Làm đại lý mật ong dú cần chuẩn bị bốn thứ trước khi nhập hũ đầu tiên: một chỗ bày mát, tránh nắng; đủ hiểu sản phẩm để trả lời khách vì sao mật này chua và loãng; vốn nhập vừa tốc độ bán chứ không ôm hàng; và cách giữ mật không lên men trong lúc chờ bán. Bốn thứ này quyết định đại lý sống được hay không, hơn là chuyện giá nhập.
Một câu bà con hay hỏi: "Nhà có mặt tiền ở chợ, khách quen đông, nhập về là bán được chứ gì?" Mặt tiền đông người là lợi thế thật. Nhưng mật ong dú khác mật ong thường ở chỗ khách lạ cầm lên, thấy loãng, nếm thấy chua, rồi hỏi "mật này hư rồi hả". Nếu người đứng quầy không giải thích được trong hai câu, hũ mật quay về kệ.
Mật ong dú khác gì để phải chuẩn bị riêng?
Ong dú là ong không ngòi, nhỏ, đen, làm tổ trong hốc cây hay trong thùng gỗ. Chúng đựng mật trong những bình sáp tròn chứ không trong bánh tổ lục giác như ong mật. Mật ra ít, loãng, vị chua nhẹ, mùi thơm khác hẳn. Người quen thì thích chính cái chua đó. Người chưa quen dễ nghĩ là mật giả hay mật hỏng.
Cũng vì loãng và nhiều nước, mật ong dú nhạy với nóng. Một kệ hàng đặt sát cửa kính hướng tây, chiều nào cũng hứng nắng, vài tuần sau có hũ phồng nắp, có hũ sủi bọt. Mật ong thường để vậy có khi chẳng sao. Mật ong dú thì không chịu được lâu.
Thêm nữa, mật ong dú bán giá cao hơn mật ong thường nhiều lần vì sản lượng ít và công lấy từng bình sáp. Ví dụ ở cửa hàng Shop Ong Dú, hũ 100ml niêm yết 290.000đ, hũ 200ml 580.000đ, hũ 500ml 1.450.000đ. Khách bỏ ra số tiền như vậy sẽ hỏi nhiều, và có quyền hỏi nhiều.
Nên chuẩn bị của đại lý mật ong dú gồm ba phần: chỗ giữ hàng, người đứng quầy, và đồng vốn. Thiếu phần nào thì phần còn lại gánh không nổi.
Checklist chỗ bày và chỗ cất
Kệ tránh nắng trực tiếp. Không đặt sát cửa kính, không đặt cạnh tủ lạnh thổi hơi nóng ra sau, không gần bếp.
Phòng thoáng, mát. Nhiệt độ phòng càng ổn định càng tốt. Nếu có máy lạnh ban ngày mà đêm tắt thì mật vẫn chịu nóng lạnh thất thường.
Chỗ cất hàng chưa bày. Thùng hàng dự trữ để nơi tối, mát, kê cao khỏi nền, không để trên gác lửng sát mái tôn.
Tủ mát cho hàng đã mở. Hũ mở cho khách nếm, hoặc hàng phải giữ lâu, cất tủ mát nếu nguồn hướng dẫn như vậy.
Kệ đủ chắc. Hũ thủy tinh nặng. Kệ gỗ mỏng, kệ nhựa lắp ghép dễ võng, rơi một tầng là mất cả buổi bán.
Kê theo lô. Mỗi tầng một lô, có ghi ngày nhận. Lô cũ ra trước, lô mới vào sau.
Không để chung với đồ mùi mạnh. Xà phòng, nước giặt, khô cá, cà phê rang để cạnh lâu ngày có thể ám vào nắp hũ.
Lối đi rộng. Khách cầm hũ lên xem, trẻ con chạy qua. Chỗ chật là chỗ dễ vỡ.
Ánh sáng đủ để soi hũ. Khách thích đưa hũ lên soi màu mật. Đèn trắng dịu, không dùng đèn nóng chiếu thẳng vào kệ.
