Người mới bắt đầu, muốn chắc chắn có một đàn để nuôi và học, thì nên mua thùng kèm đàn. Người đã có đàn khoẻ cần thùng để tách, hoặc sống ở vùng có sẵn ong dú tự nhiên và muốn đặt thùng chờ đàn về, thì mua thùng rỗng. Thùng rỗng rẻ hơn hẳn, nhưng không ai hứa được bao giờ thùng có đàn.
Hai người hàng xóm cùng muốn nuôi ong dú. Người thứ nhất mua một tổ giống, đem về đặt dưới tán cây, tuần sau đã thấy ong ra vào đều. Người thứ hai mua năm cái thùng rỗng, quét sáp, treo khắp vườn. Ba tháng sau, một thùng có đàn về, bốn thùng vẫn trống, một thùng bị kiến làm tổ. Không ai sai, chỉ là hai cách mua cho hai hoàn cảnh khác nhau.
Bài này giúp bà con xác định mình đang ở hoàn cảnh nào, và mỗi cách mua cần chuẩn bị gì.
Mua thùng kèm đàn: trả tiền cho sự chắc chắn
Khi mua tổ giống, cái mình trả tiền chính là đàn ong: một đàn có chúa đang đẻ, có tầng con, có bình mật bình phấn, có đủ ong thợ để đi làm. Cái thùng chỉ là nhà của đàn. Vì vậy giá tổ giống cao hơn thùng rỗng rất nhiều, và đó là hợp lý.
Lợi lớn nhất là thời gian. Đàn về là nuôi được ngay, người mới có cái để quan sát, để học, để biết đàn khoẻ trông thế nào. Năm đầu là năm học nghề; có sẵn một đàn tốt giúp học nhanh hơn chờ đợi.
Rủi ro nằm ở khâu chọn đàn và vận chuyển. Đàn yếu, đàn mất chúa, đàn bị xóc mạnh trên đường có thể suy sau khi về. Vì vậy mua tổ giống cần hỏi kỹ, kiểm khi nhận và hiểu rõ cam kết của người bán.
Ở cửa hàng Shop Ong Dú, tổ ong dú giống niêm yết 2.900.000đ một tổ, đàn từ Trại Ong Quý – Aron Bee ở Trảng Bàng, Tây Ninh, thanh toán quét mã QR và hệ thống tự xác nhận. Trước khi đặt, nên hỏi rõ đàn giao trong thùng cỡ nào, cách vận chuyển, và chính sách đổi trả nếu đàn có vấn đề khi nhận.
Một điều nữa: mua thùng kèm đàn thì thùng đó thường sẽ là nhà lâu dài của đàn. Hãy để ý chất lượng thùng như khi mua thùng rỗng: gỗ khô, kín, đủ dày, cỡ phù hợp.
Mua thùng rỗng: rẻ nhưng phải chờ
Thùng rỗng có hai công dụng chính. Thứ nhất là nhận đàn tách từ đàn mình đang có. Thứ hai là làm thùng mồi, đặt ở chỗ ong dú hay bay qua, chờ đàn tự tìm về.
Với việc tách đàn, thùng rỗng là thứ phải có sẵn trước. Đàn đủ mạnh mà không có thùng thì lỡ thời điểm. Thùng tách nên cùng cỡ với thùng gốc, nhất là thùng chia tầng, để lắp tầng qua lại được.
Với thùng mồi, mọi thứ phụ thuộc vào vùng. Nơi có nhiều ong dú tự nhiên, nhiều cây cổ thụ, vườn cây lâu năm, khả năng có đàn về cao hơn. Nơi đô thị, đồng ruộng trống trải, có thể chờ rất lâu mà không thấy. Không ai hứa được thời gian.
Thùng rỗng để lâu ngoài vườn còn có nguy cơ bị kiến, nhện, thằn lằn, ong vò vẽ chiếm làm tổ. Thùng mồi cần được kiểm thường xuyên, đây là công sức phải tính.
Chọn cách mua theo hoàn cảnh
Chưa từng nuôi, muốn bắt đầu. Mua một tổ giống kèm thùng; học trên một đàn thật.
Đã có đàn khoẻ, sắp tách. Mua thùng rỗng cùng cỡ với thùng đang dùng.
Vườn thấy ong dú bay nhiều. Thử đặt vài thùng mồi; song song có thể mua một tổ giống để học.
Ở phố, ít cây xanh. Thùng mồi khó có đàn về; mua tổ giống thực tế hơn.
Muốn có mật sớm. Đàn có sẵn mới nhanh có mật; thùng rỗng chờ đàn về rồi đàn còn phải lớn.
Ngân sách ít. Thùng rỗng rẻ, nhưng chấp nhận chờ; hoặc dồn tiền cho một tổ giống tốt.
Muốn nhân rộng trại. Kết hợp: mua vài tổ giống làm gốc, mua thùng rỗng để tách dần.
Nuôi để thụ phấn vườn trái cây. Cần đàn hoạt động đúng mùa hoa, nên mua đàn trước mùa hoa.
