Mở điểm bán mật ong dú tại nhà không cần mặt bằng lớn. Cần một góc mát, khuất nắng, một kệ chắc, đèn dịu đủ cho khách soi màu mật, và một khay nếm thử vệ sinh dùng que một lần. Khó nhất không phải là bày cho đẹp, mà là giữ mật khỏi nóng và nói với khách cho đúng.
Hình dung một buổi chiều ở nhà chị bán tạp hóa đầu ngõ. Chị dọn chiếc tủ chén cũ trong phòng khách, lau sạch, xếp mấy hũ mật lên tầng giữa. Khách quen ghé mua bột giặt, nhìn thấy, hỏi "mật gì mà loãng vậy chị". Đó là lúc góc bán mật bắt đầu có việc. Nhưng nếu chiếc tủ đặt sát cửa sổ hướng tây, thì ba tuần sau chị sẽ phải mở nắp từng hũ để ngửi xem hũ nào đã lên men.
Chọn chỗ trong nhà: mát quan trọng hơn đẹp
Mật ong dú loãng và nhiều nước hơn mật ong thường. Vì thế nó nhạy với nóng. Chỗ đặt kệ phải là chỗ mát nhất mình có, không phải chỗ khách nhìn thấy rõ nhất. Hai thứ đó thường trùng nhau ở cửa ra vào, và đó là cái bẫy. Cửa ra vào hứng nắng, hứng gió nóng từ đường.
Cách thử đơn giản: đặt một nhiệt kế nhỏ ở chỗ định bày, xem vào buổi trưa và buổi chiều trong vài ngày. Chỗ nào chiều nắng rọi vào, hoặc tường phía sau là tường nhận nắng cả ngày, thì loại. Chỗ nằm sâu trong nhà, tường dày, có quạt thông thoáng, thì chọn.
Nhà mái tôn càng phải cẩn thận. Gác lửng, kệ cao sát mái là chỗ nóng nhất nhà. Hàng dự trữ đừng cất ở đó. Hàng dự trữ để trong tủ kín ở tầng dưới, kê khỏi nền, tránh xa bếp.
Nếu nhà có máy lạnh, đặt kệ trong phòng có máy lạnh là tốt, nhưng nhớ rằng mật chịu nóng lạnh thất thường cũng không hay. Phòng bật máy lạnh ngày tắt đêm thì vẫn ổn hơn một góc nắng, nhưng hàng cất lâu vẫn nên để chỗ ổn định nhất.
Checklist bày kệ cho góc bán tại nhà
Kệ chắc, không rung. Hũ thủy tinh nặng. Kệ lắp ghép nhẹ dễ đổ khi trẻ con vịn vào.
Tầng ngang tầm mắt cho hũ nhỏ. Khách mới thường thử hũ nhỏ trước. Để hũ nhỏ chỗ dễ cầm nhất.
Hũ to để tầng dưới. Nặng thì để thấp, lỡ rơi cũng ít vỡ.
Đèn trắng dịu, không chiếu thẳng. Đèn sợi đốt, đèn rọi nóng đặt sát kệ là đang hâm mật.
Một hũ mẫu để khách soi. Khách hay đưa hũ lên soi màu. Có một hũ mẫu để soi, đỡ phải xoay hết hàng bán.
Thứ tự theo lô. Lô cũ ở trước, lô mới ở sau. Ghi ngày nhận lên mép kệ bằng băng keo nhỏ.
Khoảng trống giữa các hũ. Xếp sát quá thì lấy một hũ kéo theo hũ khác.
Khăn sạch và giấy lau. Hũ dính tay khách nhiều lần trong ngày, lau cho sạch.
Bảng giá rõ ràng. Ghi giá từng cỡ. Khách ngại hỏi giá, ghi sẵn thì họ mới cầm lên.
Tờ giới thiệu ngắn. Vài dòng về ong dú, vì sao mật chua nhẹ và loãng, cất thế nào sau khi mở.
Không bày cạnh hàng mùi mạnh. Nước giặt, xà phòng, mắm, khô để xa.
Chỗ để hũ lỗi. Một hộp riêng, khuất mắt khách, để tạm hũ nghi vấn.
Cho khách nếm thử thế nào cho sạch và không làm hỏng hàng
Mật ong dú là thứ phải nếm mới bán được. Khách nghe "chua nhẹ" mà chưa nếm thì sẽ hình dung sai. Nhưng nếm thử cũng là chỗ dễ làm hỏng hàng nhất nếu làm ẩu: một cái muỗng nhúng đi nhúng lại, một hũ mở nắp cả ngày, là đủ cho mật hút ẩm và nhiễm khuẩn.
Cách làm gọn nhất: một hũ riêng chỉ để nếm, không bao giờ bán hũ này. Rót ra một chén nhỏ đủ dùng trong buổi, đậy lại bằng nắp hoặc màng. Khách dùng que gỗ hoặc muỗng nhựa nhỏ dùng một lần, chấm một lần rồi bỏ vào khay riêng. Không cho chấm lại.
Cuối buổi, phần mật còn trong chén thì bỏ, không đổ ngược vào hũ. Nghe phí, nhưng một hũ nếm bị lên men vì đổ ngược còn phí hơn. Hũ nếm cất mát giữa các buổi.
