ý.
Không có cách đổi trả. Rẻ mà không chịu trách nhiệm khi hũ lên men, rò rỉ thì cái rẻ đó không còn rẻ.
Chỉ nhận tiền mặt, không chứng từ. Lỡ có chuyện, mình không có gì trong tay để nói chuyện lại.
Mẹo để tiền bỏ ra xứng đáng
Mua đúng cỡ hũ. Mật dùng hết khi còn tươi là mật đáng tiền nhất. Mật đổ bỏ vì để lâu là tiền mất trắng.
Hỏi mật để nguyên hay hạ nước. Hai loại giá có thể khác nhau, vị và độ bền cũng khác. Chọn đúng loại mình cần.
Bỏ qua hộp quà khi mua dùng. Mua cho nhà thì không cần hộp đẹp, tiền đó để mua thêm mật.
Gộp đơn khi ở xa. Gộp hai ba hũ trong một đơn giúp đỡ phí ship tính trên mỗi hũ.
Mua vào mùa nhiều mật. Mùa hàng nhiều, người bán có lô mới, mật tươi hơn.
Mua thử trước khi mua nhiều. Hũ nhỏ cho mình biết vị có hợp không, trước khi bỏ tiền mua hũ lớn.
Giữ hóa đơn, ảnh đơn hàng. Có gì cần đổi trả thì có sẵn chứng từ.
Quay video lúc mở hộp. Hũ rò hay vỡ khi giao có video là rõ ràng nhất.
Cất đúng cách. Để mát, đậy kín, thìa khô. Cất sai thì mật đắt mấy cũng hỏng.
Đừng mua dồn vì sợ hết. Mật ong dú ra theo mùa, hết lô này có lô khác. Mua dồn rồi để lâu là thiệt.
Hỏi người bán về lô kế tiếp. Biết lô sau khi nào có, mình chủ động đặt đúng lúc cần dùng.
Câu hỏi thường gặp
Mật ong dú bao nhiêu tiền một lít?
Không có giá chung cho cả thị trường vì mỗi trại khác loài ong, vùng hoa và cách sơ chế. Nơi bán rõ ràng sẽ niêm yết giá theo từng cỡ hũ và nói rõ mật đó là mật tươi hay đã hạ nước.
Vì sao mật ong dú đắt hơn mật ong rừng thường?
Vì ong dú là ong nhỏ không ngòi, mỗi tổ cho rất ít mật, mật cất trong bình sáp nhỏ phải lấy bằng tay. Mật lại nhiều nước, dễ lên men nên khâu bảo quản tốn kém hơn.
Mật ong dú đắt có chắc là thật không?
Không. Giá cao chỉ nói lên mức người bán đặt ra. Nên kiểm nguồn trại, ngày lấy mật, loài ong và chính sách đổi trả thay vì nhìn giá.
Mua mật ong dú giá sỉ được không?
Một số nơi có bán sỉ cho người mở điểm bán. Cần hỏi trực tiếp nơi bán về điều kiện, giấy tờ và cách ghi lô khi bán lại.
Mật ong dú mùa mưa có rẻ hơn không?
Không hẳn. Mùa mưa ong ít đi làm, mật ít và loãng hơn, nên nhiều nơi còn khan hàng. Giá theo mùa tùy từng trại.
Phí ship mật ong dú tính thế nào?
Thường tính theo tỉnh nhận hàng và số lượng hũ. Ở cửa hàng có hệ thống, phí ship hiện ở bước thanh toán trước khi mình trả tiền.
