Mặt trong thùng ong dú nên để mộc. Mặt ngoài có thể sơn nước màu sáng hoặc phủ một lớp dầu an toàn để gỗ bền hơn và bớt hấp nắng, miễn là lớp phủ đã khô và bay mùi hẳn trước khi cho đàn vào. Thùng sơn cả trong lẫn ngoài, hoặc quét dầu, thuốc chống mối có mùi nồng, thì không nên mua.
"Thùng sơn màu nhìn sang mà, có sao không em?" Câu này hay được hỏi ở những nơi bán thùng làm đẹp cho sân vườn. Câu trả lời ngắn: sơn đúng mặt, đúng loại, đủ thời gian khô thì không sao, còn có lợi. Sơn sai chỗ thì đàn có thể không chịu ở.
Bài này đi qua từng trường hợp hay gặp khi mua: thùng để mộc, thùng sơn sẵn, thùng phủ dầu, thùng quét các loại dầu chống mối mọt mà người ở quê hay dùng.
Vì sao mặt trong phải để mộc?
Ong dú sống bằng mùi. Mùi của tổ giúp ong nhận ra nhà mình, nhận ra đồng loại, phân biệt kẻ lạ. Lớp sơn, lớp dầu bên trong thùng tạo ra một mùi nền xa lạ đúng ở nơi đàn sống, nhất là trong những tuần đầu khi đàn chưa kịp phủ keo lên vách.
Ong dú cũng có thói quen phủ keo và sáp lên vách trong. Mặt gỗ mộc hơi nhám giúp lớp phủ này bám chắc. Mặt sơn bóng, trơn thì lớp keo khó bám, dễ bong.
Gỗ mộc còn thở được. Hơi ẩm từ tổ thấm dần vào gỗ rồi thoát ra ngoài, giúp lòng thùng không đọng nước. Phủ kín cả hai mặt thì hơi ẩm bị giữ lại, dễ mốc.
Vì vậy khi mua thùng sơn sẵn, việc đầu tiên là nhìn vào lòng thùng. Bên trong còn mộc là đạt yêu cầu tối thiểu. Bên trong cũng có màu sơn, có lớp bóng, thì nên chọn thùng khác.
Sơn hay phủ mặt ngoài: được gì, lưu ý gì
Bền gỗ hơn. Lớp phủ ngoài giảm thấm mưa, giảm nứt nẻ do nắng, kéo dài tuổi thùng.
Màu sáng bớt nóng. Màu kem, trắng ngà, xanh nhạt hắt bớt nắng; màu đen, nâu sẫm hấp nóng hơn.
Ưu tiên sơn gốc nước. Ít mùi, khô nhanh hơn sơn dầu; vẫn phải để khô và thoáng hẳn trước khi dùng.
Tránh sơn dầu mùi nồng. Mùi dung môi bay lâu; nếu dùng thì cần thời gian phơi dài hơn nhiều.
Không sơn quanh lỗ cửa. Chừa một khoảng mộc quanh cửa tổ, ong sẽ tự đắp keo ở đó.
Không sơn mặt tiếp giáp. Mặt chạm nhau giữa các tầng, giữa nắp và thùng để mộc, tránh dính chặt và đỡ mùi.
Phủ dầu tự nhiên. Một số người dùng dầu thực vật khô nhanh để phủ mặt ngoài; cần để khô hẳn, không bóng dính.
Tránh dầu nhớt thải. Quét nhớt máy lên gỗ chống mối là thói quen ở nhiều nơi, nhưng mùi nặng và bẩn; không dùng cho thùng ong.
Tránh dầu chống mối có hoá chất. Thuốc chống mối mọt là để diệt côn trùng; nếu cần thì xử lý chân giá xa thùng.
Hỏi loại sơn đã dùng. Người bán thùng sơn sẵn phải nói được tên loại sơn, sơn từ bao giờ.
Sơn lại khi thùng đang có đàn. Hạn chế; nếu cần thì chọn ngày mát, sơn mỏng mặt ngoài, tránh xa cửa tổ.
So sánh nhanh các lựa chọn khi mua
Thùng để mộc hoàn toàn. An toàn nhất cho đàn, rẻ nhất; cần mái che tốt để gỗ không mau hỏng.
Thùng mộc trong, sơn nước ngoài. Cân bằng giữa bền và an toàn; hợp với đa số người nuôi.
Thùng mộc trong, phủ dầu ngoài. Giữ vẻ gỗ tự nhiên, bền vừa phải; phải hỏi loại dầu.
Thùng sơn cả trong lẫn ngoài. Không nên mua cho việc nuôi lâu dài.
Thùng vecni bóng. Đẹp như đồ nội thất nhưng bí hơi, mùi lâu bay; nếu chỉ vecni ngoài thì cần phơi lâu.
Thùng sơn màu sẫm. Đẹp ở sân vườn nhưng hấp nóng; cần chỗ đặt râm.
