Mua lại thùng ong dú cũ được, và nhiều khi rất đáng, nếu thùng còn chắc, không mọt mục, không nứt xuyên, và mình biết vì sao chủ cũ thôi dùng. Thùng có đàn chết không rõ nguyên nhân, ẩm mốc nặng, hoặc từng bị phun thuốc thì nên bỏ qua dù rẻ. Thùng cũ nào cũng phải cạo, phơi, làm sạch trước khi cho đàn vào.
Nhà bên cạnh bỏ nuôi, rao bán cả chồng thùng với giá rẻ. Đứng trước chồng thùng xám màu mưa nắng, nhiều người phân vân: rẻ thì ham, nhưng không biết bên trong có gì. Thật ra thùng cũ có một điểm cộng ít ai nghĩ tới: lớp keo sáp còn bám trên vách mang mùi tổ, thứ mà người nuôi hay dùng để dụ đàn mới về.
Cái khó là phân biệt thùng cũ "còn mùi tổ tốt" với thùng cũ "mang theo chuyện cũ". Bài này giúp bà con làm việc đó.
Thùng cũ: lợi và rủi ro
Lợi đầu tiên là giá. Thùng đã qua sử dụng thường rẻ hơn thùng mới, nhất là khi người bán muốn dọn nhà. Lợi thứ hai là gỗ đã khô hẳn, đã co ngót xong, ít khi cong vênh thêm. Thùng nào còn khít sau vài năm mưa nắng là thùng đã qua thử thách.
Lợi thứ ba là mùi tổ. Keo và sáp ong dú để lại trên vách thùng là "hương quen" với các đàn ong dú khác trong vùng. Nhiều người nuôi dùng thùng cũ làm thùng mồi chính vì lý do này.
Rủi ro đầu tiên là kẻ hại còn ẩn trong thùng. Ruồi nhỏ có thể để lại trứng, nhộng trong các khe, kẽ. Kiến có thể đã làm tổ ở góc. Mọt có thể đang ăn dần gỗ bên trong mà nhìn ngoài chưa thấy.
Rủi ro thứ hai là thứ mình không nhìn thấy: thùng từng bị phun thuốc diệt côn trùng, từng để trong kho có hoá chất, hoặc đàn trước chết vì một nguyên nhân chưa rõ. Những thùng như vậy không đáng để liều.
Rủi ro thứ ba là kích thước. Thùng cũ mua từ người khác thường không cùng cỡ với thùng mình đang có, tầng không lắp lẫn được. Nếu định dùng làm thùng nuôi lâu dài trong một trại đồng bộ, đây là điểm trừ lớn.
Câu cần hỏi người bán thùng cũ
Vì sao thôi dùng? Bỏ nuôi, chuyển nhà là lý do bình thường; đàn chết hàng loạt thì phải hỏi kỹ thêm.
Đàn trước sống bao lâu? Thùng từng giữ đàn khoẻ nhiều năm là điểm cộng.
Đàn trước bỏ đi hay chết? Bỏ đi có thể do thùng, chỗ đặt hoặc kẻ hại; chết có thể do bệnh, thuốc, đói.
Thùng có từng bị phun thuốc không? Kể cả thuốc diệt kiến, diệt muỗi phun gần thùng.
Thùng cất ở đâu từ khi trống? Cất chung kho phân bón, thuốc bảo vệ thực vật thì nên bỏ qua.
Thùng trống bao lâu rồi? Trống lâu ngoài trời thì dễ có côn trùng khác chiếm.
Gỗ gì, làm từ khi nào? Để biết còn dùng được bao lâu.
Có mấy cỡ khác nhau? Một lô thùng cũ hay lẫn nhiều cỡ; tách ra trước khi mua.
Có phụ kiện đi kèm không? Giá kê, mái che, tầng nối có khi được bán kèm.
Có cho xem bên trong không? Người bán thật lòng sẽ để mình mở từng thùng ra xem.
Ở vùng nào? Thùng từ vùng có dịch hại lạ, chở xa về cũng cần cân nhắc.
Xem thùng cũ tận nơi: nhìn những gì
Mở nắp, nhìn mặt trong. Lớp keo sáp khô, sạch là tốt; có mảng ướt, nhớt, mùi chua thối là dấu hiệu tổ cũ bị phá.
Tìm xác ấu trùng ruồi. Vỏ nhộng nhỏ màu nâu trong khe là dấu vết ruồi nhỏ.
Tìm ổ kiến. Đất mịn, trứng trắng trong góc là kiến đang ở.
Ấn tay vào đáy. Đáy mềm, lún là gỗ mục; đáy là chỗ ẩm nhất nên hỏng trước.
Soi khe. Thùng cũ hay hở góc do đinh lỏng.
Gõ thử vách. Tiếng bộp đục ở một chỗ có thể là gỗ mục bên trong.