Góc nếm thử riêng. Que nếm dùng một lần, khay đựng que đã dùng, hũ nếm riêng không đụng vào hàng bán.
Sổ hoặc bảng theo dõi. Ngày nhập, số hũ, số đã bán, hũ lỗi. Đơn giản nhưng phải ghi đều.
Chỗ để thùng vỡ, hũ lỗi. Tách riêng ngay, không để lẫn, chụp ảnh lại để làm việc với nguồn.
Người đứng quầy cần hiểu sản phẩm tới mức nào?
Không cần thành người nuôi ong. Nhưng phải trả lời được năm câu khách hỏi nhiều nhất: vì sao mật chua, vì sao loãng, sao đắt vậy, cất ở đâu, trẻ nhỏ dùng được không. Câu cuối có đáp án dứt khoát: trẻ dưới một tuổi không dùng mật, người có bệnh nền thì hỏi bác sĩ trước.
Câu "vì sao chua" nên trả lời bằng chuyện thật: ong dú cất mật trong bình sáp, mật lên men nhẹ tự nhiên trong tổ, nên có vị chua thanh. Không cần nói thêm. Đừng thêm thắt chuyện mật này chữa được bệnh gì. Mật ong dú là thực phẩm, và nói quá công dụng là cách nhanh nhất để mất khách kỹ tính.
Câu "sao đắt" thì trả lời bằng công sức: một tổ cho ít mật, phải lấy từng bình, mùa mưa lại ít hơn. Không cần so với giá chỗ khác. Khách hiểu được công thì tự thấy giá.
Người đứng quầy cũng nên biết khi nào phải từ chối bán. Hũ phồng nắp, mật sủi bọt mạnh, mùi lạ, thì rút khỏi kệ, không bán giảm giá cho xong. Một hũ hỏng đến tay khách làm mất cả chục khách sau.
Tốt nhất là xin nguồn cho đi xem trại một lần. Đứng cạnh tổ ong dú, nhìn những bình mật tròn, nghe người nuôi kể chuyện mùa hoa, người bán sẽ kể lại cho khách bằng giọng của người đã thấy tận mắt.
Tính vốn nhập và câu hỏi cho nguồn hàng
Nhập ít, nhập đều. Đợt đầu nhập vừa đủ thử, xem khách hỏi cỡ hũ nào nhiều. Đừng nhập một lần cho cả mùa.
Đa số khách lần đầu mua hũ nhỏ. Khách mới thường thử hũ nhỏ trước. Hũ to hợp khách quen đã biết vị.
Tính cả tiền chết trong hũ vỡ, hũ lỗi. Hàng thủy tinh, hàng thực phẩm, luôn có hao hụt. Hỏi nguồn xử lý thế nào trước khi tính lời lỗ.
Hỏi nguồn có kiểm nghiệm theo lô không. Có phiếu theo lô thì mình yên tâm trả lời khách.
Hỏi hạn dùng và cách bảo quản. Ghi ra giấy, dán ở kho cho người làm cùng đọc.
Hỏi chính sách đổi trả hàng lỗi. Hũ sủi bọt khi vừa nhận, nắp hở, vỡ trên đường: ai chịu, báo trong bao lâu, cần ảnh gì.
Hỏi giá bán lẻ khuyến nghị. Bán quá thấp làm rối thị trường, bán quá cao thì khách đi. Thống nhất từ đầu.
Hỏi vùng bán. Có đại lý khác gần mình không. Hai đại lý cạnh nhau giành khách thì cả hai mệt.
Hỏi tài liệu giới thiệu. Ảnh trại, mô tả sản phẩm đúng mực, để mình dùng khi bán online mà không phải tự viết đoán.
Hỏi tần suất giao. Mùa nào nhiều hàng, mùa nào ít. Biết trước để khỏi hứa với khách điều không có.
Thanh toán rõ ràng. Thống nhất cách thanh toán, giữ chứng từ mỗi lần nhập.
