Thùng ong dú nhựa hay composite có cái lợi là không mọt, nhẹ, dễ vệ sinh. Cái hại là vách mỏng nóng nhanh dưới nắng và dễ đọng hơi nước trong lòng thùng. Chỉ nên mua loại vách dày hoặc hai lớp có cách nhiệt, đặt ở chỗ râm, và thử vài thùng trước khi tính chuyện đổi cả trại.
Trưa tháng Tư ở miền Tây, đặt tay lên nắp một thùng nhựa mỏng để ngoài nắng chừng một tiếng sẽ hiểu ngay vấn đề. Mặt nhựa nóng rát, trong khi thùng gỗ bên cạnh chỉ ấm tay. Đàn ong dú bên trong không chạy đi đâu được; chúng phải quạt cánh, đưa nước về làm mát, và nếu nóng quá thì tầng con có thể bị ảnh hưởng.
Nhưng cũng có những thiết kế composite làm tốt, và có những vùng, những cách nuôi mà thùng nhựa hợp lý. Bài này bày ra cả hai mặt để bà con quyết.
Điểm mạnh thật của thùng nhựa, composite
Không mọt, không mối là điểm mạnh dễ thấy nhất. Ở những vùng mối mọt nặng, thùng gỗ để ngoài trời vài năm đã xuống cấp, còn thùng nhựa thì gần như giữ nguyên.
Nhẹ và đồng đều. Thùng đúc khuôn thì cái nào cũng giống cái nào, nắp và tầng lắp lẫn chuẩn, không bị co ngót theo mùa như gỗ tươi. Với người nuôi nhiều thùng, đây là lợi thế thật.
Dễ vệ sinh. Thùng cũ, thùng đàn chết có thể rửa sạch, phơi khô mà không lo gỗ hút nước, nứt nẻ. Khi cần xử lý thùng nghi có ruồi nhỏ, nấm mốc, thùng nhựa dễ làm sạch hơn.
Một số loại composite còn có thể làm dày hoặc hai lớp, bên trong có lớp cách nhiệt. Loại này khắc phục được phần lớn điểm yếu về nhiệt, nhưng thường nặng và đắt hơn thùng nhựa mỏng.
Điểm yếu cần cân nhắc
Nhiệt là vấn đề lớn nhất. Ong dú sống trong hốc cây có vách dày, nhiệt ổn định. Vách nhựa mỏng thì ngày nóng nhanh, đêm lạnh nhanh. Đàn phải tốn sức điều hoà, và ở vùng nắng gắt, đây có thể là rủi ro thật.
Đọng hơi nước là vấn đề thứ hai. Gỗ hút và thải hơi ẩm, còn nhựa thì không. Hơi ẩm từ đàn gặp vách nhựa lạnh ban đêm sẽ đọng thành giọt, chảy xuống bình phấn, gây mốc. Đặc biệt rõ ở vùng cao và mùa mưa.
Ong cũng cần thời gian để phủ keo lên mặt nhựa trơn. Một số người nuôi nhám mặt trong hoặc quét keo sáp mồi để đàn dễ bám.
Cuối cùng là mùi. Nhựa mới có thể có mùi, nhất là loại rẻ. Như với gỗ, thùng nhựa cũng cần để thoáng cho bay mùi trước khi dùng.
Loại nào dùng được, loại nào nên tránh
Nhựa mỏng một lớp. Rẻ, nhẹ nhưng nóng và đọng ẩm; chỉ hợp làm thùng tạm, thùng vận chuyển ngắn.
Nhựa hai lớp có khoảng rỗng. Khoảng không khí giữa hai lớp giúp cách nhiệt phần nào; tốt hơn hẳn loại một lớp.
Composite gỗ nhựa dày. Bền ngoài trời, ít mọt, giữ nhiệt khá nếu đủ dày; nặng hơn và cần hỏi mùi.
Thùng xốp. Cách nhiệt tốt, rẻ, nhưng giòn, dễ bị gặm, xuống cấp dưới nắng; một số người dùng có bọc ngoài.
Thùng tận dụng từ can, hộp nhựa cũ. Không rõ từng chứa gì thì không dùng; hoá chất còn bám có thể hại đàn.
Thùng nhựa màu sẫm. Hấp nóng mạnh; tránh nếu đặt ngoài trời.
Thùng nhựa màu sáng. Bớt hấp nóng, nhưng vách mỏng thì vẫn nóng.
