Đồ chống kiến an toàn cho trại ong dú là loại chặn bằng vật lý: chén nước hoặc cốc dầu đặt dưới chân kệ, vòng chắn, ống bọc chân trơn. Chống ruồi thì dùng bẫy có mồi đặt cách tổ một đoạn và giữ thùng thật kín. Bột, phấn, bình xịt diệt côn trùng thì không nên dùng quanh thùng, vì ong đi qua cũng dính.
Bà con nuôi ong dú lâu năm hay nói: tổ ong dú ít khi chết vì bệnh, mà hay chết vì kiến. Một đêm kiến tìm ra đường lên kệ, sáng ra cửa tổ đã đen kiến. Vì vậy món đồ chống kiến dù rẻ nhất lại là món nên mua trước tiên, trước cả dụng cụ lấy mật. Bài này giúp chọn đúng loại, lắp đúng cách, và tránh những thứ "diệt kiến" lại diệt luôn ong.
Kiến và ruồi gây hại tổ ong dú thế nào?
Kiến tìm tới tổ ong dú vì mùi mật, phấn và ấu trùng. Một đàn kiến lớn có thể tràn qua cửa tổ, cướp mật và tha ấu trùng. Tổ yếu thì không chống nổi. Tổ khỏe thì ong lính bịt cửa, dồn sức giữ tổ, không còn sức đi lấy mật. Kiến nhỏ bò theo khe nắp thì khó thấy hơn nhưng phá dai dẳng.
Ruồi nhỏ là mối lo khác. Có loại ruồi nhỏ tìm tới mùi bình phấn và mật hở, đẻ trứng vào trong tổ. Ấu trùng ruồi phá bình phấn, làm tổ bốc mùi chua. Chuyện này hay xảy ra sau khi lấy mật hoặc tách đàn, khi có bình vỡ, mật chảy ra mà tổ chưa kịp dọn.
Hiểu vậy để thấy: chống kiến là chặn đường đi lên tổ, chống ruồi là bớt mùi hấp dẫn và giữ tổ kín. Cả hai đều là việc chặn, không phải việc giết. Mua đồ theo hướng chặn thì an toàn cho ong. Mua đồ theo hướng giết thì rất dễ giết nhầm.
Người đặt tổ giống mới về nên chuẩn bị chân kệ chống kiến ngay từ ngày đầu. Tổ vừa chuyển chỗ, ong còn bỡ ngỡ, là lúc dễ bị kiến tấn công nhất.
Các loại đồ chống kiến trên thị trường
Chén nước dưới chân kệ. Rẻ, dễ làm. Phải thay nước thường xuyên, nhất là mùa khô và khi lá rơi vào làm cầu cho kiến.
Cốc chống kiến có nắp chắn. Cốc làm sẵn, có vành che để mưa không tràn, lá ít rơi vào. Tiện hơn chén hở.
Nước pha chút dầu ăn. Một lớp dầu mỏng trên mặt nước giúp nước lâu bay hơi và chống muỗi đẻ trứng. Không dùng dầu nhớt, dầu máy.
Vòng chắn trơn quấn quanh chân. Ống nhựa trơn hoặc vòng kim loại trơn làm kiến khó bò lên. Hợp chân trụ tròn.
Mỡ bôi chân kệ không độc. Bôi một vòng lên chân kệ, cách xa thùng. Phải làm mới khi bụi bám kín.
Kệ treo bằng dây. Treo thùng lên xà, bôi chặn trên dây. Hợp chỗ đất nhiều kiến.
Băng keo dính côn trùng. Dùng được ở chân kệ thấp, xa cửa tổ. Không để gần nơi ong bay, ong dính vào sẽ chết.
Chân kệ kim loại sơn trơn. Kiến bò chậm hơn trên bề mặt trơn, kết hợp với cốc nước thì chắc hơn.
Bột, phấn diệt kiến. Không nên dùng gần tổ. Ong đi qua, gió thổi bụi bám vào ong.
Bả kiến chứa thuốc. Không đặt trong trại ong. Đọc nhãn sẽ thấy nhiều loại không dùng gần côn trùng có ích.
Bình xịt côn trùng. Không xịt gần thùng. Hơi xịt bay vào cửa tổ.
Kiểm nhánh cây chạm thùng. Không phải món mua, nhưng quan trọng như mọi món trên: một cành lá chạm nóc thùng là cầu cho kiến.
Bẫy ruồi và lưới chắn: chọn loại nào
Bẫy chai có mồi. Chai nhỏ có lỗ vào, mồi chua bên trong. Đặt cách tổ một đoạn để không kéo ruồi lại sát cửa tổ.
Mồi không độc. Giấm hoặc mồi chua tự làm là phổ biến. Không dùng mồi có thuốc.
Bẫy dán màu vàng. Bắt được ruồi nhưng cũng dính ong. Chỉ dùng ở nơi xa đường bay của ong.
Lưới chắn ở khe thùng. Lưới mắt nhỏ che khe thông gió để ruồi không lọt mà vẫn thoáng.
Băng keo dán khe nắp. Thùng hở khe là đường cho cả ruồi lẫn kiến nhỏ.
Nắp thùng vừa khít. Khi mua thùng, kiểm độ khít nắp trước cả khi mua bẫy.
Đèn bắt côn trùng. Không nên đặt trong trại, có thể hút cả côn trùng có ích.
Vợt điện. Không dùng gần thùng, dễ đánh trúng ong.
