Có nên mua khúc xạ kế đo độ ẩm mật ong dú? Nên, nếu mình bán mật đều đặn, nhập sỉ hay làm đại lý, cần biết từng lô mật nhiều nước tới đâu để cất và để ghi lại. Người mua vài hũ cho nhà dùng thì chưa cần. Và với mật ong dú, điều quan trọng nhất khi mua là thang đo phải đủ rộng, vì mật loãng có thể vượt khỏi thang của loại máy làm cho mật ong thường.
Có người mua khúc xạ kế về với hy vọng "biết mật thật hay giả". Đây là hiểu lầm hay gặp nhất. Máy chỉ cho biết mật có bao nhiêu nước. Nước đường pha khéo cũng cho ra một con số trông rất đẹp. Biết rõ máy làm được gì và không làm được gì, mình mới không mất tiền vì kỳ vọng sai.
Khúc xạ kế đo được gì và không đo được gì?
Khúc xạ kế làm việc theo một nguyên lý đơn giản: ánh sáng đi qua giọt mật bị bẻ cong nhiều hay ít tùy lượng đường hòa tan trong đó. Nhìn qua ống ngắm, mình thấy một vạch ranh giới sáng tối, đọc trên thang ra con số. Với mật, con số thường đổi thành phần trăm nước.
Thứ nó đo được: mật mẻ này loãng hay đặc hơn mẻ trước, mật đã giảm nước tới đâu, lô mật nhập về có giống lô mẫu không. Với người bán, đó là căn cứ để quyết định cất tủ mát, đóng hũ nhỏ hay cần hạ thủy phần.
Thứ nó không đo được: mật có pha đường hay không, mật của loài ong nào, mật có lẫn mật ong thường hay không, mật có sạch hay không. Siro pha khéo cho con số giống mật thật. Mật ong thường đội lốt mật ong dú thì máy chỉ cho thấy "đặc hơn bình thường", không nói được là giả.
Vì vậy khúc xạ kế là một công cụ ghi chép chất lượng, không phải công cụ phát hiện hàng giả. Muốn biết thành phần, phải gửi mẫu tới phòng kiểm nghiệm. Người nào bán khúc xạ kế kèm lời hứa "thử là biết thật giả" thì cần cảnh giác.
Ai nên mua và lúc nào khúc xạ kế có ích
Người bán mật đều đặn. Ghi độ nước từng mẻ, biết mẻ nào cần cất mát hay cần xử lý thêm.
Người nhập sỉ. Đo mẫu khi nhận lô, so với lô mẫu đã thỏa thuận.
Đại lý, cửa hàng bán lại. Biết hàng nào để kệ được lâu, hàng nào phải bán nhanh.
Trại có máy hạ thủy phần. Không có máy đo thì không biết khi nào dừng.
Người gửi mật đi xa. Mật loãng quá thì nên đóng hũ nhỏ, chèn lót kỹ, dặn khách cất mát.
Người muốn ghi nhật ký mùa vụ. So độ nước mùa khô và mùa mưa của chính trại mình.
Không cần với người mua lẻ. Mua vài hũ dùng trong nhà, cất tủ lạnh là đủ.
Không cần nếu chỉ để "thử thật giả". Máy không làm được việc đó.
Hữu ích khi có tranh chấp chất lượng. Có số đo ghi lại theo lô thì nói chuyện với khách, với nhà cung cấp rõ ràng hơn.
Hữu ích khi tập cho người phụ. Người mới nhìn mật khó đoán độ loãng, con số giúp họ học nhanh hơn.
Hữu ích khi so mật các tổ. Biết tổ nào cho mật đặc, tổ nào cho mật loãng, để ghi chép riêng.
Thang đo: chỗ người mua khúc xạ kế cho mật ong dú hay hớ
Phần lớn khúc xạ kế bán với tên "đo mật ong" được làm cho mật ong thường, loại mật vốn đặc và ít nước. Thang đo nước của chúng thường khá hẹp. Mật ong thường nằm gọn trong thang. Mật ong dú thì loãng hơn hẳn, nhiều mẻ có thể vượt ra ngoài đầu thang.
Khi mật vượt thang, nhìn vào ống ngắm sẽ không thấy vạch ranh giới, hoặc vạch dồn sát mép. Người mới tưởng máy hỏng, hoặc đọc đại một con số ở mép thang, ghi vào sổ, và từ đó mọi so sánh đều sai.
Vì vậy trước khi mua, hãy hỏi người bán thang đo nước của máy từ bao nhiêu tới bao nhiêu, và có ai đã dùng máy này cho mật ong dú chưa. Nếu được, mang theo một ít mật của trại mình để thử ngay tại chỗ. Một số người chọn loại đo độ Brix có thang rộng, rồi tra bảng quy đổi; cách này được nhưng phải chịu khó tra.
Loại điện tử hiện số thường có dải đo rộng và đọc dễ hơn loại ống ngắm, nhưng cần pin và phải giữ khô. Loại ống ngắm bền, không cần pin, đọc cần quen mắt. Với trại ở nơi ẩm, loại ống ngắm dễ chăm hơn.
