Phấn ong dú nên mua ở chỗ có trại nuôi ong dú thật, hoặc cửa hàng lấy hàng thẳng từ trại và nói rõ được trại ở đâu. Phấn tốt thì ẩm, dẻo như mắm đặc, chua thơm, màu nâu vàng đến nâu sẫm, và được cất lạnh ngay từ lúc lấy khỏi tổ. Phấn khô rời từng viên tròn, nhiều màu sặc sỡ thì đó là phấn hoa ong mật, không phải phấn ong dú.
Nhiều người lần đầu nhận hũ phấn ong dú, mở nắp ra thấy ướt, dính, có mùi chua như cơm mẻ thì tưởng hàng hỏng. Thật ra đó là đúng tính chất của nó. Ong dú không cất phấn khô như ong mật. Nó trộn phấn với chút mật và nước bọt, nhồi vào những bình sáp nhỏ trong tổ, để lên men dần. Cái chua đó là dấu hiệu của quá trình lên men tự nhiên.
Bài này đi theo góc người mua: tìm nguồn ở đâu, nhìn ngửi sờ thế nào, hỏi người bán những câu gì, và nhận hàng xong làm gì ngay.
Phấn ong dú là gì, vì sao chỗ bán ít mà lượng lại nhỏ
Trong tổ ong dú có hai loại bình sáp. Bình mật to hơn, tròn, chứa mật lỏng. Bình phấn thường nhỏ hơn, nằm sát vùng trứng nhộng, bên trong là khối phấn nhão. Người lấy phấn phải tách từng bình bằng tay, nạo phần ruột ra, gạt bỏ vỏ sáp. Một đàn khoẻ cũng chỉ cho một ít, vì phấn là thức ăn nuôi ong non, lấy nhiều là đàn yếu.
Vì vậy phấn ong dú không phải món bán đại trà như mật. Trại có tâm thường chỉ lấy phấn ở những đàn dư, vào lúc hoa nở rộ, và để lại đủ cho đàn. Có trại cả năm chỉ lấy được vài đợt. Người mua nên hiểu chuyện này để khỏi ngạc nhiên khi chỗ bán báo hết hàng, hoặc chỉ bán theo hũ nhỏ.
Điều đó cũng là một phép thử. Nơi nào lúc nào cũng có phấn ong dú số lượng lớn, giao ngay bao nhiêu cũng được, thì mình nên hỏi kỹ hơn: họ lấy từ bao nhiêu đàn, ở đâu, đợt nào. Câu trả lời mơ hồ là tín hiệu nên dè dặt.
Phấn ong dú cũng khác phấn ong mật ở chỗ nó đã lên men. Vị chua nhẹ, hơi the, có khi phảng phất mùi trái cây chín. Màu thường nâu vàng, nâu đất, có lô sẫm hơn tuỳ hoa trong vùng. Không có một màu chuẩn nào cả, nên đừng đòi lô nào cũng giống lô nào.
Mua phấn ong dú ở đâu thì yên tâm hơn
Trại nuôi ong dú mình đến tận nơi được. Thấy hộp ong, thấy người lấy phấn, hỏi được đợt nào. Đây là nguồn chắc nhất, nhất là khi trại ở gần nhà.
Cửa hàng nói rõ trại gốc. Hỏi được tên trại, vùng nuôi, người phụ trách. Cửa hàng chỉ nói chung chung “hàng rừng”, “hàng nhà làm” thì chưa đủ.
Người quen có nuôi ong dú. Tiện và tin được, nhưng hỏi họ cất phấn thế nào. Nhiều nhà nuôi để phấn ngoài bếp vài hôm rồi mới đưa, phấn đã chua quá.
Hội nhóm trên mạng. Có người bán tử tế, có người chỉ gom lại. Xin ảnh chụp bình phấn vừa tách, xin địa chỉ trại, mua hũ nhỏ trước.
Chợ quê, người bán dạo. Khó kiểm nhất vì phấn để ngoài nắng nóng cả buổi. Nếu mua thì chỉ mua ít, về cất lạnh ngay.
Sạp bán đủ thứ đặc sản. Phấn ong dú nằm chung kệ với nấm, hạt, khô mực, không có tủ lạnh, thì cân nhắc. Phấn ẩm mà để nhiệt độ phòng lâu là dễ mốc.
