Nói thẳng: mua tổ ong dú giống về nhân đàn bán lại không phải là đường làm giàu nhanh. Nhân đàn cần đàn mẹ mạnh, cần đúng mùa, luôn có một phần đàn tách ra bị hỏng, và người mua giống cần người bán có uy tín, có bảo hành. Người mới nên nuôi học vài tổ qua ít nhất một mùa, tự tách thử, rồi mới tính chuyện bán.
Chiều muộn, một người trẻ đứng trước dãy thùng ong, nhẩm tính: một tổ tách ra hai, hai thành bốn, bốn thành tám… Phép nhân trên giấy thì đẹp. Ngoài vườn thì không như vậy: có đàn không chịu tách, có đàn tách ra không có chúa, có mùa mưa dầm cả tháng không tách được đàn nào, có đợt hàng xóm phun thuốc mất trắng một góc vườn.
Bài này không khuyên ai đừng làm. Nó chỉ đặt lên bàn những gì người đã làm thường thấy, để bà con quyết định bằng mắt mở.
Phép nhân trên giấy và đàn ong ngoài vườn
Một đàn ong dú chỉ tách được khi đã đủ mạnh: đông ong, ổ trứng to, kho đầy. Tách một đàn chưa đủ sức thì cả đàn mẹ lẫn đàn con cùng yếu. Mà để một đàn trở lại đủ mạnh sau khi tách, phải chờ một khoảng thời gian, dài ngắn tùy loài, tùy mùa hoa.
Không phải lần tách nào cũng thành. Đàn con phải tự ra chúa, chúa phải giao phối được, phải về tổ an toàn. Thời tiết xấu, thiên địch, sơ suất của người tách đều có thể làm hỏng. Người mới tách thường hỏng nhiều hơn người lâu năm, và đó là học phí.
Bán giống cũng không dễ như bán hàng khô. Người mua tổ giống muốn biết loài, muốn xem đàn, muốn bảo hành. Người bán mới chưa có ai biết tên, chưa có khách cũ giới thiệu, lại phải gánh rủi ro đổi đàn khi đàn bán ra có vấn đề.
Thêm nữa, nhu cầu tổ giống phụ thuộc vào số người mới vào nghề. Có lúc nhiều người tìm mua, có lúc chững lại. Ai tính toán dựa trên giả định lúc nào cũng bán được hết đều dễ hụt hẫng.
Vì vậy người làm lâu năm thường xem bán giống là một phần của nghề nuôi, đi cùng với bán mật và các sản phẩm khác, chứ hiếm ai chỉ trông vào nhân đàn bán lại.
Những rủi ro người mới hay không tính tới
Đàn mua về không đủ mạnh để tách ngay. Phải nuôi thêm một thời gian, có khi cả mùa.
Tỉ lệ hỏng khi tự tách. Người mới hỏng nhiều hơn, mất cả đàn con lẫn sức đàn mẹ.
Mùa vụ giới hạn số lần tách. Chỉ tách được vào mùa thuận, mùa mưa dầm phải ngừng.
Thiên địch. Kiến, ruồi nhỏ, thằn lằn tấn công mạnh vào đàn yếu sau khi tách.
Thuốc bảo vệ thực vật xung quanh. Một đợt phun gần có thể làm thiệt hại cả loạt đàn.
Chi phí thùng, giá kê, mái che. Mỗi đàn tách ra cần thêm một bộ.
Công chăm. Nhiều đàn thì nhiều việc theo dõi, ghi chép, xử lý sự cố.
Chi phí bảo hành. Bán đàn ra mà phải đổi đàn khác thì mất cả đàn lẫn công chở.
Chưa có khách. Xây dựng uy tín, có người tin mua giống cần thời gian.
Nhu cầu lên xuống. Không phải lúc nào cũng có người tìm mua tổ giống.
Chở hàng sống. Đóng gói, chở xa đều có rủi ro, mà rủi ro này người bán thường phải chịu.
Thời gian của chính mình. Đàn ong không chờ người bận việc khác.
Một năm đầu nên làm gì?
Bắt đầu bằng vài tổ, đủ để học mà không quá sức. Nuôi qua ít nhất một vòng mùa: mùa hoa, mùa mưa, mùa nắng gắt hoặc mùa lạnh tùy vùng. Ghi chép từng tổ: ngày nhận, tình trạng, những lần mở, những sự cố.
Học cách tách đàn từ người đã làm, tốt nhất là xem tận tay. Lần đầu tự tách, chỉ tách một hai đàn mạnh nhất, ghi lại kết quả. Đến cuối mùa, đếm thật: tách mấy lần, thành mấy, hỏng mấy, vì sao.
Con số tự mình đếm được ở vườn mình mới là căn cứ để tính chuyện bán, không phải con số trong lời mời gọi. Nếu tỉ lệ thành của mình còn thấp, chưa nên bán cho người khác, vì mình chưa đủ sức bảo hành.
