Giá thùng nuôi ong dú chênh nhau chủ yếu vì sáu thứ: loại gỗ, gỗ đã khô hay còn tươi, ván dày hay mỏng, thùng một tầng hay nhiều tầng, gia công kỹ đến đâu, và có kèm phụ kiện hay không. Hai cái thùng nhìn ảnh giống hệt nhau vẫn có thể khác nhau ở cả sáu chỗ đó.
"Sao cái này rẻ gần nửa mà nhìn y chang?" là câu bà con hỏi nhiều nhất khi đi mua thùng. Câu trả lời thường nằm ở những chỗ ảnh chụp không thể hiện: ván dày bao nhiêu, gỗ đã nằm phơi bao lâu, góc ghép có kín không. Những thứ đó chỉ lộ ra sau vài tháng mưa nắng, khi nắp bắt đầu vênh hoặc vách nứt chân chim.
Bài này không đưa con số giá thị trường, vì giá mỗi vùng, mỗi xưởng một khác và thay đổi theo giá gỗ. Thay vào đó là cách nhìn ra từng yếu tố, để bà con biết mình đang trả tiền cho cái gì và chỗ nào đáng trả thêm.
Sáu yếu tố làm giá thùng ong dú cao hay thấp
Loại gỗ. Gỗ tràm, gỗ cao su rẻ và dễ kiếm; các loại gỗ cứng, bền nước, ít cong vênh thì đắt hơn. Gỗ đắt chưa chắc hợp ong, nhưng gỗ quá rẻ thường đi kèm khuyết tật.
Gỗ đã sấy hay phơi đủ khô chưa. Gỗ khô tốn thời gian hoặc tiền sấy nên đắt hơn; gỗ tươi rẻ nhưng co ngót sau khi đóng, đây là nguồn gốc của phần lớn thùng hở khe.
Độ dày ván. Ván dày giữ nhiệt tốt, bền hơn nhưng tốn gỗ; cắt mỏng đi vài ly là cách nhanh nhất để hạ giá mà người mua khó nhận ra qua ảnh.
Số tầng. Thùng một khoang đơn giản nhất; thùng hai, ba tầng cần mặt tiếp giáp phẳng, khít, nên tốn công và gỗ hơn.
Độ chính xác khi gia công. Cắt bằng máy có cữ, góc vuông, nắp lắp lẫn được giữa các thùng thì công cao hơn; làm tay ước chừng thì rẻ nhưng mỗi cái một kiểu.
Cách ghép. Ghép mộng, bắt vít đúng cách bền hơn đóng đinh trơn; đinh trơn lâu ngày lỏng ra khi gỗ co giãn theo mùa.
Hoàn thiện bên ngoài. Chà nhám, phủ dầu hoặc sơn mặt ngoài tăng thêm công và vật tư; mặt trong thì đúng ra phải để mộc.
Phụ kiện kèm theo. Ống cửa, lưới bịt cửa khi vận chuyển, chặn nắp, tay cầm, mái che, giá kê… mỗi món cộng thêm vào giá.
Kích thước. Thùng cho loài ong thân to cần lòng rộng hơn, tốn gỗ hơn thùng cho loài nhỏ.
Số lượng mua. Đặt nhiều thùng cùng mẫu thì xưởng chia công cắt cữ ra được, thường dễ nói chuyện giá hơn mua lẻ một cái.
Vận chuyển. Thùng gỗ cồng kềnh, chở xa thì phần phí chở chiếm đáng kể; phí ship thường tính theo tỉnh và hiện ở bước thanh toán, nhớ xem trước khi chốt.
Chỗ nào đáng trả thêm tiền, chỗ nào không?
Đáng trả thêm nhất là độ khô của gỗ và độ khít của mối ghép. Hai thứ này quyết định thùng có kín sau mùa mưa đầu tiên hay không. Một thùng gỗ thường nhưng khô và khít vẫn tốt hơn một thùng gỗ quý nhưng còn ướt.
