Nhập sỉ mật ong dú, tối thiểu nên đòi ba thứ: phiếu kết quả kiểm nghiệm gắn đúng lô mình nhận, chứng từ mua bán ghi rõ lô, số lượng, ngày giao, và thông tin cơ sở sản xuất có địa chỉ thật để mình tự đối chiếu được. Thiếu một trong ba, mình đang ôm rủi ro thay cho người bán.
Chuyện hay gặp: người mới làm điểm bán gom được vài chục lít, nguồn gửi kèm một tờ phiếu kiểm nghiệm chụp bằng điện thoại, góc giấy đã mờ, ngày lấy mẫu từ mùa trước. Mật thì về rồi, tiền thì trả rồi. Đến lúc khách hỏi "mật này có giấy không", mình mới thấy tờ giấy trong tay chẳng nói gì về lô hàng đang nằm trên kệ.
Bài này đi qua từng loại giấy nên đòi, đọc chúng thế nào, và khi nào nên dừng lại không nhập. Phần thủ tục của chính mình khi đóng gói bán lại chỉ nói ở mức nguyên tắc, vì quy định thay đổi theo quy mô và từng địa phương.
Vì sao giấy tờ của mật ong dú quan trọng hơn mật ong thường?
Mật ong dú là mật của ong không ngòi. Nó loãng hơn, chua nhẹ hơn và nhiều nước hơn mật ong thường. Chính vì nhiều nước, mật dễ lên men nếu lấy không sạch hoặc cất không mát. Một lô mật để lâu trong can nhựa ngoài hiên có thể đã sủi bọt bên trong mà nhìn qua can không thấy.
Mật ong dú cũng ít. Một tổ cho rất ít mật mỗi lần lấy, nên một người nuôi nhỏ khó gom đủ hàng sỉ cho đều. Khi cầu nhiều hơn cung, chỗ hở xuất hiện: mật gom từ nhiều nhà, mật pha, có khi là mật ong thường pha thêm chút chua. Người bán lẻ mua một hũ thì thiệt một hũ. Người nhập sỉ mua cả lô thì thiệt cả lô, lại còn mang tiếng với khách quen.
Giấy tờ không biến mật xấu thành mật tốt. Nhưng nó cho mình hai thứ. Thứ nhất là một mốc để so: lô này đã được đo những chỉ tiêu gì, ra kết quả thế nào. Thứ hai là dấu vết: nếu có chuyện, mình biết hàng từ đâu ra, ai chịu trách nhiệm phần nào.
Người nuôi có trại thật thường không ngại đưa giấy. Họ biết mật của mình mùa nào ra sao. Người ngại đưa, hay đưa một tờ chung chung cho mọi lô, là chỗ mình nên hỏi kỹ thêm trước khi chuyển tiền.
Danh sách giấy tờ nên đòi khi nhập sỉ mật ong dú
Phiếu kết quả kiểm nghiệm. Do phòng thử nghiệm độc lập cấp, có tên phòng, ngày nhận mẫu, ngày trả kết quả, tên mẫu và các chỉ tiêu đã đo.
Mã lô hoặc ngày lấy mật ghi trên phiếu. Phiếu phải nói được mẫu lấy từ lô nào. Phiếu ghi chung "mật ong dú" không có lô thì chỉ chứng minh từng có một mẫu đạt, không chứng minh lô mình mua.
Chứng từ mua bán. Hóa đơn, phiếu xuất kho hay giấy bán hàng có chữ ký, ghi tên hàng, số lượng, dung tích, ngày giao và mã lô khớp với phiếu kiểm nghiệm.
Thông tin cơ sở sản xuất. Tên cơ sở hoặc trại, địa chỉ cụ thể, người chịu trách nhiệm, số điện thoại. Địa chỉ phải đủ để mình đến tận nơi nếu muốn.
Giấy liên quan an toàn thực phẩm của cơ sở. Tùy quy mô, cơ sở có thể có giấy chứng nhận đủ điều kiện hoặc bản cam kết. Hỏi họ đang có loại nào, bản chụp còn hạn hay không.
Hồ sơ công bố sản phẩm của nguồn. Nếu nguồn bán mật đã đóng gói mang tên họ, hỏi xem sản phẩm đã có hồ sơ công bố chưa. Bán nguyên hũ của họ thì giấy này giúp mình trả lời khách.
Mô tả cách sơ chế. Mật để nguyên hay đã hạ thủy phần (giảm bớt nước), lọc mấy lớp, đóng vào đồ chứa gì. Hai lô khác cách sơ chế thì vị và độ bền khác nhau.