Thùng sơn họa tiết trang trí. Chấp nhận được nếu chỉ ở mặt ngoài và sơn đã khô hẳn.
Thùng đã sơn lâu, cũ. Mùi đã bay hết nhưng xem kỹ lớp sơn có bong tróc vào trong không.
Thùng tự sơn sau khi mua. Chủ động chọn loại sơn, màu, và thời gian khô; tốn thêm công.
Thùng mua để trưng bày. Có thể ưu tiên vẻ đẹp hơn, nhưng mặt trong vẫn phải mộc nếu định cho đàn vào.
Thùng sơn chống nóng chuyên dụng. Hỏi rõ thành phần, mùi, thời gian khô như các loại sơn khác.
Phải phơi thùng sơn bao lâu trước khi cho đàn vào?
Không có con số chung, vì tuỳ loại sơn, độ dày lớp sơn, thời tiết. Cách đo thực tế nhất là cái mũi: đặt thùng chỗ thoáng mát, mở nắp, mỗi ngày ngửi lòng thùng một lần. Khi mùi sơn gần như không còn, chạm tay vào mặt sơn không thấy dính, mới tính chuyện cho đàn vào.
Sơn gốc nước thường khô và bay mùi nhanh hơn. Sơn dầu, vecni thì lâu hơn đáng kể, có khi nhiều tuần. Mùa mưa ẩm, mọi thứ đều chậm hơn mùa khô.
Nếu đang cần thùng gấp cho đàn sắp tách, thùng để mộc là lựa chọn an toàn hơn thùng vừa sơn hôm qua. Sơn có thể làm sau, khi có thùng thay thế.
Khi mua tổ giống ở cửa hàng Shop Ong Dú, bà con nên hỏi đàn đang ở thùng mộc hay thùng sơn, để chuẩn bị thùng kế tiếp cùng kiểu, đàn đỡ phải làm quen mùi mới.
Lỗi hay gặp khi mua và dùng thùng sơn
Mua thùng mới sơn hôm trước. Thùng thơm mùi sơn là thùng chưa dùng được ngay.
Không nhìn vào lòng thùng. Nhiều người chỉ ngắm bên ngoài; lòng thùng mới là chỗ đàn ở.
Sơn bít cả lỗ cửa. Lỗ cửa bị sơn tràn vào làm hẹp và có mùi ngay chỗ ong ra vào.
Chọn màu sẫm vì đẹp. Đặt ngoài nắng thì thùng hấp nóng; màu sẫm cần chỗ râm hơn.
Sơn dày nhiều lớp. Lớp dày khô chậm, dễ bong tróc theo mảng.
Sơn lên gỗ còn ướt. Gỗ ẩm sơn lên dễ phồng rộp, bong sơn, mốc dưới lớp sơn.
Quét thuốc chống mối cho bền. Bền cho thùng nhưng rủi ro cho ong.
Phủ dầu ăn đã qua sử dụng. Dầu cũ ôi mùi, thu hút kiến, côn trùng.
Sơn mặt tiếp giáp tầng. Hai tầng dính chặt vào nhau, mở ra bong sơn, hở khe.
Không hỏi người bán loại sơn. Không biết loại thì không biết phải phơi bao lâu.
Không hỏi đổi trả. Thùng sơn có mùi quá nặng mà không đổi được là mất tiền; hỏi rõ chính sách đổi trả trước khi đặt.
Câu hỏi thường gặp
Có nên tự sơn thùng ong dú đang có đàn?
Hạn chế làm. Nếu thật cần, chọn ngày mát, chỉ sơn mỏng mặt ngoài, tránh xa lỗ cửa và dùng sơn gốc nước ít mùi.
Màu nào tốt nhất cho thùng ong dú?
Màu sáng như trắng ngà, kem, xanh nhạt giúp thùng bớt nóng. Màu sắc không quyết định đàn có ở hay không bằng chuyện thùng kín, khô, đặt râm mát.
Thùng để mộc có mau hỏng không?
Để ngoài trời trực tiếp thì gỗ mộc mau nứt, mục hơn. Có mái che và giá kê cao thì thùng mộc vẫn dùng được lâu.
Vecni có an toàn cho ong không?
Vecni ở mặt ngoài, khô và bay mùi hẳn thì ít rủi ro. Không vecni mặt trong vì làm bí hơi và tạo mùi lạ.
Sơn bị bong vào trong thùng thì sao?
Cạo bỏ mảng bong vào dịp mở thùng, không để mảnh sơn rơi lẫn trong tổ. Nếu bong nhiều thì tính chuyện đổi thùng vào lúc tách đàn.
Thùng sơn đẹp để trang trí có nuôi được không?
Được, nếu mặt trong vẫn mộc, sơn đã khô hẳn và thùng đặt ở chỗ râm. Đẹp và đúng cho ong không mâu thuẫn nhau.