Thứ hai đáng trả là độ dày ván. Ong dú giữ nhiệt cho tầng ấu trùng bằng chính lớp vỏ sáp và vách thùng. Ván dày một chút giúp đàn đỡ vất vả những trưa nắng gắt ở Nam Bộ hay những đêm lạnh ở vùng cao. Khoản chênh này trả một lần nhưng đàn hưởng lợi nhiều năm.
Không đáng trả thêm là những thứ chỉ để đẹp mắt người mua: vân gỗ lạ, khắc hoa văn, sơn bóng nhiều lớp. Ong không nhìn thấy những thứ đó, còn sơn bóng nhiều lớp lại có thể làm thùng bí hơi.
Phụ kiện thì tuỳ. Lưới bịt cửa và chặn nắp rẻ mà rất cần, nên lấy kèm. Mái che, giá kê thì có thể tự làm bằng vật liệu sẵn trong vườn, không nhất thiết phải mua cùng thùng.
Cách nhận ra thùng rẻ vì bị cắt bớt chỗ nào
Cầm thử thấy nhẹ bất thường. Cùng cỡ mà nhẹ hẳn thì hoặc ván mỏng, hoặc gỗ xốp; hỏi lại độ dày và loại gỗ.
Nhìn mép ván. Đo bằng thước kẹp hoặc thước kẻ ở cạnh nắp, cạnh vách; con số nói thật hơn lời tả.
Ngửi trong lòng thùng. Mùi nhựa gỗ tươi hăng, mùi hoá chất hay mùi mốc là dấu hiệu gỗ chưa khô hoặc đã qua xử lý.
Ấn tay lên vách. Vách mềm, lún móng tay dễ là gỗ xốp, mau mục khi để ngoài trời.
Soi khe góc. Đưa thùng ra chỗ sáng, nhìn từ trong ra; thấy ánh sáng lọt qua góc ghép là hở.
Đặt nắp thử nhiều chiều. Nắp chỉ khít một chiều, xoay đi là cập kênh thì thùng làm ước chừng, không có cữ chuẩn.
Xem mặt tiếp giáp giữa các tầng. Đặt hai tầng chồng lên nhau trên mặt phẳng, ấn nhẹ một góc; cập kênh là mặt không phẳng.
Xem đầu đinh. Đinh trơn đóng sát mép ván dễ làm nứt gỗ; vết nứt nhỏ lúc mua sẽ thành khe lớn sau vài mùa.
Tìm lỗ mọt. Lỗ nhỏ li ti kèm bột gỗ mịn là gỗ đang có mọt; mua về là mang mọt vào trại.
Hỏi gỗ phơi bao lâu. Người bán thật thà sẽ nói gỗ sấy hay phơi bao lâu; trả lời ậm ừ thì nên dè chừng.
So nhiều thùng cùng lô. Mua nhiều thì xem vài cái ngẫu nhiên; thùng mẫu đẹp nhưng hàng giao không giống mẫu là chuyện hay gặp.
Mua thùng hay mua cả đàn trong thùng: bài toán giá khác hẳn
Có người tính mua thùng rỗng rồi chờ đàn tự về cho đỡ tiền. Cách này có thể thành, nhưng không ai hứa được bao lâu đàn mới về, có khi cả mùa vẫn trống. Thùng rỗng là chi phí chắc chắn, còn đàn về là chuyện may rủi.
Ngược lại, mua tổ giống thì thùng đi kèm đàn. Lúc đó cái cần soi là thùng đó có đúng cỡ, có đủ dày, có bền để đàn ở lâu dài không, vì đổi thùng cho đàn đang sống là việc làm đàn xáo trộn.
Ở cửa hàng Shop Ong Dú, tổ ong dú giống niêm yết 2.900.000đ một tổ, đàn lấy từ Trại Ong Quý – Aron Bee ở Trảng Bàng, Tây Ninh. Khi đặt, bà con nên hỏi rõ đàn giao trong thùng gì, cỡ lòng bao nhiêu, để sau này đóng thêm thùng cùng cỡ cho lúc tách đàn.
