Mua dụng cụ lấy mật ong dú loại nào? Với người nuôi vài thùng, xi lanh lớn hoặc bơm hút tay là lựa chọn hợp nhất: mật ra sạch, ít lẫn phấn, tổ ít bị phá. Dao cắt bình sáp rẻ và nhanh nhưng mật dễ lẫn sáp vụn, phấn, xác ong, phải lọc kỹ và vị cũng dễ bị gắt hơn.
Bà con hay hỏi: "Có cách nào lấy mật vừa nhanh vừa sạch mà không tốn tiền máy không?" Câu trả lời nằm ở việc hiểu mỗi dụng cụ làm gì với bình sáp. Mật ong dú không nằm trong bánh tổ mà trong từng bình sáp tròn, và ngay cạnh đó là các bình phấn. Dụng cụ nào lấy được mật mà không đụng tới bình phấn thì mật đó sạch hơn, giữ vị tốt hơn.
Ba cách lấy mật ong dú và dụng cụ đi kèm
Cách thứ nhất là hút bằng xi lanh. Người lấy mật dùng một mũi nhọn sạch chọc thủng nắp bình sáp, rồi đưa đầu xi lanh vào rút mật ra. Mỗi lần rút được một ít, bơm ra ca, rồi rút tiếp. Ưu điểm là chọn được từng bình, không đụng vào bình phấn. Nhược điểm là chậm, tay mỏi nếu nhiều bình.
Cách thứ hai là bơm hút tay. Bộ này gồm một bình chứa có nắp kín, một ống dẫn vào bình và một tay bơm tạo lực hút. Mình đưa đầu ống vào bình sáp đã chọc thủng, bơm vài nhịp, mật tự chảy theo ống về bình chứa. Mật không đi qua bơm, nên dễ giữ sạch. Nhanh hơn xi lanh khá nhiều khi số bình mật lớn.
Cách thứ ba là cắt cả cụm bình sáp, đặt lên lưới cho mật tự chảy hoặc bóp nhẹ cho ra. Cách này chỉ cần dao và lưới, rẻ nhất. Nhưng khi cắt thường khó tránh bình phấn và những mảnh sáp vỡ. Phấn lẫn vào làm mật đục và có vị chua gắt hơn, mảnh sáp làm mật nhanh lắng cặn. Tổ cũng mất cả cụm bình, phải xây lại từ đầu.
Người bán mật lâu năm thường thích hai cách đầu, vì khách mua mật ong dú để ý độ trong và vị. Cách cắt vẫn có người dùng khi tổ cần dọn bớt bình cũ, nhưng ít ai dùng làm cách lấy mật chính.
So sánh xi lanh, bơm tay và dao cắt theo từng tiêu chí
Độ sạch của mật. Bơm tay và xi lanh cho mật sạch hơn vì chỉ lấy đúng bình mật. Dao cắt dễ lẫn phấn, sáp, xác ong.
Tốc độ. Bơm tay nhanh nhất khi nhiều bình. Xi lanh chậm. Dao cắt nhanh lúc cắt nhưng mất thời gian lọc sau đó.
Mức độ ảnh hưởng tới tổ. Xi lanh và bơm chỉ để lại lỗ nhỏ trên bình, ong có thể dùng lại sáp. Cắt cụm thì tổ mất cả phần bình.
Vị của mật. Mật hút ít lẫn phấn nên vị chua thanh hơn. Mật cắt ép dễ có vị gắt, hơi đắng do phấn.
Chi phí ban đầu. Dao rẻ nhất, xi lanh ở giữa, bơm tay cao hơn. Mức chênh tùy chất liệu, nên hỏi giá trực tiếp nơi bán.
Độ khó khi dùng. Xi lanh dễ nhất. Bơm tay cần làm quen để không hút trúng bình phấn. Dao cắt đòi tay quen để biết bình nào là mật.
