Lưới lọc mật ong dú nên chọn loại inox hai tầng: tầng thô phía trên giữ mảnh sáp và xác ong, tầng mịn phía dưới giữ cặn nhỏ. Nếu dùng vải, chọn vải lọc dùng cho thực phẩm, không ra xơ. Tránh khăn xô, vải màn, lưới sắt mạ, vì chúng để lại xơ vải, mùi hoặc gỉ trong mật.
Một sai lầm rất hay gặp ở lần lấy mật đầu tiên: lấy cái khăn xô trong nhà ra lọc cho nhanh. Mật trong thật, nhưng soi lên nắng thì thấy lơ lửng những sợi xơ trắng li ti. Khách mua mật ong dú soi hũ rất kỹ, thấy xơ là nghĩ mật bẩn, dù mật hoàn toàn tốt. Một tấm lưới đúng loại không đắt, nhưng tránh được đúng chuyện đó.
Vì sao mật ong dú vẫn cần lọc dù đã hút sạch?
Hút bằng xi lanh hay bơm tay thì mật đã sạch hơn nhiều so với cắt ép. Nhưng khi chọc nắp bình sáp, vẫn có mảnh sáp nhỏ rơi vào. Ong đậu quanh miệng bình cũng có con bị hút theo. Bình mật cạnh bình phấn, đôi khi phấn lẫn một ít.
Những thứ này để lại trong hũ thì có hai cái hại. Thứ nhất là nhìn: cặn nổi, cặn lắng, mật trông đục. Thứ hai là bền: xác ong và phấn là chỗ cho men và vi sinh bám vào, mật dễ lên men sớm hơn.
Mật ong dú loãng nên lọc nhanh hơn mật ong thường. Đây là điểm thuận lợi: không cần ép, không cần làm ấm mật cho dễ chảy, cứ để mật tự chảy qua lưới. Làm ấm mật để lọc nhanh là việc không nên, vì dễ làm mất mùi thơm.
Lọc cũng là lúc người làm mật nhìn được mẻ mật của mình. Thấy nhiều phấn trên lưới là biết lần sau phải chọn bình kỹ hơn. Thấy nhiều xác ong là biết mũi hút đặt chưa đúng. Tấm lưới vì vậy còn là một cách kiểm tay nghề.
Các loại lưới và vải lọc thường gặp
Lưới inox hai tầng. Hai lớp lưới chồng lên nhau, đặt vừa miệng thau. Dùng lâu, dễ rửa, hợp với người lấy mật thường xuyên.
Rây inox cầm tay. Giống rây làm bếp, lưới mịn. Hợp khi lấy ít mật, lọc thẳng vào ca.
Vải lọc dùng cho thực phẩm. Thường là vải sợi tổng hợp dệt mịn. Lọc kỹ, giặt được, cần thay khi ố.
Túi lọc may sẵn. Túi vải lọc có vành, treo lên được. Tiện cho mẻ vừa và nhỏ.
Phễu có lưới gắn liền. Lọc thẳng vào hũ. Tiện nhưng dễ tắc nếu mật nhiều cặn, nên dùng sau một lần lọc thô.
Lưới nhựa. Rẻ, nhẹ. Chỉ nên dùng loại ghi rõ dùng cho thực phẩm, và thay khi trầy xước.
Khăn xô, vải màn. Không nên. Ra xơ, khó giặt sạch mật và dễ ám mùi.
Lưới sắt mạ kẽm. Không dùng. Mật chua có thể ăn vào lớp mạ.
Lưới lọc trà, lọc cà phê. Được cho mẻ rất nhỏ, nhưng không nên dùng chung với cà phê vì ám mùi.
Giấy lọc. Lọc rất chậm với khối lượng lớn, giấy rách dễ lẫn vào mật. Ít ai dùng cho mật ong dú.
Bộ lọc gắn với máy hút. Một số máy có lưới ở đầu bình chứa. Vẫn nên lọc lại trước khi đóng hũ.
Thùng lọc lắng có van. Dành cho trại lớn. Mật để lắng rồi xả từ van dưới, cặn nổi trên mặt.
Lọc mấy lớp, mịn tới đâu là vừa?
Cách làm phổ biến là lọc hai lần. Lần đầu qua lưới thô để giữ mảnh sáp, xác ong. Lần hai qua lưới mịn hoặc vải lọc để giữ cặn nhỏ. Lọc một lần thẳng qua lưới mịn thì lưới tắc rất nhanh, phải dừng giữa chừng gỡ cặn, mật dây ra ngoài.
Mịn tới đâu thì tùy mục đích. Lưới quá mịn làm mật chảy chậm và giữ lại nhiều hơn những hạt rất nhỏ. Người làm mật thường chọn mức đủ để mật trong khi soi, không thấy cặn nổi, chứ không cần lọc tới mức trong như nước. Mật ong dú có màu và độ đục nhẹ tự nhiên tùy loài, tùy mùa.
