Trại ong dú thường cần hai loại cân. Một cân nhỏ có độ chia mịn và nút trừ bì để đóng hũ mật cho đúng lượng. Một cân tải lớn hơn, mặt rộng, để cân cả thùng và theo dõi tổ đang nặng lên hay nhẹ đi theo mùa. Cả hai nên có mặt cân dễ lau, chịu được độ ẩm của trại.
Chuyện này có thật ở nhiều nơi bán mật nhỏ: người bán đóng hũ bằng mắt, nhìn vạch là đủ. Khách mang về cân lại, thấy hũ này hơn hũ kia một chút, rồi nghi ngờ cả chuyện khác. Mật ong dú đắt, khách để ý từng chút. Một cái cân đúng loại giúp hũ nào cũng như hũ nào, và giúp người nuôi biết mỗi tổ cho bao nhiêu mật mà không phải đoán.
Trại ong dú cần cân để làm gì?
Việc thứ nhất là đóng hũ. Hũ ghi thể tích thì khách mong mỗi hũ đầy như nhau. Rót bằng mắt thì mỗi hũ một khác, nhất là khi mật ong dú loãng, rót nhanh dễ quá tay. Đặt hũ lên cân, trừ bì, rót tới đúng số đã định là xong. Cân đảm bảo hũ đều, còn khách nhìn thấy sự đều đặn đó.
Việc thứ hai là ghi sản lượng. Mỗi lần lấy mật, cân lượng mật của từng thùng. Sau một năm, người nuôi biết thùng nào cho nhiều, thùng nào cho ít, mùa nào nhiều mật. Đây là căn cứ để chọn tổ khỏe làm tổ mẹ khi tách đàn, hay để biết lượng mật sẽ bán được.
Việc thứ ba là cân thùng. Một thùng ong dú nặng lên khi ong trữ thêm mật và phấn, nhẹ đi khi hết mùa hoa. Cân thùng định kỳ cho người nuôi một con số khách quan về sức tổ mà không cần mở nắp làm xáo trộn. Việc này không bắt buộc, nhưng ai đã quen thì thấy rất có ích.
Ba việc cần hai loại cân khác nhau. Mua một cân lớn dùng cho cả ba thì cân hũ không đủ mịn. Mua một cân nhỏ thì không cân nổi thùng. Đó là lý do nên tính trước mình làm việc nào.
Chọn cân để đóng hũ mật
Độ chia nhỏ. Càng mịn càng đóng hũ đều. Hỏi người bán độ chia của cân là bao nhiêu.
Tải đủ cho hũ lớn nhất. Tính cả vỏ hũ thủy tinh, khá nặng, cộng với mật.
Có nút trừ bì. Đặt hũ rỗng, bấm trừ bì, cân về không rồi mới rót.
Mặt cân bằng inox. Mật dây ra lau sạch dễ, không gỉ.
Màn hình nhìn rõ. Đứng rót nhìn nghiêng vẫn đọc được số.
Nút bấm có lớp phủ. Tay dính mật bấm nút trần là mật lọt vào trong.
Pin sạc hoặc dùng nguồn. Đóng hũ cả buổi mà cân hết pin giữa chừng là phiền.
Ổn định nhanh. Số nhảy lâu mới đứng thì rót rất chậm.
Có chức năng đếm hoặc ghi nhớ. Không bắt buộc, nhưng tiện khi đóng nhiều hũ cùng cỡ.
Kích thước gọn. Bàn đóng gói nhỏ, cân to chiếm chỗ.
Hỏi chuyện kiểm định nếu dùng để bán. Cân dùng trong mua bán thường thuộc diện phải kiểm định theo quy định đo lường. Hỏi cơ quan quản lý đo lường ở địa phương cho chắc.
Hỏi rõ chính sách đổi trả trước khi đặt. Cân lỗi số thường lộ ra trong tuần đầu dùng.
Chọn cân để cân thùng ong
Tải lớn hơn thùng nặng nhất. Cân thử thùng nặng nhất bằng cân mượn, rồi chọn tải dư ra một khoảng.
Mặt cân rộng. Thùng đặt lọt mặt cân, không chìa ra ngoài làm sai số.
Độ chia vừa phải. Cân thùng không cần mịn như cân hũ, chỉ cần thấy rõ chênh lệch giữa các lần.
Cân treo hay cân bàn. Cân treo móc vào quai thùng gọn nhẹ, mang ra trại tiện. Cân bàn đặt thùng lên ổn định hơn.
Dùng pin, không cần điện. Trại thường không có ổ điện cạnh kệ.
Chịu được ngoài trời. Hỏi cân có chịu ẩm, bụi không.
Chức năng giữ số. Số giữ lại trên màn hình sau khi nhấc thùng, tiện đọc khi một mình làm.
Nhẹ để mang theo. Đi một vòng trại cân nhiều thùng, cân nặng là mỏi.