Song song, thử bán một ít mật từ đàn của mình cho người quen để hiểu chuyện bán hàng. Nhiều người nhận ra mình hợp với việc nuôi lấy mật hơn là bán giống, hoặc ngược lại.
Nếu cần mua tổ giống để bắt đầu, cửa hàng Shop Ong Dú đang niêm yết 2.900.000đ một tổ, lấy từ Trại Ong Quý – Aron Bee ở Trảng Bàng, Tây Ninh. Mua vài tổ để học là đủ, không cần mua nhiều ngay từ đầu.
Điều kiện tối thiểu trước khi bán tổ giống cho người khác
Đã nuôi qua ít nhất một vòng mùa. Biết đàn mình phản ứng thế nào với mưa, nắng, lạnh.
Tự tách thành công nhiều lần. Có số liệu của chính mình, không phải nghe kể.
Biết nhìn đàn có chúa đẻ. Chỉ bán đàn đã thấy ô trứng mới xây đều.
Biết rõ loài mình bán. Trả lời được khách về kích cỡ, tính nết, khả năng thích nghi.
Có cách đóng gói, chở an toàn. Đã thử chở, biết đàn chịu được bao lâu.
Có điều kiện bảo hành rõ ràng. Viết ra được, và đủ sức thực hiện.
Có đàn dự phòng để đổi. Không có đàn dự phòng thì bảo hành chỉ là lời nói.
Có thời gian hướng dẫn khách. Khách mới gọi hỏi nhiều, cần người trả lời.
Ghi chép lý lịch từng đàn. Ngày tách, đàn mẹ, tình trạng lúc bán.
Biết nói “chưa nên mua” khi cần. Khuyên khách chờ mùa thuận là giữ uy tín lâu dài.
Không hứa lãi với khách. Nói đúng rủi ro như mình đã gặp.
Lời mời “mua giống về nhân đàn bán lại” cần cảnh giác khi nào
Hứa bao tiêu toàn bộ. Hứa thu mua lại mọi đàn tách ra với giá cố định.
Đưa bảng tính lãi theo cấp số nhân. Không tính tỉ lệ hỏng, mùa vụ, chi phí.
Bắt mua số lượng lớn để được “làm đại lý”. Rủi ro dồn hết về người mua.
Đòi đóng phí tham gia, phí đào tạo bắt buộc. Tiền thu từ người tham gia chứ không từ bán mật, bán giống.
Hứa thời gian hoàn vốn cụ thể. Nghề nông có mùa được mùa mất, không ai hứa chắc được.
Không cho xem trại thật. Chỉ có hội thảo, ảnh đẹp, lời chứng thực.
Thúc ép quyết định nhanh. “Chỉ còn ít suất”, “giá ưu đãi hết hôm nay”.
Hợp đồng mập mờ. Không ghi rõ trách nhiệm khi đàn chết, khi không thu mua.
Giá giống cao bất thường đi kèm lời hứa. Tiền lời thật nằm ở phần bán giống cho người mới.
Né câu hỏi về rủi ro. Hỏi “nếu đàn chết thì sao” mà chỉ nhận được lời trấn an.
Người giới thiệu được hoa hồng theo người mới. Kiểu kinh doanh dựa vào kéo người, không dựa vào đàn ong.
Câu hỏi thường gặp
Nuôi ong dú bán giống bao lâu thì có thu nhập?
Không có thời hạn chung. Còn tùy loài, mùa hoa, tay nghề tách đàn và khả năng tìm khách. Người mới nên tính ít nhất một vòng mùa để học trước khi nghĩ đến thu nhập.
Một tổ ong dú tách được mấy lần một năm?
Tùy loài, sức đàn và nguồn hoa. Đàn chỉ nên tách khi đủ mạnh, và cần thời gian hồi lại sau mỗi lần tách. Hãy hỏi người nuôi trong vùng và tự ghi chép trên đàn của mình thay vì tin con số chung.
Có nên vay tiền mua nhiều tổ ong dú để nhân đàn?
Không nên, nhất là khi chưa có kinh nghiệm. Đàn ong là tài sản sống, có thể mất trong một đợt thời tiết xấu hay một lần phun thuốc gần. Bắt đầu bằng số tiền mình chịu mất được.
Bán mật hay bán giống thì dễ hơn?
Mỗi việc có cái khó riêng. Bán mật cần đàn khỏe, mật sạch và khách tin. Bán giống cần tay nghề tách, khả năng bảo hành và khách mới vào nghề. Nhiều người làm cả hai để đỡ phụ thuộc vào một nguồn.
Gặp người hứa bao tiêu mật hoặc đàn thì có nên tin không?
Nên đọc kỹ và hỏi rõ trách nhiệm hai bên bằng văn bản. Lời hứa thu mua với giá cố định, không tính rủi ro, thường đi kèm điều kiện mua giống số lượng lớn. Nghi ngờ thì hỏi thêm người có kinh nghiệm độc lập.