Khi mua, đừng chỉ hỏi "lưới mịn không". Hãy xin xem tận mắt, hoặc hỏi người bán đã có ai dùng lọc mật ong dú chưa. Mỗi nơi ghi độ mịn một kiểu, con số trên bao bì khó so với nhau.
Một mẹo nhỏ: sau khi lọc, để mật nghỉ trong bình kín một lúc cho bọt nổi lên mặt. Vớt lớp bọt rồi mới đóng hũ. Hũ mật trông sạch hơn hẳn mà không cần lọc thêm lần thứ ba.
Checklist khi mua lưới lọc mật ong dú
Chất liệu inox dùng cho thực phẩm. Hỏi loại inox. Lưới, khung, mối hàn đều phải là inox.
Vải lọc ghi rõ dùng cho thực phẩm. Không mùi, không ra màu khi ngâm nước.
Lưới căng đều, không chùng. Lưới chùng tạo túi đọng mật và cặn.
Mép lưới không sờn, không rách. Mép sờn lâu ngày tung ra, sợi lưới lẫn vào mật.
Vừa miệng thau, ca nhà mình. Đo miệng thau trước khi mua, lưới phải gác vững.
Có tay cầm hoặc móc treo. Để lưới không trượt vào thau khi đầy.
Dễ tháo hai tầng ra rửa. Lưới hai tầng dính cứng là chỗ rửa không tới.
Không có khe ở chỗ nối khung. Khe là chỗ mật đọng, sinh mốc.
Mua dư một tấm vải lọc. Một tấm đang phơi thì có tấm khác dùng.
Ngửi thử khi nhận hàng. Lưới nhựa, vải có mùi lạ thì giặt và phơi; vẫn còn mùi thì đổi.
Hỏi rõ chính sách đổi trả trước khi đặt. Nhất là khi mua online, kích thước thật có khi khác ảnh.
Lỗi hay gặp khi lọc mật và giữ lưới
Lọc ngoài trời gần thùng ong. Ong và ruồi kéo tới đậu vào mật. Lọc trong nhà, đóng cửa lưới.
Để thau mật hở lâu. Mật hút ẩm và mùi xung quanh. Lọc xong đậy ngay.
Ép, bóp cặn trên lưới. Bóp làm cặn mịn và phấn lọt xuống, mật đục và gắt hơn.
Làm ấm mật cho nhanh chảy. Mật ong dú vốn loãng, không cần. Làm ấm dễ mất mùi.
Không rửa lưới ngay. Mật khô bết lại trong mắt lưới, rửa rất khó.
Rửa bằng xà phòng thơm. Mùi thơm bám lưới, ám sang mẻ sau. Dùng nước ấm, nước rửa không mùi, tráng thật kỹ.
Phơi lưới chưa khô đã cất. Ẩm trong vải lọc là mốc. Phơi nắng gió tới khô hẳn.
Dùng lưới lọc mật cho việc khác. Lọc nước canh, nước cốt dừa rồi lọc mật là mang mùi vào mật.
Không thay vải ố. Vải ố vàng, có mùi chua thì thay, đừng tiếc.
Cất lưới chung với đồ nghề mở tổ. Dính keo ong, bụi đất. Cất riêng trong hộp kín.
Chỉ lọc một lần qua lưới mịn. Lưới tắc, mẻ lọc kéo dài, mật dây ra ngoài.
Không ghi lại mẻ nhiều cặn. Ghi chép giúp biết tổ nào, lần nào lấy mật ẩu để sửa lần sau.
Câu hỏi thường gặp
Lọc mật ong dú có làm mất chất trong mật không?
Lọc chủ yếu giữ lại sáp vụn, xác ong và cặn lớn. Lọc vừa phải không làm mật mất đi giá trị thường được nhắc tới, chỉ làm mật sạch và trong hơn.
Mật ong dú lọc xong vẫn hơi đục có sao không?
Mật ong dú có độ đục nhẹ tự nhiên tùy loài và mùa. Nếu soi không thấy cặn nổi, xác ong hay sợi lạ thì không đáng lo.
Không có lưới chuyên dụng thì dùng gì tạm được?
Rây inox làm bếp lưới mịn là tạm được, miễn sạch và để riêng cho mật. Không nên dùng khăn xô hay vải màn vì dễ ra xơ và ám mùi.
Bao lâu thì thay vải lọc một lần?
Không có mốc cố định. Thay khi vải ố màu, có mùi chua dù đã giặt, hoặc sợi bắt đầu xơ, rách.
Mua mật đã lọc sẵn thì cần kiểm gì?
Soi hũ dưới ánh sáng xem có cặn nổi, xác ong, sợi lạ không, và hỏi ngày lấy mật. Ở cửa hàng Shop Ong Dú, mật lấy từ Trại Ong Quý – Aron Bee, có thể hỏi người bán về ngày lấy của lô đang bán.
Lưới lọc mật ong thường có dùng cho mật ong dú được không?
Được, miễn là inox hoặc vật liệu dùng cho thực phẩm. Mật ong dú loãng nên còn chảy qua lưới nhanh hơn mật ong thường.
