Phấn ong dú và phấn hoa ong mật là hai món khác nhau. Phấn ong dú nhão, chua, đã lên men trong bình sáp, phải cất lạnh, lượng ít. Phấn hoa ong mật là viên khô nhiều màu, vị ngọt nhẹ, cất được lâu hơn, dễ mua hơn. Cần món dùng đều hằng ngày, dễ cất thì chọn phấn viên; muốn thử vị lên men đặc trưng và chịu khó cất lạnh thì chọn phấn ong dú.
Câu bà con hỏi nhiều nhất là: “Cái nào tốt hơn?”. Câu hỏi đó khó trả lời thật thà, vì mỗi loại hợp một kiểu người dùng. Bài này không phán loại nào hơn, mà đặt hai thứ cạnh nhau để mình tự thấy cái nào hợp với nhà mình, túi tiền mình và thói quen mình.
Hai loại phấn sinh ra từ hai cách làm khác nhau
Ong mật đi lấy phấn, vo thành hai viên nhỏ dính ở chân sau rồi bay về. Người nuôi đặt một tấm lưới có lỗ ở cửa tổ, ong chui qua thì viên phấn rớt xuống khay. Người ta gom khay đó, sấy khô, sàng, đóng gói. Vì vậy phấn hoa ong mật thường là những viên tròn rời, nhiều màu: vàng, cam, nâu, có khi xanh, tím, tuỳ loài hoa.
Ong dú thì không có lưới bẫy phấn nào dùng được. Phấn ong dú phải lấy từ bên trong tổ. Ong mang phấn về, trộn với chút mật và chất tiết từ cơ thể, nhồi vào bình sáp rồi để yên. Phấn ở trong đó lên men một thời gian, thành khối nhão chua. Người lấy phải mở tổ, tách từng bình phấn, nạo ruột ra.
Hai cách làm đó quyết định gần như mọi khác biệt mình thấy lúc mua. Phấn viên khô, nhẹ, dễ đóng túi, cất được lâu ở nơi khô mát nếu đậy kín. Phấn ong dú ẩm, nặng, dễ mốc, phải cất lạnh, lấy được ít nên khó có hàng nhiều.
Một điểm hay bị lẫn: ong mật cũng có “phấn lên men” trong tổ của nó, dân nuôi hay gọi là bánh phấn. Nhưng thứ bày bán phổ biến nhất của ong mật vẫn là phấn viên khô. Còn với ong dú, thứ bán ra gần như luôn là phấn lên men, vì không có cách nào khác để lấy.
Bảng so nhanh: phấn ong dú và phấn hoa ong mật
Dạng. Phấn ong dú nhão, dẻo, đôi khi lợn cợn. Phấn ong mật là viên tròn khô, rời.
Màu. Phấn ong dú nâu vàng đến nâu sẫm, khá đều trong một hũ. Phấn ong mật nhiều màu xen nhau.
Vị. Phấn ong dú chua, hơi chát, có mùi lên men. Phấn ong mật ngọt nhẹ, bùi, có vị hoa.
Độ ẩm. Phấn ong dú ẩm, có thể rỉ nước mật. Phấn ong mật đã sấy khô.
Cách cất. Phấn ong dú phải ngăn mát hoặc ngăn đá. Phấn ong mật để nơi khô mát, kín, có thể để ngăn mát cho lâu hơn.
Lượng mỗi lần lấy. Phấn ong dú rất ít mỗi đàn. Phấn ong mật thu được nhiều hơn hẳn trong mùa hoa.
Độ sẵn hàng. Phấn ong dú theo đợt, có lúc hết. Phấn ong mật dễ mua quanh năm hơn.
Cách dùng phổ biến. Phấn ong dú ăn từng chút, trộn mật hoặc sữa chua. Phấn ong mật nhai trực tiếp, rắc lên món ăn, xay sinh tố.
Vận chuyển. Phấn ong dú cần giữ lạnh khi đi xa. Phấn ong mật gửi thường được nếu đóng kín.
Rủi ro khi mua. Phấn ong dú dễ hỏng vì cất sai. Phấn ong mật dễ bị ẩm nếu túi hở, lâu ngày mất mùi.
Ai nên cẩn thận. Cả hai đều là phấn hoa, người dị ứng phấn hoa hoặc hen suyễn nên hỏi bác sĩ trước khi dùng loại nào.
Khi nào nên chọn phấn ong dú, khi nào nên chọn phấn viên
Nếu mình muốn một món dùng đều đặn mỗi sáng, đi công tác mang theo được, không lo tủ lạnh, thì phấn hoa viên tiện hơn hẳn. Một túi kín để trong hộc tủ bếp, mỗi ngày lấy một ít. Với người bận rộn, chuyện tiện quan trọng hơn chuyện lạ.
Nếu mình đã nuôi ong dú, hoặc thích vị lên men chua nhẹ như người thích nem chua, thích dưa cải, thì phấn ong dú là món thú vị để thử. Nó hợp ăn từng chút, trộn vào muỗng mật, vào chén sữa chua. Nhiều người ăn lần đầu thấy lạ, lần thứ ba thì nghiền.
Nếu mua làm quà, cần nghĩ tới người nhận. Phấn ong dú phải cất lạnh ngay, người nhận không biết lại để trên bàn mấy hôm là hỏng. Tặng thì nên kèm một dòng dặn cất ngăn mát, hoặc chọn món dễ cất hơn. Mật ong dú là lựa chọn an toàn hơn nhiều khi tặng: cửa hàng Shop Ong Dú có hũ 100ml 290.000đ, gọn, không cần đá lạnh khi đưa tận tay.