Tìm lỗ mọt. Lỗ mới có bột gỗ tươi là mọt còn sống.
Ngửi. Mùi keo sáp là mùi tổ bình thường; mùi hoá chất, mùi mốc nặng thì bỏ.
Xem nắp. Nắp cong, nứt có thể thay; thân hỏng thì khó cứu.
Đo lòng. So với thùng mình đang có để biết có dùng chung tầng được không.
Chụp ảnh từng thùng. Để chọn lại khi về nhà, và để đối chiếu nếu thoả thuận đổi trả.
Làm sạch thùng cũ thế nào trước khi dùng?
Bước đầu là cạo. Dùng dao hoặc bàn cạo, gạt bỏ phần sáp, bình cũ, cặn bẩn, đặc biệt ở góc và khe. Nếu định dùng làm thùng mồi, có thể giữ lại một lớp keo mỏng sạch trên vách, chỉ bỏ phần bẩn, mốc, có dấu ruồi.
Bước hai là phơi. Nắng là cách làm sạch rẻ nhất. Phơi thùng mở nắp vài ngày nắng tốt, lật các mặt. Nhiều người nuôi còn hơ nhẹ mặt trong bằng lửa đèn khò cho sém bề mặt để diệt trứng, nhộng trong khe; làm cẩn thận, không để cháy sâu, không làm khi gần vật dễ cháy.
Bước ba là kiểm lại. Sau khi phơi, xem thùng còn chắc, còn khít không. Thùng cong vênh sau khi phơi thì đã đến lúc nghỉ hưu.
Không dùng thuốc tẩy nồng, thuốc diệt côn trùng hay dầu hoả để lau thùng. Mấy thứ này để lại mùi lâu và có thể hại đàn. Nước sạch, nắng và lửa là đủ.
Nếu thấy việc làm sạch nhiều thùng cũ quá công, cân nhắc mua thùng mới cho đàn nuôi chính, dùng thùng cũ làm thùng mồi. Khi mua tổ giống ở cửa hàng Shop Ong Dú, bà con có thể hỏi thùng đi kèm đàn có cùng cỡ với thùng cũ mình định tận dụng hay không.
Khi nào nên bỏ qua dù giá rẻ
Đàn trước chết hàng loạt không rõ lý do. Không đáng liều với đàn mới.
Thùng từng bị phun thuốc. Hoá chất ngấm vào gỗ khó làm sạch.
Thùng cất chung kho hoá chất. Mùi và cặn có thể còn bám.
Gỗ mục ở đáy hoặc góc. Sửa tốn công hơn đóng mới.
Mọt nặng. Mang về có thể lan sang thùng, giá kê khác.
Ẩm mốc ăn sâu. Cạo phơi không hết, đàn mới dễ gặp mốc.
Nứt xuyên nhiều chỗ. Trám không bền, kiến vẫn tìm đường vào.
Cỡ quá lạ. Không hợp loài mình nuôi, không lắp lẫn được.
Người bán không cho xem trong. Mua mù là mua rủi ro.
Thùng tự chế từ vật liệu lạ. Can nhựa, hộp từng chứa hoá chất thì bỏ.
Phải chở rất xa. Phí chở và công làm sạch có khi vượt cả tiền thùng mới.
Câu hỏi thường gặp
Thùng cũ có làm thùng mồi tốt hơn thùng mới không?
Thường có, vì lớp keo sáp cũ giữ mùi tổ dễ thu hút đàn ong dú đi tìm chỗ ở. Miễn là thùng đã được làm sạch phần bẩn và không có dấu hiệu kẻ hại.
Có cần cạo hết lớp sáp cũ trong thùng không?
Không nhất thiết. Bỏ phần bẩn, mốc, có dấu ruồi, giữ lại lớp keo mỏng sạch trên vách nếu muốn tận dụng mùi.
Hơ lửa thùng gỗ cũ có nguy hiểm không?
Có nếu làm ẩu. Chỉ hơ nhẹ cho sém mặt, làm ngoài trời, xa vật dễ cháy, có sẵn nước. Không hơ thùng có sơn, vecni vì sẽ bốc mùi khét độc.
Thùng cũ đổi màu xám có sao không?
Gỗ để ngoài trời lâu ngày bạc màu là bình thường. Quan trọng là gỗ còn chắc, không mục, không mọt.
Mua thùng cũ của trại có đàn chết vì thuốc phun có dùng lại được không?
Không nên. Không biết thuốc gì, ngấm bao nhiêu, nên rủi ro cho đàn mới là không đáng.
Thùng cũ khác cỡ có dùng được không?
Dùng được làm thùng mồi hoặc thùng tạm. Còn cho trại đồng bộ thì nên chọn thùng cùng cỡ để tầng lắp lẫn được.