Thùng kết hợp gỗ và nhựa. Thân gỗ, nắp hoặc đáy nhựa; lấy cái bền của nhựa ở chỗ hay ẩm.
Thùng nhựa có lỗ thông hơi. Giảm đọng ẩm nhưng lỗ phải nhỏ, có lưới, không thành đường cho kiến.
Thùng đúc cho nghề ong mật. Thiết kế cho ong mật, cỡ và cửa không hợp ong dú.
Thùng nhựa mới có mùi nặng. Để thoáng lâu; mùi không giảm thì đừng dùng.
Kiểm gì khi mua thùng nhựa, composite
Độ dày vách. Bóp thử; vách mềm, lõm tay là quá mỏng.
Một lớp hay hai lớp. Hỏi rõ cấu tạo, xin ảnh mặt cắt nếu có.
Mùi. Ngửi lòng thùng; mùi nhựa nồng thì phơi thoáng và hỏi lại.
Mặt trong. Quá trơn thì ong khó phủ keo; hơi nhám tốt hơn.
Độ khít nắp và tầng. Thùng đúc thường khít, nhưng vẫn thử lắp lẫn.
Lỗ cửa. Cỡ và vị trí phù hợp loài; mép lỗ không sắc.
Chịu nắng. Hỏi nhựa có chống tia nắng không; nhựa thường để nắng lâu sẽ giòn, bạc màu.
Trọng lượng. Nhẹ quá thì phải chằng giữ khi gió lớn.
Có phải thùng dành cho ong dú không. Thùng thiết kế cho ong mật không hợp.
Người bán đã nuôi thử chưa. Hỏi đã có đàn sống trong loại thùng này qua mùa nóng, mùa mưa chưa.
Đổi trả. Hỏi rõ chính sách đổi trả trước khi đặt.
Ai nên thử, và thử thế nào?
Người ở vùng mối mọt nặng, người nuôi nhiều thùng muốn đồng đều tuyệt đối, hay người hay chở đàn đi lại, có lý do để thử thùng composite tốt. Người nuôi vài thùng ở vườn nhà, có mái che, thùng gỗ khô vẫn là lựa chọn đơn giản và đã được kiểm chứng.
Cách thử an toàn: mua vài thùng, cho những đàn khoẻ vào, đặt cạnh thùng gỗ trong cùng điều kiện, theo dõi qua một mùa nóng và một mùa mưa. Nhìn cửa tổ, nhìn bình phấn có mốc không, mặt trong nắp có đọng nước không.
Đừng thử bằng đàn yếu. Đàn yếu ở thùng nào cũng dễ gặp chuyện, và mình sẽ không biết lỗi do thùng hay do đàn.
Nếu bà con có tổ giống mua từ cửa hàng Shop Ong Dú, cứ để đàn ở thùng gỗ đã quen trong mùa đầu; khi đàn khoẻ và tách được thì hẵng dùng đàn con để thử thùng vật liệu mới.
Câu hỏi thường gặp
Thùng xốp nuôi ong dú có được không?
Một số người dùng vì cách nhiệt tốt và rẻ. Điểm yếu là giòn, dễ bị gặm và xuống cấp dưới nắng, nên cần bọc ngoài và có mái che.
Thùng nhựa có làm mật ong dú kém chất lượng không?
Chất lượng mật phụ thuộc nhiều vào nguồn hoa, sức đàn và cách lấy, bảo quản. Thùng nhựa đọng ẩm có thể làm bình phấn mốc, nên cần chú ý thông thoáng.
Làm sao giảm đọng hơi nước trong thùng nhựa?
Chọn thùng hai lớp, đặt chỗ râm, tránh đặt ở nơi chênh lệch nhiệt độ ngày đêm lớn. Có người lót thêm lớp gỗ mỏng hoặc vải dưới nắp.
Thùng composite bền bao lâu?
Tuỳ chất liệu và điều kiện để. Nhìn chung không mọt nên bền hơn gỗ để ngoài trời, nhưng nhựa kém chịu nắng có thể giòn dần.
Có nên đổi cả trại sang thùng nhựa?
Không nên đổi một lần. Thử vài thùng qua ít nhất một mùa nóng và một mùa mưa, so với thùng gỗ, rồi mới quyết.
Can nhựa cũ có tận dụng làm thùng ong dú được không?
Không nên nếu không biết chắc từng chứa gì. Can đựng hoá chất, dầu máy để lại cặn và mùi khó tẩy sạch.