Dù chọn đường nào, nhớ hỏi rõ chính sách đổi trả trước khi đặt, nhất là với thùng chở xa: thùng nứt, vỡ góc khi vận chuyển thì xử lý ra sao, cần chụp ảnh gì khi nhận.
Checklist hỏi người bán trước khi chốt giá thùng
Gỗ gì, lấy ở đâu? Biết tên gỗ để tránh loại có mùi nồng hoặc đã tẩm chống mối; người bán không nói được nguồn gỗ thì cẩn thận.
Gỗ sấy hay phơi, bao lâu? Câu này quan trọng hơn câu hỏi tên gỗ, vì độ khô quyết định thùng có giữ kín được sau vài tháng hay không.
Ván dày bao nhiêu? Hỏi con số cụ thể của vách và nắp, rồi khi nhận hàng đo lại cho khớp.
Kích thước lòng là bao nhiêu? Hỏi lòng chứ không hỏi ngoài; ong sống trong lòng thùng, kích thước ngoài phụ thuộc độ dày ván.
Thùng hợp với loài ong nào? Thùng cho loài nhỏ và loài thân to khác cỡ; người làm thùng có hiểu nghề sẽ hỏi lại mình nuôi loài gì.
Lỗ cửa khoét sẵn chưa, cỡ nào? Có nơi để trống cho người nuôi tự khoét; có nơi khoét sẵn, cần biết để khỏi khoét chồng.
Mặt trong có xử lý gì không? Câu trả lời đúng là không sơn, không tẩm, chỉ chà sạch mùn gỗ.
Giá đã gồm phụ kiện nào? Hỏi rõ có kèm chặn nắp, lưới bịt cửa, tay cầm hay không, để so giá giữa các nơi cho công bằng.
Đóng gói thế nào khi gửi xa? Thùng gỗ va đập dễ vỡ góc; hỏi có bọc góc, chèn lót không.
Nứt, vênh khi nhận thì sao? Hỏi rõ chính sách đổi trả trước khi đặt và cần chụp ảnh, quay video gì lúc mở kiện.
Có thùng mẫu hay ảnh thật không? Ảnh chụp thật tại xưởng, nhiều góc, có thước đo kèm theo đáng tin hơn ảnh mẫu dùng chung.
Câu hỏi thường gặp
Thùng ong dú gỗ tràm có tốt không?
Gỗ tràm dùng được nếu đã khô hẳn, không mọt và không qua tẩm hoá chất. Điểm yếu là gỗ tươi co ngót nhiều, nên hỏi kỹ độ khô hơn là hỏi tên gỗ.
Vì sao thùng nhiều tầng đắt hơn thùng một khoang?
Vì mặt tiếp giáp giữa các tầng phải phẳng và khít, tốn công bào, đo, lắp thử. Đổi lại thùng nhiều tầng tiện tách đàn và lấy mật hơn.
Mua thùng rẻ rồi tự gia cố có được không?
Được với lỗi nhỏ như trám khe ngoài, thêm chặn nắp. Còn ván mỏng hay gỗ tươi thì không gia cố được, cuối cùng vẫn phải thay.
Phí vận chuyển thùng gỗ tính thế nào?
Thường tính theo tỉnh nhận và kích thước, cân nặng kiện hàng. Phí cụ thể hiện ở bước thanh toán, nên xem trước khi chốt đơn để khỏi bất ngờ.
Thùng có khắc tên, trang trí có ảnh hưởng gì không?
Khắc mặt ngoài không ảnh hưởng tới ong. Chỉ cần tránh sơn phủ nhiều lớp ở mặt trong và quanh lỗ cửa.
Thùng đắt có chắc giữ đàn tốt hơn không?
Không chắc. Đàn khoẻ cần thùng khô, kín, đủ dày, đúng cỡ; thùng đắt vì gỗ quý hay trang trí mà thiếu mấy điều đó thì vẫn không hơn.
