Thùng ong dú để trang trí sân vườn hay quán cà phê vẫn phải đúng cho ong trước rồi mới tới đẹp: gỗ khô, mặt trong để mộc, ván đủ dày, có mái che nắng mưa. Phần đẹp nằm ở dáng thùng, màu sáng ở mặt ngoài và cách bố trí. Chỗ đặt mới là chuyện quyết định: xa lối đi, cửa tổ quay ra khoảng trống, có rào nhẹ để khách đứng xem mà không chắn đường bay.
Một chủ quán sân vườn muốn có một góc "ong dú" cho khách chụp ảnh. Chị mua một thùng sơn xanh đậm rất đẹp, đặt ngay cạnh lối vào, cửa tổ quay thẳng ra lối đi. Tuần đầu khách thích lắm. Tuần thứ hai, trưa nắng chiếu thẳng, thùng màu sẫm nóng hầm, ong bay ra bám kín cửa; khách đi ngang bị ong bu tóc, vài người hoảng. Chỉ cần dời thùng vào bóng cây, quay cửa ra phía vườn, mọi chuyện ổn trở lại.
Bài này giúp người mua thùng cho mục đích trưng bày chọn đúng ngay từ đầu.
Đẹp và đúng không mâu thuẫn nhau
Ong không quan tâm thùng có mái nhọn hay mái bằng, có khắc hoa văn hay không. Ong quan tâm bên trong thùng: khô, kín, mát, không mùi lạ. Vì vậy mọi trang trí đều làm được ở mặt ngoài, miễn là không đụng tới mặt trong, lỗ cửa và không biến thùng thành cái lò dưới nắng.
Mái che là chỗ vừa đẹp vừa có ích nhất. Một mái gỗ nhỏ hình chữ A, mái lá, hay mái ngói mini vừa tạo dáng "ngôi nhà ong" cho khách thích thú, vừa che mưa nắng cho thùng. Chỉ cần mái có khoảng hở thoáng với nắp, không đặt dính sát.
Màu sơn thì chọn màu sáng: kem, trắng ngà, xanh lá nhạt, vàng nhạt. Màu sẫm đẹp trong ảnh nhưng hấp nóng ngoài trời. Nếu thích tông gỗ, phủ dầu mặt ngoài cho vân gỗ nổi lên là đủ đẹp.
Chân đế cũng là chỗ trang trí được: cột gỗ, chân sắt uốn, gốc cây khô. Nhớ có cách chống kiến ở chân, như chén nước giấu khéo trong chậu cây, hoặc lớp mỡ quanh chân sắt đặt xa đường bay.
Chọn thùng trưng bày: những điểm cần xét
Thân thùng đạt chuẩn nuôi. Gỗ khô, ván đủ dày, kín khe; đẹp mà không đạt thì đàn khó ở lâu.
Mặt trong để mộc. Mọi trang trí chỉ ở mặt ngoài.
Màu ngoài sáng. Tránh màu sẫm nếu thùng có lúc bị nắng chiếu.
Có mái che. Mái tạo dáng đẹp và bảo vệ thùng.
Nắp quan sát. Thùng có nắp kính hoặc mica dưới nắp gỗ giúp khách nhìn bên trong mà không phá tổ.
Kích cỡ vừa phải. Thùng quá to cho đàn nhỏ thì đàn khó giữ nhiệt; trưng bày cũng không cần thùng lớn.
Chắc chắn, khó lật. Nơi đông người, trẻ con, vật nuôi; thùng phải cố định vào chân đế.
Nắp có khoá hoặc chốt. Để khách tò mò không tự mở.
Lỗ cửa không sơn. Chừa mộc quanh cửa, ong tự đắp ống keo, nhìn cũng đẹp tự nhiên.
Sơn đã khô hẳn. Thùng sơn mới phải để thoáng cho bay mùi trước khi cho đàn vào.
Hỏi người bán đã nuôi thử chưa. Thùng kiểu dáng lạ cần có đàn từng sống trong đó.
Chỗ đặt thùng ở nơi có khách
Xa lối đi chính. Ong bay ra vào theo một đường; đừng để đường bay cắt ngang lối khách.
Cửa tổ quay ra khoảng trống. Quay về phía vườn, bụi cây, không quay về bàn ghế.
Có bóng râm buổi trưa. Dưới tán cây, mái hiên; tránh nắng chiếu thẳng giữa trưa.
Có rào nhẹ. Hàng rào thấp, chậu cây giữ khách đứng cách thùng một khoảng.
Không gần bếp, khói. Khói, mùi dầu mỡ làm phiền đàn.
Không gần đèn sáng ban đêm. Đèn chiếu thẳng vào thùng có thể làm đàn bị phiền.