Vệ sinh sau khi dùng. Xi lanh dễ rửa nhất. Bơm tay phải rửa kỹ ống và nắp bình chứa. Dao và lưới rửa dễ nhưng lọc cặn mất công.
Độ bền. Xi lanh nhựa có thể mòn ron sau thời gian dùng. Bơm tay cần thay ống khi ố. Dao inox tốt dùng rất lâu.
Hợp quy mô nào. Vài thùng: xi lanh. Từ vài chục thùng: bơm tay. Dao: dùng phụ khi dọn bình cũ.
Khi bán mật. Mật hút trong, ít cặn, dễ đóng hũ trông đẹp và để lâu ít lắng hơn.
Lượng mật hao hụt. Mật dính lại trong ống bơm và xi lanh không nhiều. Cắt ép thì mật đọng trong sáp vụn khá nhiều.
Khả năng lấy mật bình nhỏ. Xi lanh đầu nhỏ lấy được bình nhỏ. Bơm tay cần đầu hút vừa cỡ bình của loài mình nuôi.
Chọn theo quy mô: vài thùng sau nhà hay một trại nhỏ
Nếu chỉ nuôi vài thùng sau nhà, lấy mật cho nhà ăn và biếu, thì một hai cây xi lanh lớn bằng nhựa dùng cho thực phẩm cộng một mũi nhọn inox là đủ. Mỗi lần lấy mật chỉ mất một buổi sáng. Tiền tiết kiệm được dùng cho lưới lọc tốt và hũ thủy tinh kín.
Khi số thùng tăng lên vài chục, xi lanh bắt đầu thành gánh nặng. Tay mỏi thì làm ẩu, chọc nhầm bình phấn, làm đổ mật trong tổ, ong kéo về bu kín. Lúc này một bộ bơm tay có bình chứa kín sẽ giúp làm nhanh và gọn hơn hẳn.
Khi lấy mật theo đợt cho nhiều thùng cùng lúc, có người phụ, có bán mật đều đặn, thì mới tính chuyện máy hút chạy điện. Nhưng nên dùng bơm tay thành thạo trước, vì máy cũng chỉ thay sức tay, còn kỹ năng chọn bình vẫn là của mình.
Một điều nên nhớ: loài ong dú khác nhau thì cỡ bình sáp cũng khác nhau. Trước khi mua đầu hút, hãy mở tổ nhìn cỡ bình mật nhà mình, hoặc hỏi người đã bán tổ giống cho mình. Nếu tổ lấy từ cửa hàng Shop Ong Dú, cứ hỏi người bán loài ong trong tổ là loài gì để chọn đầu hút vừa.
Tiêu chí chọn một dụng cụ lấy mật đáng tiền
Phần chạm mật bằng inox hoặc nhựa thực phẩm. Mật ong dú chua nhẹ, không nên để tiếp xúc kim loại dễ gỉ.
Ống trong suốt. Nhìn thấy mật chảy, thấy chỗ bẩn để rửa, thấy khi lỡ hút trúng phấn.
Đầu hút thay được. Có nhiều cỡ đầu hút cho bình to bình nhỏ là điểm cộng.
Bình chứa có nắp kín và miệng rộng. Miệng rộng dễ rửa tay vào lau, nắp kín tránh ong và kiến chui vào.
Mật không đi qua bộ phận bơm. Mật chảy vào bình chứa, còn bơm chỉ tạo lực hút. Thiết kế này dễ giữ sạch hơn.
Tháo lắp không cần dụng cụ. Món phải dùng tua vít mới tháo được thì thường bị lười rửa.
Ron, gioăng thay được. Ron mòn thì mất lực hút. Hỏi xem có bán ron thay không.
Tay cầm vừa tay, không trơn. Tay dính keo, dính mật mà cán trơn là dễ rơi.
Không có mùi nhựa. Mở túi ngửi thử. Mật rất dễ hút mùi lạ.
Hướng dẫn vệ sinh rõ. Người bán phải nói được món nào rửa nước nóng được, món nào không.
