Phụ kiện đáng mua cho thùng ong dú là những thứ giữ đàn an toàn: giá kê có chân chống kiến, mái che nắng mưa, cái chặn nắp và miếng lưới bịt cửa khi chuyển đàn. Ống cửa, tấm ngăn, móc treo thì tuỳ cách nuôi. Còn nhiều món được chào bán khác có thể bỏ qua hoặc tự làm từ đồ sẵn trong vườn.
Đêm đầu tiên đặt thùng mới, sáng ra thấy một hàng kiến đen bò từ gốc cây lên chân bàn, lên thùng, xếp hàng ở cửa tổ. Đàn ong dú ở trong phải chặn cửa cả ngày thay vì đi kiếm hoa. Chuyện này xảy ra rất thường với người mới, và chỉ cần một cái giá kê có chén nước ở chân là tránh được.
Bài này phân loại phụ kiện theo mức cần thiết, để bà con biết món nào sắm trước, món nào chờ, món nào bỏ.
Phụ kiện cần có ngay từ đầu
Giá kê. Đưa thùng lên khỏi mặt đất, tránh ẩm, tránh cóc nhái, thằn lằn rình ở cửa tổ; cao ngang hông là dễ thao tác.
Chân chống kiến. Chén nước hoặc chén dầu ở mỗi chân giá; đơn giản mà hiệu quả. Nhớ thay nước, vớt lá rơi, kẻo thành cầu cho kiến.
Mái che. Che mưa trực tiếp và nắng gắt buổi trưa; thùng gỗ có mái che bền hơn nhiều.
Chặn nắp. Viên gạch, thanh gỗ gài hoặc dây buộc; chống gió, mèo, trẻ con mở nắp.
Lưới bịt cửa. Miếng lưới inox nhỏ hoặc mút xốp để đóng cửa tổ khi chuyển đàn; rẻ mà không có thì rất khổ.
Băng keo giấy. Dán tạm khe nắp, khe tầng khi vận chuyển; dễ bóc, ít để lại keo.
Dao mỏng. Để cắt lớp sáp keo dính giữa nắp và thùng khi mở; không có thì người ta hay nạy bằng tua vít, làm vỡ mép gỗ.
Thẻ ghi số thùng. Đánh số, ghi ngày; trại nhiều thùng sẽ cần ngay.
Đèn pin nhỏ. Soi khe, soi cửa tổ buổi tối khi kiểm kiến.
Găng tay mỏng. Không phải để chống chích, mà để đỡ dính keo sáp khi thao tác.
Một tấm vải che. Phủ lên khi mở thùng giữa trời nắng, hoặc che bớt khi trời trở lạnh.
Giá kê và mái che: tự làm hay mua?
Hai món này chiếm phần lớn tiền phụ kiện, và cũng là hai món dễ tự làm nhất. Giá kê có thể là cọc tre, cọc bê tông, ống sắt; mái che có thể là tấm tôn, mái lá, miếng gỗ rộng hơn nắp thùng. Nhiều trại ong dú ở quê chưa bao giờ mua giá kê.
Mua giá làm sẵn có lợi khi cần đồng bộ nhiều thùng, cần gọn đẹp ở sân vườn, quán, hoặc không có vật liệu. Giá sắt sơn tĩnh điện bền, ít mối mọt, dễ lắp. Giá gỗ ấm mắt nhưng phải chống mối ở chân.
Với mái che, điều quan trọng là chất liệu không biến thùng thành lò nướng. Tấm tôn mỏng đặt sát nắp sẽ truyền nóng xuống thùng. Có khoảng hở thoáng giữa mái và nắp, hoặc dùng mái có lớp cách nhiệt, mái lá, thì mát hơn hẳn.
Chân giá là chỗ đáng đầu tư nhất. Chén nước chống kiến rẻ nhưng phải thay nước thường xuyên, nhất là mùa khô. Có nơi dùng lớp mỡ quanh chân sắt; cách này đỡ phải thay nước nhưng cần để xa đường bay của ong, kẻo ong đậu vào bị dính.
Phụ kiện tuỳ cách nuôi
Ống cửa. Một đoạn ống nhỏ gắn ở lỗ cửa giúp hướng ong ra vào; ong cũng tự đắp ống keo, nên không bắt buộc.
Tấm ngăn. Thu hẹp lòng thùng cho đàn nhỏ; hữu ích khi tách đàn hay đàn yếu.
Tầng nối thêm. Cho thùng chia tầng khi đàn lớn; mua cùng cỡ với thùng đang dùng.
Móc treo. Treo thùng mồi lên cây; chọn móc chắc, dây không mục.
Nắp kính hoặc mica. Cho người muốn quan sát; luôn kèm nắp gỗ che tối.