Không gần chỗ phun thuốc. Nhắc người chăm cây không phun thuốc côn trùng gần thùng; khi buộc phải phun, đọc nhãn, chọn giờ ong ít bay.
Gần nguồn hoa. Vườn có hoa, cây trái quanh năm giúp đàn sống khoẻ.
Có nguồn nước gần. Ong cần nước; một chậu nước nông có đá để ong đậu.
Dễ tiếp cận cho người chăm. Không đặt chỗ phải leo trèo mới kiểm được.
Ít di chuyển. Đặt cố định từ đầu; dời thùng sau khi đàn quen cửa làm ong lạc.
Nói gì với khách, và ai chăm thùng?
Ong dú không có ngòi chích, đây là điểm khiến chúng hợp với nơi đông người hơn ong mật. Nhưng khi bị phá tổ, ong vẫn có thể bu vào tóc, cắn nhẹ. Một tấm bảng nhỏ nhắc khách đứng xem từ xa, không chạm vào thùng, không đứng chắn cửa tổ là đủ. Với trẻ nhỏ, người lớn nên đi kèm.
Thùng trưng bày cần một người chăm cố định. Người đó kiểm chén nước chống kiến, nhìn cửa tổ mỗi sáng, biết khi nào cần gọi người có kinh nghiệm. Thùng đẹp mà bỏ mặc thì vài tháng sau đàn có thể yếu, mất cả ý nghĩa trưng bày.
Nếu quán, homestay muốn bán thêm mật ong dú cho khách, nên nói rõ với khách đây là mật ong dú, vị chua nhẹ, lỏng hơn mật ong thường, và là thực phẩm, không phải thuốc. Trẻ dưới một tuổi không dùng mật. Hỏi chuyện sức khoẻ thì mời khách hỏi bác sĩ.
Nhiều chủ quán chọn đặt tổ giống ở cửa hàng Shop Ong Dú để có đàn ngay mà không phải chờ đàn tự về; tổ giống niêm yết 2.900.000đ một tổ. Trước khi đặt, hỏi rõ đàn giao trong thùng cỡ nào để chuẩn bị thùng trưng bày cùng cỡ, và hỏi rõ chính sách đổi trả.
Lỗi hay gặp khi đặt thùng ong dú làm cảnh
Chọn màu sẫm cho hợp tông quán. Thùng hấp nóng, đàn yếu dần.
Đặt ngay lối vào. Đường bay của ong cắt ngang đường khách.
Sơn cả mặt trong cho đồng bộ. Mùi sơn và mặt trơn làm đàn khó chịu.
Treo cao chênh vênh để dễ thấy. Gió lắc, khó kiểm tra, dễ rơi.
Không có mái che. Mưa nắng làm gỗ nứt, thùng nóng.
Để đèn trang trí chiếu thẳng. Đàn bị phiền ban đêm.
Cho khách mở nắp xem. Mỗi lần mở là một lần đàn bị xáo trộn.
Phun thuốc muỗi quanh quán. Thuốc phun có thể hại ong; nếu phải phun, đọc nhãn, tránh khu vực thùng.
Không có người chăm cố định. Kiến tràn vào lúc nào không ai hay.
Dời thùng nhiều lần cho hợp bố cục. Ong quen cửa ở chỗ cũ, dời là lạc.
Mua thùng chỉ vì ảnh đẹp. Không hỏi gỗ, độ dày, cỡ lòng; đẹp mà không đạt.
Câu hỏi thường gặp
Ong dú có nguy hiểm cho khách quán cà phê không?
Ong dú không có ngòi chích nên ít nguy hiểm hơn ong mật. Tuy vậy vẫn nên đặt thùng xa lối đi và nhắc khách không chạm vào thùng.
Đặt thùng ong dú trong sân chung cư, homestay được không?
Được nếu có cây xanh, có hoa quanh đó và chỗ đặt không chắn đường đi lại. Nên hỏi ý hàng xóm hoặc ban quản lý trước.
Thùng trang trí có lấy mật được không?
Được, nếu thùng có tầng mật hoặc thiết kế cho phép. Nhưng với thùng trưng bày, nhiều chủ quán ưu tiên giữ đàn khoẻ hơn là lấy mật.
Thùng ong dú làm cảnh có cần mái che không khi đã đặt dưới tán cây?
Vẫn nên có. Tán cây không che được mưa lớn, lá rụng và nước nhỏ giọt từ cành xuống nắp.
Một quán nên đặt mấy thùng?
Một hai thùng là đủ cho mục đích trưng bày. Nhiều thùng hơn thì cần nhiều nguồn hoa và người chăm có kinh nghiệm hơn.
Ban đêm có cần làm gì với thùng ong không?
Không cần làm gì đặc biệt, chỉ tránh đèn chiếu thẳng vào thùng và giữ khu vực yên tĩnh. Ong dú về tổ hết khi trời tối.