Không ký vào chỉ tiêu doanh số vô lý. Cam kết bán bao nhiêu mỗi tháng mà không bán được thì mình là người ôm hàng.
Giấy tờ và những việc nên hỏi trước khi mở
Bán nguyên hũ đã đóng gói của nguồn. Giữ chứng từ nhập, giữ nhãn nguyên vẹn, cất đúng cách là phần việc chính của mình.
Định san chiết, dán nhãn riêng. Lúc đó mình chịu trách nhiệm như người sản xuất, cần chuẩn bị nhiều hơn. Xem bài riêng về dán nhãn riêng.
Đăng ký kinh doanh. Mở cửa hàng có biển, bán thường xuyên thì hỏi xem mình cần đăng ký hộ kinh doanh hay chưa.
Điều kiện an toàn thực phẩm. Tùy loại hình và quy mô, có thể cần giấy chứng nhận hoặc bản cam kết. Không đoán, hỏi trước.
Hỏi đúng nơi. Cơ quan an toàn thực phẩm của tỉnh, hoặc phòng kinh tế xã nơi đặt cửa hàng, là chỗ trả lời chắc nhất.
Hợp đồng với nguồn. Dù làm nhỏ, vẫn nên có một bản thỏa thuận ghi chất lượng, đổi trả, giá bán, vùng bán.
Hồ sơ theo lô. Mỗi lô một bìa: phiếu kiểm nghiệm, chứng từ, ảnh nhãn.
Giữ hũ mẫu. Mỗi lô giữ một, hai hũ không bán. Khách phản ánh thì có cái để so.
Lời quảng cáo. Không ghi "chữa bệnh", "trị ho", "thần dược" trên bảng hiệu, tờ rơi, bài đăng mạng.
Ảnh trên mạng. Chỉ dùng ảnh nguồn cho phép, hoặc tự chụp. Không lấy ảnh trại của người khác.
Chuẩn bị sổ ghi khách phản ánh. Ai phản ánh gì, lô nào, xử lý ra sao. Sổ này cho mình biết lô nào có vấn đề sớm nhất.
Câu hỏi thường gặp
Làm đại lý mật ong dú cần vốn bao nhiêu?
Không có con số chung, vì phụ thuộc vào số hũ mình nhập, cỡ hũ và điều kiện của nguồn. Cách an toàn là nhập đợt đầu nhỏ, bán thử vài tuần, rồi mới tính đợt sau theo tốc độ bán thật.
Không có tủ mát có làm đại lý mật ong dú được không?
Được nếu chỗ bày mát, tránh nắng và mình nhập vừa đủ bán. Nhưng hàng đã mở nắp cho khách nếm và hàng phải giữ lâu thì nên có chỗ mát, theo hướng dẫn bảo quản của nguồn.
Đại lý có được tự đặt giá bán lẻ không?
Tùy thỏa thuận với nguồn. Nhiều nơi có giá bán lẻ khuyến nghị để các điểm bán không giẫm chân nhau. Nên thống nhất bằng giấy trước khi bán.
Bán mật ong dú online thay vì mở quầy có dễ hơn không?
Online đỡ tiền mặt bằng nhưng lại thêm khâu đóng gói chống vỡ và giải thích qua tin nhắn. Mật ong dú cần giải thích nhiều, nên người bán online càng phải hiểu sản phẩm.
Muốn làm điểm bán mật của Shop Ong Dú thì hỏi ai?
Hỏi trực tiếp cửa hàng Shop Ong Dú. Nên hỏi rõ có nhận đại lý không, điều kiện, giấy tờ đi kèm theo lô và chính sách đổi trả trước khi nhập.
Đại lý có phải tự gửi mật đi kiểm nghiệm không?
Nếu nguồn đã có phiếu kiểm nghiệm theo lô thì đại lý giữ bản đó. Khi nghi một lô có vấn đề, hoặc khi mình đóng gói lại dán nhãn riêng, thì nên tự gửi mẫu.