Loài ong và nơi nuôi. Ong dú có nhiều loài, mật mỗi loài khác vị. Ghi rõ loài và vùng nuôi để khi khách hỏi mình không phải đoán.
Hướng dẫn bảo quản bằng văn bản. Nhiệt độ nên giữ, có cần để mát không, dùng trong bao lâu sau khi mở. Điều này sau sẽ in lên nhãn hoặc dặn khách.
Thỏa thuận đổi trả cho hàng lỗi. Ghi ra giấy: hũ vỡ, mật sủi bọt khi vừa nhận, tách lớp bất thường thì xử lý thế nào, báo trong mấy ngày.
Ảnh hoặc video lấy mật của đúng lô. Không thay được phiếu kiểm nghiệm, nhưng bổ sung thêm dấu vết. Nên có ngày quay để đối chiếu với ngày lấy mật.
Bản lưu của chính mình. Mỗi lô một bìa hồ sơ: phiếu, chứng từ, ảnh nhãn, vài hũ mẫu niêm lại. Khi có chuyện, đây là thứ cứu mình.
Đọc phiếu kiểm nghiệm thế nào cho khỏi bị lừa bằng một tờ giấy?
Việc đầu tiên là nhìn ngày. Ngày nhận mẫu nên gần với ngày lấy mật của lô mình mua. Mật ong dú mùa khô và mùa mưa khác nhau rõ: mùa mưa thường loãng hơn, chua hơn. Một phiếu của mùa khô năm trước không nói được gì về lô mùa mưa năm nay.
Việc thứ hai là nhìn tên mẫu. Phiếu ghi "mẫu do khách hàng gửi" là chuyện bình thường, vì phòng thử nghiệm chỉ chịu trách nhiệm cho đúng mẫu nhận được. Nghĩa là nếu người bán gửi đi một mẫu đẹp nhất, phiếu sẽ đẹp. Muốn chắc hơn, mình xin được tự lấy mẫu từ lô của mình và tự gửi, hoặc cùng niêm mẫu với người bán rồi mới gửi.
Việc thứ ba là nhìn các chỉ tiêu. Mật ong dú nhiều nước hơn mật ong thường, nên nếu đem so với chuẩn của mật ong thường, chỉ tiêu độ ẩm dễ bị đọc là "không đạt" dù mật hoàn toàn thật. Ngược lại, một phiếu cho thấy độ ẩm thấp bất thường cũng là chỗ nên hỏi: mật đã hạ thủy phần, hay đây không phải mật ong dú. Không chắc đọc thế nào thì hỏi thẳng phòng thử nghiệm đã cấp phiếu.
Việc cuối là kiểm tờ phiếu có thật không. Phòng thử nghiệm có tên, có địa chỉ, có số điện thoại. Gọi hỏi số phiếu đó có phải do họ cấp hay không. Việc này mất năm phút và loại được khá nhiều tờ phiếu chỉnh sửa trên máy.
Những chỗ người nhập sỉ hay bỏ sót
Nhận ảnh chụp thay vì bản rõ. Ảnh mờ, mất góc, không đọc được số phiếu. Xin bản quét đủ trang hoặc bản gốc để chụp lại.
Một phiếu dùng cho cả năm. Mỗi lô, hoặc ít nhất mỗi mùa lấy mật, nên có kết quả riêng. Hỏi nguồn họ kiểm định kỳ ra sao.
Không ghi mã lô lên chứng từ. Chứng từ chỉ ghi "mật ong dú 20 lít" thì sau này không nối được với phiếu nào.
Tin lời hứa miệng về đổi trả. Lúc vui thì dễ nói. Lúc có hàng lỗi mới cần giấy. Ghi ra, hai bên cùng giữ.
Không giữ mẫu đối chứng. Mỗi lô giữ lại vài hũ nhỏ, dán ngày, cất mát. Khi khách phản ánh, mình có cái để so.
Gộp lô cũ với lô mới. Đổ chung vào một can cho tiện là mất luôn dấu vết của cả hai lô.
Chỉ hỏi giấy mà không hỏi người. Gọi điện, hỏi chuyện mùa hoa, số tổ, cách lấy mật. Người nuôi thật trả lời được cụ thể.
Không hỏi mật đã hạ nước chưa. Mật để nguyên và mật đã hạ thủy phần bán với cách bảo quản khác nhau, phải biết để dặn khách.
Quên hỏi đồ chứa. Can nhựa loại gì, có sạch không, đã chứa gì trước đó. Mật chua nhẹ để lâu trong đồ chứa không hợp dễ ám mùi.
Không đến trại lần nào. Ít nhất một lần trước khi nhập lớn. Nhìn hàng tổ, chỗ sơ chế, cách người ta làm.