Kiểm máy khi nhận và giữ cho số đo đáng tin
Có chức năng tự bù nhiệt. Nhiệt độ làm đổi kết quả. Máy tự bù nhiệt giúp số đo ít lệch khi trời nóng lạnh khác nhau.
Có dụng cụ hiệu chuẩn đi kèm. Thường là dung dịch hoặc khối chuẩn kèm vít chỉnh. Thiếu thì hỏi người bán.
Hiệu chuẩn ngay lần đầu. Làm theo hướng dẫn trước khi đo mật thật, ghi ngày hiệu chuẩn.
Mặt lăng kính không trầy. Soi dưới đèn, trầy xước làm vạch đọc mờ.
Nắp đậy lăng kính khít. Nắp hở làm giọt mật dàn không đều.
Vạch nhìn rõ. Nhìn qua ống ngắm thấy thang số sắc nét, chỉnh được độ nét theo mắt mình.
Đo cùng một mẫu vài lần. Số đo lặp lại gần nhau là máy ổn định.
Lau lăng kính sau mỗi lần đo. Nước ấm và khăn mềm, lau khô. Mật khô lại trên lăng kính làm lệch lần đo sau.
Đo khi mật và máy cùng nhiệt độ phòng. Mật vừa lấy từ tủ lạnh ra cần để một lúc trước khi đo.
Lấy mẫu đã khuấy đều. Mật trong hũ có thể phân lớp, lấy mẫu ở mặt và ở đáy cho kết quả khác.
Ghi lại theo lô. Ngày, tổ, lô, số đo. Không ghi thì máy chỉ là đồ chơi.
Hỏi rõ chính sách đổi trả trước khi đặt. Máy sai thang hay lăng kính lỗi nên được đổi sớm.
Lỗi hay gặp khi mua khúc xạ kế cho mật ong dú
Mua theo tên "đo mật ong" mà không xem thang. Máy đúng là đo mật, nhưng là mật ong thường đặc hơn.
Tin lời hứa thử được thật giả. Máy không làm được việc đó, đừng trả thêm tiền vì lời hứa này.
Mua loại đo đường cho nước trái cây. Thang đo khác hẳn, đọc ra con số không dùng được cho mật.
Bỏ qua bước hiệu chuẩn. Máy lệch từ xưởng là chuyện có thể gặp, không hiệu chuẩn thì mọi số đo lệch theo.
Đo ngoài nắng gắt. Nóng làm sai số, lại khó nhìn vạch. Đo trong nhà, ánh sáng đều.
Dùng nước rửa có mùi để lau lăng kính. Để lại vệt, lại ám mùi vào hộp đựng máy.
Để máy trong kho ẩm. Hơi ẩm lọt vào ống ngắm làm mờ, mốc bên trong.
Không mua dự phòng pin cho loại điện tử. Hết pin đúng ngày nhận lô hàng là chuyện hay gặp.
Đo một giọt rồi kết luận cả lô. Nên lấy vài mẫu ở các hũ, các thùng khác nhau.
Không ghi hiệu máy và ngày mua. Khi đổi máy mới, số đo hai máy có thể lệch nhau, cần biết để so.
So số của mình với số người khác đo bằng máy khác. Hai máy, hai cách đọc có thể lệch. Nên so trên cùng một máy đã hiệu chuẩn.
Câu hỏi thường gặp
Khúc xạ kế có phân biệt được mật ong dú thật giả không?
Không. Máy chỉ đo lượng nước trong mật. Mật pha đường hay mật ong thường đội lốt có thể cho con số bình thường. Muốn biết thành phần phải gửi mẫu tới phòng kiểm nghiệm.
Mua khúc xạ kế loại đo mật ong thường dùng cho mật ong dú được không?
Được nếu thang đo của máy bao trùm được độ loãng mật nhà mình. Nhiều máy làm cho mật ong thường có thang hẹp, mật ong dú có thể vượt thang, nên thử với mật thật trước khi mua.
Khúc xạ kế điện tử hay loại ống ngắm tốt hơn?
Loại điện tử đọc dễ và thường có dải đo rộng, nhưng cần pin và sợ ẩm. Loại ống ngắm bền, rẻ hơn, cần quen mắt. Chọn theo thói quen và môi trường làm việc.
Bao lâu thì phải hiệu chuẩn lại khúc xạ kế?
Nên hiệu chuẩn khi mới mua, trước mỗi mùa mật, và khi thấy số đo bất thường hoặc máy bị rơi. Ghi lại ngày hiệu chuẩn để theo dõi.
Người mua lẻ nên hỏi gì về độ nước của mật?
Có thể hỏi người bán mật đã hạ thủy phần chưa và nên cất thế nào. Khi mua ở cửa hàng Shop Ong Dú, người mua hũ nhỏ chỉ cần làm theo hướng dẫn cất mát sau khi mở nắp.
Đo xong mật quá loãng thì làm gì?
Cất mát, đóng hũ nhỏ, bán hoặc dùng nhanh. Nếu thường xuyên gặp mật rất loãng và phải để lâu, đó là lúc cân nhắc thiết bị hạ thủy phần.