Dọn bình vỡ, mật đổ sau khi lấy mật. Lau sạch mật dây ra thùng, chỗ đó là nam châm hút ruồi.
Thay mồi bẫy đều đặn. Bẫy để lâu không thay thì bốc mùi, kéo thêm côn trùng.
Ghi lại khi thấy ruồi nhiều. Biết thời điểm nào trong năm ruồi nhiều để đặt bẫy sớm hơn.
Vì sao không nên dùng hóa chất diệt côn trùng quanh trại ong dú?
Ong dú cũng là côn trùng. Phần lớn thuốc diệt kiến, diệt ruồi tác động lên côn trùng nói chung, không phân biệt kiến hay ong. Một vệt phấn diệt kiến cách thùng vài bước, gió thổi một buổi chiều là bụi bay lên cửa tổ. Ong lính đậu ở cửa tổ, dính bụi, mang vào trong.
Thêm một lý do nữa: mật. Người mua mật ong dú rất quan tâm mật sạch. Dùng hóa chất trong trại là đặt dấu hỏi lên chính sản phẩm mình bán. Nếu có khách tới xem trại mà thấy bình xịt côn trùng cạnh kệ ong, niềm tin rơi rất nhanh.
Nếu buộc phải xử lý một ổ kiến lớn ở xa trại, hoặc vườn xung quanh có phun thuốc bảo vệ thực vật, hãy đọc kỹ nhãn: có dòng cảnh báo độc với ong không, thời gian cách ly bao lâu, nên phun lúc nào để ít ong bay. Thường người ta chọn phun lúc chiều muộn khi ong đã về tổ, và che cửa tổ nếu được. Nói chuyện với hàng xóm có vườn sát trại cũng là một cách bảo vệ tổ.
Khi mua đồ chống kiến, cứ hỏi người bán câu đơn giản: món này chặn hay giết? Món chặn thì gần như luôn an toàn. Món giết thì phải đọc nhãn và để thật xa thùng, tốt nhất là không dùng trong trại.
Checklist mua và lắp đồ chống kiến, ruồi
Đếm đủ số chân kệ. Mỗi chân một cốc. Thiếu một chân là kiến đi đúng chân đó.
Cốc vừa với chân kệ. Đo đường kính chân trước khi mua. Chân to không lọt cốc là phải đổi.
Cốc có vành che mưa. Mưa làm tràn nước, lá rơi làm cầu.
Chất liệu bền nắng. Nhựa kém đặt ngoài nắng giòn vỡ sau một thời gian.
Kệ không chạm tường, không chạm cây. Chừa khoảng cách để kiến không có lối tắt.
Không đặt thùng sát đất. Kê cao vừa tầm thao tác, có chân để lắp chống kiến.
Mồi bẫy không chứa thuốc. Đọc kỹ thành phần nếu mua mồi làm sẵn.
Bẫy ruồi đặt xa cửa tổ. Đặt gần là kéo ruồi lại sát tổ.
Lịch thay nước, thay mồi. Ghi vào sổ, đặt nhắc trên điện thoại.
Kiểm tra sau mưa lớn. Cốc tràn, cành gãy đè lên kệ đều mở đường cho kiến.
Hỏi rõ chính sách đổi trả trước khi đặt. Mua theo bộ cốc nhiều cái, hàng vỡ khi vận chuyển cần được đổi.
Chuẩn bị trước ngày tổ về. Khi đặt tổ giống ở cửa hàng Shop Ong Dú, nên lắp xong kệ và chống kiến trước ngày nhận tổ.
Câu hỏi thường gặp
Chống kiến cho thùng ong dú bằng gì rẻ nhất?
Chén nước đặt dưới chân kệ là rẻ nhất, thêm một lớp dầu ăn mỏng cho nước lâu bay hơi. Chỉ cần nhớ thay nước, vớt lá rơi và kiểm không có cành cây chạm thùng.
Phấn diệt kiến rắc xa thùng một chút có được không?
Không nên. Bụi phấn có thể bay theo gió, dính vào ong ở cửa tổ. Chặn bằng nước, vòng chắn hoặc mỡ bôi chân kệ an toàn hơn.
Ruồi bu quanh thùng ong dú là do đâu?
Thường do mùi mật hoặc phấn rò ra từ bình vỡ, khe hở hoặc mật dây ra ngoài sau khi lấy mật. Lau sạch, giữ thùng kín và đặt bẫy cách tổ một đoạn là cách làm phổ biến.
Treo thùng ong dú lên có chống kiến tốt hơn đặt kệ không?
Treo bằng dây và có chặn trên dây thì kiến khó lên hơn, nhưng thùng dễ đung đưa khi gió. Kệ vững có cốc nước ở chân đã đủ với phần lớn trại.
Vườn bên cạnh phun thuốc thì phải làm gì?
Nên nói chuyện trước với hàng xóm để biết lịch phun, nhờ họ phun lúc chiều muộn khi ong đã về tổ. Nếu được, che cửa tổ trong lúc phun và đọc nhãn thuốc để biết thời gian cách ly.
Cốc chống kiến bằng nhựa hay bằng sứ tốt hơn?
Sứ nặng, bền nắng, đứng vững nhưng dễ vỡ khi va. Nhựa nhẹ, rẻ nhưng có loại giòn nhanh ngoài nắng. Chọn theo chỗ đặt và nên có vành che mưa.