Nếu mình có trẻ nhỏ, người già, người đang bệnh trong nhà, thì đừng chọn theo lời đồn. Cả hai loại phấn đều là thực phẩm, không phải thuốc. Hỏi bác sĩ trước khi cho người trong nhà dùng đều đặn.
Mua phấn nào cũng cần hỏi người bán mấy câu này
Phấn này của ong gì? Ong mật hay ong dú. Người bán trả lời lấp lửng là chưa ổn.
Lấy đợt nào? Phấn mới vẫn ngon hơn phấn để lâu, nhất là phấn ong dú.
Đã sấy hay chưa? Phấn ong dú mà đã sấy khô thì vị khác hẳn, cần biết trước.
Có trộn mật, đường gì không? Hàng trộn phải nói rõ. Phấn ngọt lịm bất thường thì hỏi lại.
Cất thế nào trong lúc chờ bán? Phấn ong dú phải có chỗ lạnh. Phấn viên phải có túi kín, nơi khô.
Gửi đi có giữ lạnh không? Đặc biệt với phấn ong dú vào mùa nóng.
Một hũ dùng được bao lâu sau khi mở? Người bán có kinh nghiệm sẽ dặn kỹ chỗ này.
Vùng hoa là gì? Người nuôi thật kể được vườn cây, mùa hoa quanh trại.
Có hũ nhỏ để thử không? Nơi chịu bán hũ nhỏ thường tự tin về hàng.
Nếu nhận về bị mốc thì sao? Hỏi rõ chính sách đổi trả trước khi đặt, cần chụp ảnh gì, báo trong bao lâu.
Có cam kết chữa bệnh gì không? Câu này để thử người bán. Ai trả lời “chữa được” là mình nên đi chỗ khác.
Những hiểu lầm khi so hai loại phấn
“Phấn ong dú đắt hơn nên tốt hơn.” Đắt chủ yếu vì lấy được ít và tốn công tách tay, không có nghĩa là bổ hơn.
“Phấn viên nhiều màu là phẩm màu.” Phần lớn là màu tự nhiên của nhiều loài hoa. Màu đều tăm tắp mới đáng ngờ.
“Phấn ong dú chua là hỏng.” Chua nhẹ là đúng tính chất lên men. Mốc, hôi mới là hỏng.
“Phấn viên không cần cất kỹ.” Túi hở gặp ẩm vẫn mốc, vẫn mất mùi.
“Ai ăn cũng được.” Người dị ứng phấn hoa phải hỏi bác sĩ trước.
“Ăn càng nhiều càng tốt.” Là thực phẩm thì ăn vừa phải. Lần đầu chỉ dùng một chút để thử.
“Phấn ong dú khô là hàng xịn hơn.” Khô là đã qua sấy, không phải tự nhiên như vậy.
“Mua một lần cả ký cho rẻ.” Với phấn ong dú, mua nhiều là dễ hỏng nếu nhà không có ngăn đá rộng.
“Hai loại dùng thay nhau y hệt.” Vị và độ ẩm khác nhau, trộn món nào cũng phải điều chỉnh.
“Phấn nào cũng cho trẻ nhỏ ăn được.” Trẻ nhỏ nên hỏi bác sĩ, và trẻ dưới 1 tuổi tuyệt đối không dùng mật đi kèm.
“Nhãn ghi rừng là phấn rừng thật.” Hỏi nguồn cụ thể. Chữ “rừng” trên nhãn chưa chứng minh được gì.
Câu hỏi thường gặp
Phấn ong dú có thay được phấn hoa ong mật không?
Thay được về mặt là một món ăn từ phấn hoa, nhưng vị và cách dùng khác. Phấn ong dú chua, nhão, ăn từng chút; phấn viên khô, ngọt nhẹ, dễ rắc lên món ăn. Đổi qua thì nên bắt đầu bằng lượng nhỏ.
Tại sao phấn ong dú ít người bán hơn phấn viên?
Vì không có cách thu phấn ong dú hàng loạt bằng lưới như ong mật. Người nuôi phải mở tổ, tách tay từng bình phấn, mỗi đàn cho rất ít. Lấy nhiều thì đàn yếu nên trại tử tế chỉ lấy ở đàn dư.
Phấn viên của ong mật để được bao lâu?
Nếu đã sấy khô và đựng kín, để nơi khô mát thì để được khá lâu, lâu hơn phấn ong dú nhiều. Nhưng túi hở, gặp ẩm thì vẫn mốc. Xem hạn dùng người bán ghi và đậy kín sau mỗi lần lấy.
Có nên trộn chung phấn ong dú với phấn viên không?
Không cần trộn sẵn. Nếu thích thì trộn từng chén nhỏ lúc ăn. Trộn sẵn cả hũ thì phấn viên hút ẩm từ phấn ong dú, mềm ra và dễ hỏng cả hai.
Phấn ong dú mua về để ngoài được mấy ngày?
Không nên để ngoài. Phấn ong dú ẩm, nhiệt độ phòng ở Việt Nam làm nó lên men nhanh và dễ mốc. Nhận về là cất ngăn mát, phần chưa dùng tới thì cất ngăn đá.