Phụ kiện mua thêm dễ. Ống, đầu hút, bình chứa nên là cỡ thông dụng, hỏng thì dễ thay.
Hỏi rõ chính sách đổi trả trước khi đặt. Nhất là với bơm tay, lỗi rò khí thường chỉ phát hiện khi dùng thật.
Lỗi hay mắc khi mua dụng cụ lấy mật ong dú
Mua đầu hút quá to. Không lọt vào bình nhỏ, phải chọc rộng lỗ, bình vỡ, mật tràn vào tổ.
Mua xi lanh y tế cỡ nhỏ. Hút mãi không xong, mà loại kim nhọn còn nguy hiểm khi thao tác gần ong và tay.
Dùng ống cao su màu. Không thấy mật bẩn hay sạch, lại dễ ám mùi cao su.
Mua bơm mà mật đi xuyên qua thân bơm. Mật đọng trong bơm, rửa không tới, lâu ngày lên men, mốc.
Không mua kèm lưới lọc. Hút cẩn thận mấy thì mật vẫn có ít cặn, cần lọc trước khi đóng hũ.
Chọn theo giá rẻ nhất. Bơm rò khí, ron mòn sớm, làm buổi lấy mật kéo dài gấp đôi.
Không hỏi kích cỡ ống. Ống lạ cỡ hỏng một lần là cả bộ bỏ.
Mua một lúc nhiều loại để thử. Nên mua một loại, dùng thạo, thấy thiếu gì mới bổ sung.
Dùng chung dụng cụ cho việc khác. Xi lanh hút mật không nên dùng để hút dầu, thuốc hay nước bẩn.
Quên mua dụng cụ chọc bình riêng. Dùng đầu ống chọc bình làm đầu ống tòe, mất kín.
Không tập trước. Nên tập hút thử với một ly mật ở nhà trước khi ra tổ, quen tay mới đỡ đổ.
Không tính thời gian lọc. Dao cắt nhanh lúc đầu nhưng mất thời gian lọc nhiều hơn, cộng lại có khi chậm hơn hút.
Câu hỏi thường gặp
Hút mật ong dú bằng xi lanh có làm tổ yếu không?
Nếu chỉ hút ở các bình mật đầy, chừa lại một phần cho đàn và không làm vỡ ổ trứng, tổ thường hồi lại. Tổ yếu đi chủ yếu do lấy quá nhiều mật hoặc phá nhiều bình, chứ không do dụng cụ.
Vì sao mật cắt ép thường đục hơn mật hút?
Khi cắt cả cụm, bình phấn và sáp vụn dễ lẫn vào mật. Phấn làm mật đục và có vị gắt, sáp vụn tạo cặn lắng dưới đáy hũ.
Bơm hút tay có cần cắm điện không?
Không. Bơm tay tạo lực hút bằng tay nên dùng được ở trại xa, không có điện. Chỉ cần giữ ron kín và ống sạch.
Có cần lọc mật sau khi đã hút bằng xi lanh không?
Vẫn nên lọc. Mật hút sạch hơn mật cắt nhưng vẫn có thể lẫn một ít sáp vụn hay xác ong nhỏ. Lọc qua lưới mịn trước khi đóng hũ giúp mật trong và ít lắng.
Không tự lấy mật thì mua mật ong dú ở đâu cho yên tâm?
Nên mua ở nơi nói rõ nguồn trại và ngày lấy. Cửa hàng Shop Ong Dú bán mật từ Trại Ong Quý – Aron Bee, có hũ 100ml giá 290.000đ, 200ml giá 580.000đ và 500ml giá 1.450.000đ.
Dụng cụ lấy mật bao lâu thì nên thay?
Phần inox dùng rất lâu nếu rửa sạch, phơi khô. Ống nhựa, ron và vải lọc nên thay khi ố màu, có mùi hoặc nứt, vì đây là chỗ vi sinh dễ bám.