Hộp vận chuyển. Cho người hay chở đàn đi xa; thùng thường bịt kín cũng được nếu chằng kỹ.
Bẫy ruồi nhỏ. Một số người đặt bẫy giấm gần thùng khi thấy ruồi nhiều; cần đặt xa cửa tổ.
Lưới chắn chim, thằn lằn. Ở nơi nhiều kẻ rình ăn ong, một tấm lưới mắt to trước giá có thể giúp.
Cân treo. Cho người muốn theo dõi đàn nặng lên theo mùa; không bắt buộc.
Nhiệt kế nhỏ. Để biết chỗ đặt thùng có quá nóng vào trưa hè không.
Hộp đựng keo sáp mồi. Giữ keo sáp từ đàn khoẻ để quét thùng mới, thùng mồi.
Những món có thể bỏ qua
Trang phục bảo hộ dày như của nghề nuôi ong mật thường không cần với ong dú. Ong dú không có ngòi; chúng có thể bu vào tóc, cắn nhẹ khi bị phá tổ, nhưng một chiếc mũ vành và găng mỏng là đủ cho đa số người.
Bình xịt khói cũng ít khi cần. Người nuôi ong dú thường thao tác chậm, nhẹ nhàng thay vì dùng khói. Khói nhiều còn có thể ám mùi vào bình mật.
Những bộ "trọn gói" kèm rất nhiều món trang trí, nhãn mác, khung hình thường đẹp nhưng có nhiều thứ không dùng tới. Mua lẻ từng món cần thiết thường hợp lý hơn.
Thiết bị điện tử theo dõi tổ là đồ thú vị cho người thích công nghệ, nhưng không phải thứ người nuôi vài thùng cần. Cái nhìn ở cửa tổ mỗi sáng vẫn nói được nhiều điều.
Mẹo mua phụ kiện cho đỡ tốn
Mua theo việc, không theo bộ. Liệt kê việc sắp làm trong ba tháng tới rồi mới mua phụ kiện cho việc đó.
Tận dụng đồ trong nhà. Chén cũ, gạch, tấm tôn thừa, ống nhựa thừa đều dùng được.
Ưu tiên chân chống kiến. Nếu chỉ mua được một món, mua món này.
Chọn giá cùng cỡ thùng. Mặt giá phải rộng hơn đáy thùng một chút, đặt thùng không chênh vênh.
Hỏi mua kèm khi mua thùng. Lưới bịt cửa, chặn nắp thường rẻ khi mua cùng thùng.
Kiểm mái che dưới nắng thật. Đặt tay dưới mái lúc trưa; nóng rát thì cần thêm lớp cách nhiệt.
Tránh phụ kiện có mùi. Ống nhựa, mút xốp mới có mùi thì phơi trước khi gắn vào thùng.
Không sơn chân giá bằng thuốc chống mối gần thùng. Nếu cần chống mối, xử lý thật xa thùng và để khô hẳn.
Mua dư lưới bịt cửa. Món nhỏ hay thất lạc đúng lúc cần chuyển đàn.
Hỏi người bán thùng tư vấn. Khi đặt tổ giống ở cửa hàng Shop Ong Dú, có thể hỏi luôn đàn cần chuẩn bị những phụ kiện gì trước khi về.
Xem phí ship trước khi chốt. Giá kê, mái che cồng kềnh; phí ship tính theo tỉnh và hiện ở bước thanh toán.
Câu hỏi thường gặp
Chén nước chống kiến bao lâu thay một lần?
Tuỳ thời tiết, mùa khô nước bay hơi nhanh hơn. Quan trọng là luôn còn nước và không có lá, cành rơi làm cầu cho kiến bò qua.
Đặt thùng ong dú trực tiếp xuống đất được không?
Không nên. Đất ẩm làm gỗ mau mục, kiến và các con vật nhỏ dễ tiếp cận, cửa tổ thấp còn dễ bị cóc nhái rình.
Mái che làm bằng tôn có nóng không?
Tôn mỏng đặt sát nắp thì nóng. Nên để khoảng hở thoáng giữa mái và nắp, hoặc lót thêm lớp cách nhiệt, hoặc dùng mái lá.
Có cần mua ống cửa cho thùng mới không?
Không bắt buộc. Ong dú tự đắp ống cửa bằng keo; ống gắn sẵn chỉ giúp định hướng ban đầu.
Treo thùng ong dú lên cây có cần phụ kiện gì?
Cần móc, dây chắc chịu được mưa nắng và mái che nhỏ. Kiểm dây định kỳ vì dây mục rơi thùng là mất đàn.
Giá kê sắt hay gỗ tốt hơn?
Giá sắt sơn tĩnh điện bền, không mối, hợp nơi ẩm. Giá gỗ đẹp, rẻ nếu tự làm, nhưng phải chống mối mục ở chân.