Nơi có tủ mát hoặc tủ đông. Đây là tiêu chí quan trọng mà ít người để ý. Chỗ bán đàng hoàng sẽ cất phấn lạnh, không bày trên kệ.
Nơi chịu nói giới hạn của sản phẩm. Người bán nói “phấn này là thực phẩm, ai dị ứng phấn hoa thì hỏi bác sĩ trước” đáng tin hơn người bán hứa chữa đủ thứ bệnh.
Nơi bán theo hũ nhỏ. Hũ nhỏ cho mình thử trước, cất lạnh dễ, mở ra dùng hết nhanh, không để lâu trong tủ.
Nơi giao hàng có đá lạnh hoặc túi giữ nhiệt. Phấn đi xa vài ngày ngoài trời nóng sẽ lên men mạnh, phồng nắp, chua gắt. Hỏi cách đóng gói trước khi đặt.
Nơi cho hỏi đổi trả rõ ràng. Hỏi rõ chính sách đổi trả trước khi đặt: nếu nhận về thấy mốc thì xử lý thế nào, cần chụp ảnh gì.
Checklist chọn phấn ong dú khi xem hàng
Nhìn màu. Nâu vàng, nâu đất, nâu sẫm đều bình thường. Đáng ngờ là màu vàng tươi đồng đều như nghệ, hoặc nhiều chấm xanh đỏ như phấn hoa viên.
Nhìn dạng. Nhão, dẻo, có thể hơi lợn cợn. Khô rời thành viên tròn thì là phấn ong mật.
Nhìn mặt hũ. Mặt phấn không có lớp lông trắng, lông xanh. Một lớp nước mật mỏng rỉ ra là bình thường.
Ngửi. Chua thơm, dễ chịu, giống mùi lên men nhẹ. Mùi hôi, mùi mốc ẩm, mùi rượu gắt thì không mua.
Nếm một chút đầu đũa. Chua, hơi ngọt, hơi chát nhẹ. Ngọt lịm như đường là có thể đã trộn thêm mật hoặc đường.
Xem có lẫn sáp không. Vài mảnh sáp nhỏ là bình thường vì tách bằng tay. Lẫn nhiều mảnh to là người làm ẩu, mình trả tiền cho sáp.
Hỏi ngày lấy. Phấn mới lấy trong vài tuần, cất lạnh liên tục, là hàng tốt. Không ai nhớ ngày lấy thì nên dè chừng.
Hỏi cách cất ở chỗ bán. Ngăn mát hay ngăn đá, từ lúc nào. Câu trả lời cho mình biết phấn đã qua bao nhiêu lần ấm lên.
Hỏi vùng hoa. Vườn cây ăn trái, rừng tràm, vườn cà phê… Mỗi vùng ra màu và vị khác nhau, người nuôi thật sẽ kể được.
Xem hũ đựng. Hũ thuỷ tinh hoặc hũ nhựa thực phẩm, nắp kín, sạch. Túi nilon buộc thun là không ổn cho món ẩm như phấn.
Hỏi có trộn gì không. Phấn nguyên thì nói nguyên. Phấn trộn mật thì phải nói rõ, vì đó là món khác, cách dùng khác.
Những lỗi người mua phấn ong dú hay mắc
Lỗi đầu tiên là mua phấn ong dú mà mong nó giống phấn hoa ong mật. Người quen dùng phấn viên khô, rắc lên sữa chua, thấy phấn ong dú nhão và chua liền nghĩ mua nhầm hàng hỏng. Thật ra hai món khác hẳn nhau. Nếu mình chỉ quen vị phấn viên, nên mua hũ nhỏ thử trước, đừng mua cả ký.
Lỗi thứ hai là mua nhiều cho rẻ rồi để ngăn mát quá lâu. Phấn ẩm vẫn tiếp tục lên men trong ngăn mát, chỉ chậm hơn. Vài tuần sau mở ra thấy chua gắt, có khi nổi mốc. Muốn mua nhiều thì chia hũ nhỏ, phần chưa dùng cất ngăn đá, lấy ra dần.
Lỗi thứ ba là tin vào lời hứa chữa bệnh. Phấn ong dú là thực phẩm. Người bán nói nó chữa được bệnh gan, bệnh dạ dày, bệnh ung thư là người bán không đáng tin, dù phấn có thật đi nữa. Ai đang có bệnh, đang mang thai, đang cho con bú, hay có cơ địa dị ứng thì hỏi bác sĩ trước khi dùng.