Có hai đối tượng nên dặn trước khi mời nếm: trẻ nhỏ thì người lớn quyết định, và nhớ trẻ dưới một tuổi không dùng mật; người đang kiêng đường hay có bệnh nền thì để họ tự quyết, không ép. Mời nếm là mời, không phải bán ép.
Những câu khách tại nhà hay hỏi và cách trả lời
"Sao mật loãng thế?" Ong dú cất mật trong bình sáp, mật vốn loãng hơn mật ong thường, mùa mưa còn loãng hơn.
"Chua vậy có phải hư không?" Chua nhẹ, thơm là tự nhiên. Sủi bọt mạnh, mùi như rượu, phồng nắp là dấu hiệu phải xem lại.
"Sao đắt hơn mật ong thường?" Một tổ cho ít mật, lấy từng bình, công nhiều. Không cần nhắc giá chỗ khác.
"Cất tủ lạnh được không?" Sau khi mở thì cất mát là tốt, theo hướng dẫn của nguồn.
"Cho con nhỏ uống được không?" Trẻ dưới một tuổi không dùng mật. Trẻ lớn hơn hay người có bệnh thì hỏi bác sĩ.
"Mật này chữa ho được không?" Mật là thực phẩm. Bệnh thì đi khám, không hứa công dụng.
"Mật ở đâu ra?" Nói đúng nguồn mình nhập. Không biết thì đừng đoán.
"Có giấy kiểm nghiệm không?" Có bản theo lô thì đưa xem. Không có thì nói thật.
"Mua hũ nào?" Hỏi nhà mấy người, dùng thế nào. Dùng ít thì hũ nhỏ, đỡ để lâu.
"Để được bao lâu?" Theo hạn trên nhãn và cách cất. Đã mở thì nên dùng trong thời gian ngắn.
"Có đổi trả không?" Nói rõ mình đổi trong trường hợp nào trước khi khách trả tiền.
Thủ tục và những thứ nên hỏi trước khi treo bảng
Bán thường xuyên có biển. Hỏi xem có cần đăng ký hộ kinh doanh hay chưa.
Bán nguyên hũ có nhãn của nguồn. Giữ chứng từ nhập, không bóc nhãn, cất đúng cách.
Tự san chiết. Phải có chỗ sạch riêng, và thường cần thêm hồ sơ. Đừng san chiết trong bếp nhà.
Hỏi đúng nơi. Phòng kinh tế xã hoặc cơ quan an toàn thực phẩm của tỉnh trả lời chắc nhất.
Giữ hồ sơ lô. Phiếu kiểm nghiệm, chứng từ, ảnh nhãn để chung một bìa.
Biển hiệu đúng mực. Không ghi chữa bệnh, thần dược.
Không dùng ảnh trại của người khác. Nếu nguồn cho phép dùng ảnh, ghi lại sự cho phép đó.
Thanh toán rõ ràng. Tiền mặt hay chuyển khoản, ghi vào sổ để cuối tháng biết bán được bao nhiêu.
Hàng xóm, lối đi. Kệ không lấn ra lối đi chung.
An toàn cháy nổ. Ổ điện cho đèn kệ phải gọn, không đặt sát giấy, thùng các tông.
Sổ khách quen. Ai mua gì, cỡ nào, lúc nào. Lần sau mời đúng người.
Câu hỏi thường gặp
Bán mật ong dú tại nhà có cần giấy phép không?
Tùy hình thức và quy mô. Bán nguyên hũ của nguồn thì yêu cầu nhẹ hơn tự san chiết dán nhãn. Hỏi phòng kinh tế xã hoặc cơ quan an toàn thực phẩm của tỉnh để biết chính xác trường hợp của mình.
Góc bán mật tại nhà nên nhập bao nhiêu hũ?
Bắt đầu ít, chủ yếu cỡ nhỏ, xem khách hỏi gì trong vài tuần rồi mới nhập thêm. Mật ong dú không nên ôm lâu.
Hũ mật đã mở cho khách nếm dùng được bao lâu?
Tùy độ mát và cách dùng. Rót ra chén vừa dùng trong buổi, hũ nếm cất mát, thấy sủi bọt hay mùi lạ thì bỏ. Không đổ phần thừa ngược vào hũ.
Có nên bày mật ong dú trong tủ kính có đèn?
Tủ kính đẹp nhưng đèn bên trong làm nóng không khí kín. Nếu dùng, chọn đèn không tỏa nhiệt, để hở cửa tủ cho thoáng và theo dõi nhiệt độ.
Lấy hàng bán tại nhà từ Shop Ong Dú được không?
Có thể hỏi trực tiếp cửa hàng Shop Ong Dú về việc lấy hàng số lượng. Giá niêm yết lẻ của cửa hàng là 290.000đ hũ 100ml, 580.000đ hũ 200ml và 1.450.000đ hũ 500ml.
Khách quen nhờ giữ hũ mật hộ có nên nhận không?
Nhận được nếu mình có chỗ mát và ghi rõ tên, ngày. Dặn khách lấy sớm, vì hũ giữ hộ lâu ngày mà có chuyện thì khó nói.