Nghĩ rằng giấy của nguồn là giấy của mình. Khi mình đóng gói lại và dán tên mình, phần trách nhiệm chuyển sang mình. Phần này nói ở mục dưới.
Khi mình đóng gói lại bán thì giấy tờ của mình thế nào?
Bán nguyên hũ của nguồn. Mình là người bán lẻ. Giữ chứng từ nhập hàng, giữ hàng đúng cách bảo quản, không bóc nhãn của họ.
San chiết sang hũ khác, dán nhãn mình. Lúc này mình gần như đứng ra làm người chịu trách nhiệm sản phẩm. Giấy tờ của nguồn chỉ là đầu vào.
Hồ sơ công bố. Thực phẩm đóng gói sẵn mang tên mình thường phải làm hồ sơ công bố theo quy định. Đừng đoán, hỏi trước.
Điều kiện chỗ san chiết. Chỗ làm phải sạch, tách khỏi bếp nấu, có nước sạch, dụng cụ riêng. Tùy quy mô có thể cần giấy chứng nhận hoặc bản cam kết.
Nhãn hàng hóa. Nhãn thực phẩm thường có tên sản phẩm, thành phần, dung tích, ngày đóng gói, hạn dùng, tên địa chỉ người chịu trách nhiệm, hướng dẫn bảo quản.
Lời nói trên nhãn. Không ghi công dụng chữa bệnh. Mật ong dú là thực phẩm.
Hỏi đúng nơi. Thủ tục cụ thể nên hỏi cơ quan an toàn thực phẩm của tỉnh, hoặc phòng kinh tế xã nơi mình đặt điểm bán.
Hỏi trước khi in nhãn. In một lần vài trăm cái nhãn rồi mới biết thiếu dòng là tốn tiền in lại.
Giữ hồ sơ theo lô. Mỗi lô san chiết ghi ngày, số hũ, lô nhập gốc. Đây là sợi dây nối mình với nguồn khi cần.
Đừng chép giấy của người khác. Dùng phiếu kiểm nghiệm của nguồn để quảng cáo cho sản phẩm mang tên mình mà không ghi rõ nguồn là chỗ dễ sinh chuyện.
Làm nhỏ thì vẫn phải làm đúng. Bán vài chục hũ một tháng cũng là bán thực phẩm. Cứ hỏi, cứ ghi chép, không ai trách người cẩn thận.
Câu hỏi thường gặp
Mua sỉ mật ong dú không có phiếu kiểm nghiệm có bán được không?
Mua thì vẫn mua được, nhưng mình không có gì để trả lời khách và không có dấu vết khi có chuyện. Nếu nguồn chưa có phiếu, mình có thể đề nghị cùng lấy mẫu từ lô rồi gửi một phòng thử nghiệm, chi phí hai bên thỏa thuận.
Phiếu kiểm nghiệm mật ong có thời hạn bao lâu?
Phiếu không có "hạn" theo nghĩa giấy phép; nó chỉ nói về mẫu được đo vào ngày đó. Vì mật mỗi mùa mỗi khác, phiếu càng gần ngày lấy mật của lô mình mua thì càng có nghĩa.
Nên nhập sỉ từ trại nuôi hay từ người gom hàng?
Trại nuôi thường cho mình nhìn được tổ, hỏi được mùa hoa, giấy tờ dễ nối với lô. Người gom có thể đủ hàng hơn nhưng mật đến từ nhiều nhà, nên càng phải hỏi kỹ về lô và kiểm nghiệm.
Shop Ong Dú có nhận bán số lượng cho người bán lại không?
Mật của cửa hàng Shop Ong Dú lấy từ Trại Ong Quý – Aron Bee ở Trảng Bàng, Tây Ninh. Nếu muốn lấy số lượng, nên liên hệ cửa hàng hỏi trực tiếp điều kiện, giấy tờ đi kèm và chính sách đổi trả trước khi đặt.
Tự gửi mẫu mật đi kiểm nghiệm thì đo những gì?
Thường người ta hỏi về độ ẩm, các chỉ tiêu cho biết mật có bị gia nhiệt hay để lâu, đường lạ, vi sinh, tồn dư. Nên nói rõ với phòng thử nghiệm đây là mật ong không ngòi để họ tư vấn bộ chỉ tiêu phù hợp.
Hóa đơn có bắt buộc khi nhập mật ong từ người nuôi nhỏ không?
Người nuôi nhỏ có thể chưa xuất được hóa đơn. Khi đó tối thiểu phải có giấy bán hàng có chữ ký, ghi lô, số lượng, ngày giao. Chuyện thuế và chứng từ hợp lệ cho sổ sách của mình thì hỏi cán bộ thuế hoặc người làm kế toán.