Không có thời gian kiểm thùng mồi. Thùng mồi bỏ không kiểm hay bị con khác chiếm; mua tổ giống đỡ công hơn.
Muốn dạy con cháu. Một tổ giống kèm thùng, đặt chỗ dễ quan sát.
Muốn giữ đàn địa phương. Thùng mồi ở vùng có ong tự nhiên giúp có đàn quen khí hậu nơi mình.
Câu cần hỏi khi mua mỗi loại
Với tổ giống: loài gì? Biết loài để chọn thùng nối, lỗ cửa phù hợp về sau.
Với tổ giống: đàn có chúa đang đẻ không? Người bán có hiểu biết sẽ chỉ được dấu hiệu tầng con non.
Với tổ giống: đàn đã ở thùng bao lâu? Đàn đã ổn định trong thùng chịu vận chuyển tốt hơn đàn vừa chuyển.
Với tổ giống: giao thế nào? Bịt cửa ra sao, đi đường bao lâu, nhận lúc nào trong ngày.
Với tổ giống: đổi trả ra sao? Hỏi rõ chính sách đổi trả trước khi đặt, cần ghi nhận gì khi nhận đàn.
Với thùng rỗng: cỡ lòng bao nhiêu? Để lắp tầng với thùng mình đang có.
Với thùng rỗng: gỗ gì, khô chưa? Thùng mồi phơi ngoài vườn lâu, gỗ kém thì mau hỏng.
Với thùng rỗng: có kèm lưới bịt cửa không? Cần khi chuyển đàn từ thùng mồi về chỗ nuôi chính.
Với thùng mồi: có quét keo sáp sẵn không? Có nơi bán thùng mồi đã quét keo sáp; hỏi keo sáp lấy từ đâu.
Với cả hai: phí ship thế nào? Phí ship tính theo tỉnh, hiện ở bước thanh toán.
Với cả hai: có hướng dẫn sau bán không? Người mới rất cần một nơi để hỏi khi gặp chuyện lạ.
Sai lầm hay gặp
Mua nhiều thùng rỗng rồi chờ hoài. Tiền thùng đã chi nhưng không có đàn; nên thử vài thùng trước.
Mua tổ giống mà không chuẩn bị chỗ đặt. Đàn về phải có giá kê, mái che sẵn.
Mua thùng rỗng khác cỡ thùng đàn. Không lắp tầng qua lại được, tách đàn bất tiện.
Treo thùng mồi rồi quên. Thùng bị kiến, nhện chiếm, gỗ mục vì mưa.
Mua tổ giống giữa mùa mưa dầm. Đàn mới về dễ gặp khó; hỏi người bán thời điểm thích hợp.
Chỉ nhìn giá. Tổ giống rẻ bất thường cần hỏi kỹ sức đàn và cam kết.
Mua từ nhiều nguồn cùng lúc. Khó theo dõi, khó biết đàn nào tốt; bắt đầu ít.
Không hỏi loài. Mua thùng cho loài nhỏ nhưng đàn là loài thân to, hoặc ngược lại.
Mở thùng xem liên tục ngày đầu. Đàn mới chuyển cần yên ổn; nhìn cửa tổ là đủ.
Không ghi lại ngày nhận. Khi cần đối chiếu cam kết không có mốc thời gian.
Nghĩ mua về là có mật bán ngay. Đàn cần thời gian ổn định; đừng tính lãi trước.
Câu hỏi thường gặp
Thùng mồi bao lâu thì có đàn về?
Không có thời gian cố định. Tuỳ vùng có nhiều ong dú tự nhiên hay không, mùa và chỗ đặt; có nơi nhanh, có nơi chờ rất lâu vẫn trống.
Mua một tổ giống có đủ để học nuôi không?
Một tổ đủ để làm quen. Nhiều người chọn hai tổ để có cái so sánh, và nếu một tổ gặp chuyện thì vẫn còn tổ kia.
Có thể mua đàn rồi tự chuyển sang thùng của mình không?
Có thể, nhưng chuyển thùng làm đàn xáo trộn. Nếu thùng đi kèm đàn đã đạt chuẩn thì để đàn ở yên, chỉ chuẩn bị thùng mình cho lần tách sau.
Thùng rỗng có cần chuẩn bị gì trước khi đặt chờ đàn?
Thường người nuôi quét chút keo sáp từ đàn khoẻ quanh cửa, đặt chỗ râm, khô, có giá kê. Kiểm thùng định kỳ để kịp dọn nếu kiến hay côn trùng khác chiếm.
Mua tổ giống có được thăm trại trước không?
Nhiều trại cho khách đến xem đàn. Nếu ở xa, có thể nhờ người bán quay video đàn cụ thể sẽ giao.
Mua tổ giống về nhân đàn bán lại có lời không?
Không nên tính lãi từ đầu. Nhân đàn cần thời gian, kỹ thuật và có rủi ro mất đàn; nên nuôi cho vững trước rồi mới tính.