Không làm rung thùng. Nhấc thùng phải nhẹ nhàng; cân treo có móc chắc giúp đỡ giật.
Cân cùng giờ, cùng điều kiện. Không phải món mua, nhưng là điều kiện để số liệu so được với nhau.
Ghi kèm ngày và số thùng. Một cuốn sổ hoặc bảng trên điện thoại đi cùng cân.
Ẩm, kiến và mật: ba điểm yếu của cân điện tử ở trại
Cân điện tử là đồ điện, mà trại ong là nơi ẩm, có kiến, có mật dính. Cân đặt cạnh bàn rót mật, chỉ cần vài giọt mật lọt qua khe nút bấm là bo mạch bị dính, nút liệt dần. Vì vậy cân nên có lớp phủ nút, hoặc người dùng tự bọc màng trong suốt lên mặt nút.
Kiến là kẻ thù thứ hai. Mật dính dưới đáy cân sẽ kéo kiến vào, kiến chui vào khe pin, vào bo mạch. Lau cân ngay sau mỗi buổi đóng hũ, kể cả mặt dưới, là thói quen nên có.
Độ ẩm làm cân lệch số và gỉ chân pin. Không cất cân trong kho ẩm hay ngoài hiên. Một hộp nhựa có nắp, bỏ thêm gói hút ẩm, là chỗ cất đơn giản mà hiệu quả. Tháo pin ra nếu lâu không dùng.
Với cân đóng hũ, nhiều nơi chọn đặt cân trên một khay riêng. Mật dây ra rơi xuống khay chứ không chảy xuống bàn, lau một lần là sạch. Khi khách tới mua mật tại chỗ, cảnh đóng hũ trên khay sạch, cân rõ số cũng tạo niềm tin như chính hũ mật.
Kiểm cân khi nhận và giữ cân chính xác
Cân thử bằng vật đã biết khối lượng. Một chai nước đóng sẵn, một gói hàng ghi khối lượng, so số trên cân.
Cân cùng vật ở nhiều vị trí trên mặt cân. Giữa, góc trái, góc phải. Số chênh nhiều là cảm biến lệch.
Cân lặp lại vài lần. Nhấc lên đặt xuống, số phải về như cũ.
Thử nút trừ bì. Đặt hũ, trừ bì, cân phải về không và giữ ổn định.
Đặt cân trên mặt phẳng. Mặt bàn nghiêng làm số sai mà khó phát hiện.
Tránh gió quạt thổi thẳng. Cân mịn sẽ nhảy số khi có gió.
Để cân ổn định sau khi bật. Đợi vài giây cho cân về không rồi mới đặt hàng.
Không đặt quá tải. Quá tải làm hỏng cảm biến, có khi không sửa được.
Lau bằng khăn ẩm vắt kỹ. Không xịt nước thẳng lên cân.
Kiểm lại định kỳ. Mỗi đầu mùa mật, cân lại vật mẫu, ghi kết quả.
Giữ hóa đơn và phiếu bảo hành. Cân hỏng trong thời gian bảo hành cần những giấy này.
Hỏi rõ chính sách đổi trả trước khi đặt. Nhất là cân mua online, đi đường dễ bị va.
Câu hỏi thường gặp
Cân nhà bếp có dùng để đóng hũ mật bán được không?
Dùng để tham khảo trong nhà thì được. Nếu dùng để bán theo khối lượng, nên hỏi cơ quan đo lường địa phương xem cân có phải kiểm định không, vì cân dùng trong mua bán thường có quy định riêng.
Mật ong dú bán theo ml hay theo gram?
Nhiều nơi ghi theo thể tích hũ, ví dụ hũ 100ml, 200ml, 500ml như ở cửa hàng Shop Ong Dú. Khi đóng hũ, người bán vẫn có thể dùng cân để mỗi hũ cùng cỡ đều như nhau.
Cân thùng ong có làm ong hoảng không?
Nếu nhấc nhẹ, không rung lắc mạnh và không mở nắp thì ong ít bị xáo trộn. Nên cân vào giờ ong ít ra vào và làm nhanh gọn.
Cân treo hay cân bàn hợp với trại nhỏ hơn?
Trại nhỏ, thùng đặt rải rác thì cân treo gọn và dễ mang. Thùng đặt tập trung trên kệ, có chỗ kê cân, thì cân bàn đọc số ổn định hơn.
Vì sao cân mới mua mà số cứ nhảy?
Thường do mặt đặt không phẳng, có gió thổi, pin yếu hoặc đặt gần thiết bị điện khác. Thử đổi chỗ đặt và thay pin trước khi nghĩ cân hỏng.
Có cần mua hai cái cân không?
Nếu vừa đóng hũ bán vừa muốn cân thùng thì nên có hai cân vì yêu cầu về tải và độ chia khác nhau. Chỉ đóng hũ cho nhà dùng thì một cân nhỏ là đủ.