Lỗi thứ tư là không hỏi chuyện vận chuyển. Phấn gửi thường, không đá, đi hai ba ngày giữa mùa nắng, về tới nơi đã phồng nắp. Người mua bực, người bán cũng thiệt. Hỏi trước một câu là tránh được.
Cửa hàng Shop Ong Dú lấy hàng từ Trại Ong Quý – Aron Bee ở Trảng Bàng, Tây Ninh. Sản phẩm niêm yết thường trực là mật ong dú và tổ giống; phấn ra theo đợt và lượng ít, nên nếu cần thì hỏi cửa hàng xem đợt này trại có không, cất và gửi thế nào.
Nhận phấn ong dú về nhà làm gì ngay
Mở thùng kiểm liền. Đá lạnh còn hay tan hết, hũ có nứt, nắp có phồng không. Chụp ảnh nếu có gì bất thường.
Mở nắp ngửi. Chua thơm là ổn. Mùi khó chịu, có lông mốc thì chụp ảnh và báo người bán ngay trong ngày.
Không để ngoài quá lâu. Kiểm xong là cất lạnh. Đừng để hũ trên bàn cả buổi chiều.
Chia hũ nhỏ. Lấy muỗng sạch, khô chia ra hũ nhỏ, mỗi hũ đủ dùng một hai tuần.
Hũ đang dùng để ngăn mát. Mỗi lần lấy dùng muỗng khô, đậy nắp ngay.
Hũ để dành cho ngăn đá. Phấn đông lại vẫn dùng được, lấy ra để ngăn mát cho mềm.
Không dùng muỗng ướt. Nước lã vào hũ là mốc nhanh nhất.
Dán ngày lên nắp. Ghi ngày nhận, ngày mở. Vài tuần sau không phải đoán.
Thử lượng nhỏ trước. Lần đầu dùng chỉ một chút, xem cơ thể có phản ứng gì không, nhất là người hay dị ứng.
Không cho trẻ nhỏ dùng tuỳ tiện. Trẻ nhỏ, người có bệnh nền thì hỏi bác sĩ trước.
Ghi lại cảm nhận lô này. Màu, mùi, vị. Lần sau mua so lại, mình sẽ dần biết phấn nào đúng gu.
Câu hỏi thường gặp
Phấn ong dú có vị chua là bình thường hay đã hỏng?
Chua nhẹ, thơm là bình thường vì phấn ong dú lên men tự nhiên trong bình sáp. Phấn hỏng thường có mùi hôi, mùi mốc hoặc có lông trắng, lông xanh trên mặt. Chua gắt như giấm lâu ngày thì phấn đã để quá lâu ở nơi ấm.
Phấn ong dú khô thành viên có phải hàng thật không?
Phấn ong dú thật ở dạng nhão, ẩm, không thành viên tròn. Phấn viên khô nhiều màu là phấn hoa do ong mật mang về, thu bằng lưới ở cửa tổ. Có nơi sấy phấn ong dú cho khô, nhưng khi đó họ phải nói rõ là đã sấy.
Mua phấn ong dú bao nhiêu là vừa cho lần đầu?
Lần đầu nên mua một hũ nhỏ để thử vị và xem cơ thể có hợp không. Thấy hợp rồi mới mua thêm, và nhớ chia hũ cất ngăn đá phần chưa dùng.
Phấn ong dú có lẫn mảnh sáp có sao không?
Vài mảnh sáp nhỏ là bình thường vì phấn được nạo từ bình sáp bằng tay. Nếu sáp lẫn nhiều, mảnh to, thì người làm chưa kỹ. Có thể gạt bỏ khi dùng, nhưng lần sau nên chọn nơi làm sạch hơn.
Phấn ong dú gửi xa có cần đá lạnh không?
Nên có, nhất là đi xa hoặc vào mùa nóng. Phấn ẩm gặp nóng sẽ lên men mạnh, phồng nắp, chua gắt. Hỏi người bán cách đóng gói trước khi đặt.
Người dị ứng phấn hoa có dùng phấn ong dú được không?
Không nên tự thử. Phấn ong dú vẫn là phấn hoa, có thể gây dị ứng như phấn hoa thường. Người từng dị ứng hoặc có hen suyễn nên hỏi bác sĩ trước.
